Public Issue:Ένας στους δύο πιστεύει ότι η κρίση θα κρατήσει άλλα 10 χρόνια

Παρά το γεγονός ότι η τωρινή κυβέρ­νηση, όπως και η προη­γού­μενη, προ­σπα­θεί να πείσει ότι η κρίση τελεί­ωσε, προ­ω­θώ­ντας ένα “success story”, εντού­τοις οι πολίτες παρα­μέ­νουν βαθιά απο­γοη­τευ­μέ­νοι και δεν δεί­χνουν να πεί­θο­νται.

Σύμφωνα με το Πολι­τικό Βαρό­με­τρο Οκτω­βρίου της Public Issue, 8 στους 10 πολίτες, 78%, πιστεύ­ουν σήμερα, ότι η κρίση στην Ελλάδα θα κρα­τή­σει του­λά­χι­στον 5 χρόνια ακόμη. Μάλιστα, το 47%, δηλαδή σχεδόν οι μισοί Έλληνες είναι πεπει­σμέ­νοι ότι η κρίση θα διαρ­κέ­σει ακόμη πάνω από μια δεκα­ε­τία!

Όπως εξηγεί στην ανάλυσή του ο Γιάννης Μαυρής, «η κυβερ­νη­τική ρητο­ρική περί «τέλους της κρίσης» και ελλη­νι­κού «come-back» δεν φαί­νε­ται να πείθει. Το success story της σημε­ρι­νής κυβέρ­νη­σης, που εκφρά­ζε­ται από το φαντα­σιακό τρί­πτυχο «τερ­μα­τι­σμός της κρίσης», «έξοδος από τα μνη­μό­νια», «κοι­νω­νικό μέρισμα για τους αδύ­να­μους»), δεν δια­φέ­ρει καθόλου από εκείνο του προ­κα­τό­χου της. Αντι­θέ­τως, είναι εντυ­πω­σιακά πανο­μοιό­τυπο».

Άλλωστε τους τελευ­ταί­ους μήνες είναι μόνιμη επωδός του πρω­θυ­πουρ­γού Αλέξη Τσίπρα ότι η κρίση τελειώ­νει και ότι το 2018 τα Μνη­μό­νιο ολο­κλη­ρώ­νε­ται, όταν είναι γνωστό ότι η χώρα έχει υπο­γρά­ψει δεσμεύ­σεις και έχει ψηφίσει προ­κα­τα­βο­λικά μέτρα για τα επόμενα χρόνα.

«Είναι, επο­μέ­νως, ευρύ­τατα απο­δε­κτό κοι­νω­νικά, ότι για το ορατό μέλλον, η κρίση θα απο­τε­λεί, de facto, παγιω­μένη και μόνιμη κατά­σταση», σημειώ­νει ο Γ. Μαυρής και συμπλη­ρώ­νει:

«Το εντυ­πω­σιακό αυτό εμπει­ρικό εύρημα συνιστά μια ισχυρή ένδειξη για το γεγονός,  ότι ένα σημα­ντικό τμήμα της ελλη­νι­κής κοι­νω­νίας έχει προ­σαρ­μο­στεί στα νέα δεδο­μένα, που δημιούρ­γησε η οικο­νο­μική και κοι­νω­νική κρίση των τελευ­ταίων επτά ετών. Έχει, δηλαδή, απο­δε­χθεί τη μεγάλη επι­δεί­νωση των συν­θη­κών της ζωής του, που επέφερε το μνη­μο­νιακό πρό­γραμμα, μέσω της ανερ­γίας που προ­κά­λεσε, της συρ­ρί­κνω­σης των κοι­νω­νι­κών δαπανών, της απο­μύ­ζη­σης των εισο­δη­μά­των και της υφαρ­πα­γής των ατο­μι­κών περιου­σιών».

Τι ανα­φέ­ρει στην ανάλυσή του ο Γ. Μαυρής

Όπως σημειώ­νει χαρα­κτη­ρι­στικά:

Οι υπο­κει­με­νι­κές κοι­νω­νι­κές εκτι­μή­σεις για τη διάρ­κεια της οικο­νο­μι­κής κρίσης μετρή­θη­καν, για πρώτη φορά από την Public Issue, τον Δεκέμ­βριο του 2009 και τότε, μόλις 22% των ερω­τη­θέ­ντων θεω­ρούσε ότι η κρίση θα κρα­τή­σει «περισ­σό­τερο από 5 χρόνια» (Διά­γραμμα 1). Η πλειο­ψη­φία των πολιτών (53%) νόμιζε ότι η διάρ­κειά της θα κυμαν­θεί, από ένα χρόνο (13%), δύο (26%) ή έστω τρία χρόνια (14%).[1]

Πίστευε, επο­μέ­νως, εσφαλ­μένα όπως απέ­δειξε η πραγ­μα­τι­κό­τητα, ότι η κρίση θα είναι σχετικά βρα­χύ­βια. Στη συνέ­χεια όμως και όσο οι επώ­δυ­νες επι­πτώ­σεις της κρίσης γίνο­νταν όλο και περισ­σό­τερο αισθη­τές, οι κοι­νω­νι­κές παρα­στά­σεις για τις προ­ο­πτι­κές της ανα­τρά­πη­καν άρδην. Καθώς η κρίση βάθαινε, το κοι­νω­νικό σώμα συνει­δη­το­ποιούσε στα­διακά ότι η τρέ­χουσα κατά­σταση δεν είναι προ­σω­ρινή. Τον Ιανουά­ριο του 2013, σχεδόν ένα χρόνο μετά το 2ο Μνη­μό­νιο (Φεβρουά­ριος 2012), το ποσοστό εκείνων που πίστευαν ότι η κρίση θα διαρ­κέ­σει πολύ είχε εκτι­να­χθεί στο 52% ενώ, λίγο πριν την κατάρ­ρευση της κυβέρ­νη­σης Σαμαρά στις εκλογές του Ιανουα­ρίου 2015 και την άνοδο του ΣΥΡΙΖΑ στην κυβέρ­νηση, τον Οκτώ­βριο του 2014, είχε στα­θε­ρο­ποι­η­θεί στο 53% (Διά­γραμμα 1).

Η πολι­τική σημασία της δια­πί­στω­σης, σχετικά με τη μετα­βολή των στάσεων της κοινής γνώμης απέ­να­ντι στην κρίση είναι προ­φα­νής: η κυβερ­νη­τική ρητο­ρική περί «τέλους της κρίσης» και ελλη­νι­κού «come-back» δεν φαί­νε­ται να πείθει. Η κοι­νω­νική της απήχηση αφορά ένα απελ­πι­στικά μικρό τμήμα του εκλο­γι­κού σώματος, λιγό­τερο από 10%. Πράγ­ματι, μόλις 1% των ερω­τώ­με­νων πιστεύει ότι η «ανά­πτυξη» θα ξεκι­νή­σει μέσα στο προ­σε­χές εξάμηνο, 4% μετά από ένα χρόνο και 5% μετά από δύο χρόνια (Διά­γραμμα 2). Όπως προ­κύ­πτει από την ανάλυση των εκτι­μή­σεων για τη διάρ­κεια της κρίσης, κατά κόμμα, το κυβερ­νη­τικό αφήγημα βρίσκει απήχηση και μάλιστα περιο­ρι­σμένη, μόνον μεταξύ των σημε­ρι­νών δυνη­τι­κών ψηφο­φό­ρων του ΣΥΡΙΖΑ. Μόλις 1 στους 5 (19%) πιστεύει ότι η κρίση θα τερ­μα­τι­στεί μέσα στον επόμενο χρόνο, 1 στους 4 (24%) στα επόμενα 2-3 χρόνια και 1 στους 8 (16%) στα επόμενα 4-5 χρόνια. Πάνω από το 1/3 (36%) ασπά­ζε­ται και αυτό τη γενική πεποί­θηση ότι η έξοδος αργεί (Διά­γραμμα 2).

Μήπως όμως πεί­θο­νται περισ­σό­τερο οι ψηφο­φό­ροι, που στις έρευνες  κοινής γνώμης κατα­γρά­φο­νται ως «ανα­πο­φά­σι­στοι» ή οι ψηφο­φό­ροι εκείνοι που έχουν στρέψει τα νώτα τους στις εκλογές, οδεύ­ο­ντας προς την αποχή και την έξοδο από το εκλο­γικό σώμα; Κάθε άλλο. Η συντρι­πτική πλειο­ψη­φία και αυτών των εκλο­γικά κρί­σι­μων κατη­γο­ριών ψηφο­φό­ρων,  σε ποσοστά 76% και 64% αντί­στοιχα (Διά­γραμμα 2) δεν βλέπουν την «ανά­πτυξη που έρχεται».

Success stories ή η ανα­πο­τε­λε­σμα­τι­κό­τητα της κυβερ­νη­τι­κής προ­πα­γάν­δας, 2014-2017

Όπως είναι γνωστό, το success story του Α. Σαμαρά συντρί­φθηκε εκλο­γικά, τον Ιανουά­ριο του 2015. Η ΝΔ έχασε από τον ΣΥΡΙΖΑ, με διαφορά 8,5 μονάδες (36,3%, έναντι 27,8%).[2]

Η κοι­νω­νική προ­σαρ­μογή, που σε μεγάλο βαθμό είχε από τότε συντε­λε­στεί, δεν απέ­τρεψε την εκκω­φα­ντική κοι­νω­νική απο­δο­κι­μα­σία της 3ης μνη­μο­νια­κής κυβέρ­νη­σης.

Το success story της σημε­ρι­νής κυβέρ­νη­σης, που εκφρά­ζε­ται από το φαντα­σιακό τρί­πτυχο «τερ­μα­τι­σμός της κρίσης», «έξοδος από τα μνη­μό­νια», «κοι­νω­νικό μέρισμα για τους αδύ­να­μους»), δεν δια­φέ­ρει καθόλου από εκείνο του προ­κα­τό­χου της. Αντι­θέ­τως, είναι εντυ­πω­σιακά πανο­μοιό­τυπο.

α) Στις 16 Φεβρουα­ρίου του 2014, ο Αντώνης Σαμαράς, σε συνέ­ντευξή του στο Βήμα της Κυρια­κής, θα πανη­γυ­ρί­σει για το πρω­το­γε­νές πλε­ό­να­σμα που πέτυχε: «(…) το πρω­το­γε­νές πλε­ό­να­σμα (…) είναι πολύ υψη­λό­τερο απ’ όσο το υπο­λο­γί­ζαμε εξαρχής. Κάποιοι το αμφι­σβη­τού­σαν έως πρό­σφατα. Τώρα σας λέω ότι ξεπερνά το 1,5 δισε­κα­τομ­μύ­ριο! Τρι­πλά­σιο απ’ όσο το υπο­λο­γί­ζαμε αρχικά.»

β) Ταυ­τό­χρονα, θα εξαγ­γεί­λει και τη διανομή του κοι­νω­νι­κού μερί­σμα­τος:  «(…) ένα πολύ μεγάλο ποσό θα επι­στρα­φεί εφέτος στην κοι­νω­νία! Για παρά­δειγμα, σε χαμη­λο­συ­ντα­ξιού­χους και ένστο­λους, όπως ακριβώς είχαμε δεσμευ­τεί πριν από τις εκλογές του 2012 ακόμη (…)».[3]

γ) Και στις 18 Μαρτίου 2014, θα δηλώσει από το υπουρ­γείο Οικο­νο­μι­κών, ανα­κοι­νώ­νο­ντας την επί­τευξη συμ­φω­νίας με την τρόικα, ότι: «Πάνω από 500 εκατ. ευρώ θα είναι το κοι­νω­νικό μέρισμα που θα δοθεί άμεσα από το πρω­το­γε­νές πλε­ό­να­σμα του 2013 σε ένα εκα­τομ­μύ­ριο χαμη­λό­μι­σθους και χαμη­λο­συ­ντα­ξιού­χους, καθώς και σε ένστο­λους με μισθό κάτω από 1.500 ευρώ (…) Επίσης ο Πρω­θυ­πουρ­γός τόνισε πως άλλα 20 εκατ. ευρώ θα διο­χε­τευ­θούν για την ανα­κού­φιση των αστέγων.».[4] Για την πολι­τική δια­νο­μής «κοι­νω­νι­κού μερί­σμα­τος» θα δεχθεί (το 2014) τη εξαι­ρε­τικά σκληρή κριτική του Αλέξη Τσίπρα. Σε ομιλία του από τα Ιωάν­νινα, ο τότε αρχηγός της αξιω­μα­τι­κής αντι­πο­λί­τευ­σης, θα δηλώσει: «Θεω­ρούμε πράξη ντροπής, πράξη καται­σχύ­νης, πράξη ταπεί­νω­σης του κάθε πολίτη αυτής της χώρας: Από τη μια να αρπά­ζουν το ψωμί από το τραπέζι εκα­τομ­μυ­ρίων ανθρώ­πων. Και από την άλλη να τους πετούν κάποια ψίχουλα, για να εξα­γο­ρά­σουν όπως φαντά­ζο­νται τη στήριξή τους στην ίδια πολι­τική που τους έκλεψε το ψωμί κι έχει σκοπό να τους κλέψει και το τραπέζι και τις καρέ­κλες και το σπίτι. Αν αυτό δεν είναι ο από­λυ­τος πολι­τι­κός ξεπε­σμός τότε οι λέξεις έχουν χάσει το νόημά τους. Πρό­κει­ται για μια πράξη βαθιά ανήθικη, που δείχνει το φόβο τους μπροστά στις κάλπες».[5]

δ) Δύο ημέρες αργό­τερα, στις 20/3/2014, ο Αντώνης Σαμαράς ευρι­σκό­με­νος στις Βρυ­ξέλ­λες θα εξαγ­γεί­λει την έλευση της ανά­καμ­ψης και της ανά­πτυ­ξης. Στη συνέ­ντευξη Τύπου, που έδωσε, στο πλαίσιο της Κοι­νω­νι­κής Συνόδου Κορυφής θα δηλώσει: «Έφτασε η ώρα που με στα­θε­ρό­τητα και δυνα­μι­σμό μπαί­νουμε στο δρόμο της ανά­καμ­ψης και της ανά­πτυ­ξης».[6]

ε) Τον Σεπτέμ­βριο του ίδιου έτους, στις 14/9/2014, σε συνέ­ντευξη στην εφη­με­ρίδα Realnews της Κυρια­κής, θα εξαγ­γεί­λει, πρώτος, το τέλος των Μνη­μο­νίων και την απο­μά­κρυνση της Τρόικας: «Η Ελλάδα δεν χρειά­ζε­ται νέα δανεικά! Και δεν θα μπο­ρούσε να υπο­γρά­ψει «νέο μνη­μό­νιο» για χρήματα που δεν χρειά­ζε­ται. Η Ελλάδα του χρόνου θα καλύ­πτει όχι μόνο τα έξοδά της, αλλά και τους τόκους του χρέους της. Δηλαδή, πιστεύω ότι θα μπορεί να μηδε­νί­σει το δημο­σιο­νο­μικό της έλλειμμα (sic!)… Εμείς βγαί­νουμε από το μνη­μό­νιο ορι­στικά και δεν θα ξανα­χρεια­στούμε δανεικά».[7] Και παρα­κάτω: «Με τη λήξη του προ­γράμ­μα­τος λιτό­τη­τας στο τέλος του 2014, η τρόικα θα φύγει». [8]

στ) Τέλος, τέσ­σε­ρις μήνες πριν τις εκλογές, στις 27 Σεπτεμ­βρίου 2014, στην ομιλία του σε εκδή­λωση για τα 40 χρόνια της ΝΔ, «επα­νέ­λαβε ότι η χώρα δεν θα χρεια­στεί νέο Μνη­μό­νιο, προ­σθέ­το­ντας πως «έχουμε τη δυνα­τό­τητα να στα­θούμε την επόμενη χρονιά και χωρίς τα χρήματα του τωρινού Μνη­μο­νίου». Όπως επι­σή­μανε, η χώρα βγαίνει από την ύφεση στο τρίτο τρίμηνο του έτους, τερ­μα­τί­ζο­ντας μια πορεία έξι χρόνων ύφεσης και γίνεται πραγ­μα­τι­κό­τητα η υπό­σχεση της κυβέρ­νη­σης για τερ­μα­τι­σμό της οικο­νο­μι­κής κρίσης». [9]

Η μονα­δική διαφορά που μπορεί κανείς να ανα­δεί­ξει ανάμεσα στην συνταγή της κυβερ­νη­τι­κής προ­πα­γάν­δας του 2014 και της σημε­ρι­νής είναι ότι η πρώτη θα συμπλη­ρω­θεί με την γελοία επι­χεί­ρηση προ­πα­γαν­δι­στι­κής εκμε­τάλ­λευ­σης της ανα­σκα­φής στην Αμφί­πολη, ενώ η σημε­ρινή από την από­πειρα μετα­τό­πι­σης της πολι­τι­κής ατζέ­ντας, με ανά­δειξη θεμάτων του κοι­νω­νι­κού φιλε­λευ­θε­ρι­σμού και των δικαιω­μά­των (αλλαγή ταυ­τό­τη­τας φύλου, νομι­μο­ποί­ηση φαρ­μα­κευ­τι­κής κάν­να­βης).

Κοι­νω­νική προ­σαρ­μογή δεν σημαί­νει και κοι­νω­νική συναί­νεση

Η κυβερ­νη­τική ρητο­ρική του 2014 απο­δεί­χθηκε παντε­λώς έωλη και απέτυχε πατα­γω­δώς. Το εκλο­γικό απο­τέ­λε­σμα του Ιανουα­ρίου 2015 απέ­δειξε ότι η προ­πα­γαν­δι­στική μυθο­λο­γία περί του τέλους της κρίσης δεν έπεισε και δεν επη­ρέ­ασε στο ελά­χι­στο το εκλο­γικό σώμα.

Διόλου τυχαία, και η αντί­στοιχη σημε­ρινή κυβερ­νη­τική προ­πα­γάνδα απο­δει­κνύ­ε­ται, επίσης μέχρι σήμερα, απο­λύ­τως ανα­πο­τε­λε­σμα­τική. Δεν έχει κατορ­θώ­σει ούτε να ανα­τρέ­ψει την κοι­νω­νική δυσα­ρέ­σκεια, ούτε να αντιρ­ρο­πή­σει τη συντη­ρη­τική εκλο­γική μετα­στροφή που έχει συντε­λε­στεί την τελευ­ταία διετία. Μέχρι τον Οκτώ­βριο, το κοι­νω­νικό κλίμα παρα­μέ­νει εξαι­ρε­τικά ζοφερό, με τα αρνη­τικά συναι­σθή­ματα να κυριαρ­χούν απόλυτα. [10] Το οικο­νο­μικό κλίμα συνε­χί­ζει να κατα­γρά­φει την επι­δεί­νωση και τη στα­σι­μό­τητα της οικο­νο­μι­κής κατά­στα­σης των νοι­κο­κυ­ριών, που συντη­ρεί τη γενι­κευ­μένη κοι­νω­νική απαι­σιο­δο­ξία για τις προ­ο­πτι­κές βελ­τί­ω­σης των προ­σω­πι­κών οικο­νο­μι­κών. [11] Ταυ­τό­χρονα, όλοι οι σχε­τι­κοί δείκτες συγκλί­νουν ότι το πολι­τικό κλίμα παρα­μέ­νει αμε­τά­βλητο. [12]

Η ερμη­νεία είναι απλή και δεν είναι άλλη από την βαθειά εδραιω­μένη κοι­νω­νική πεποί­θηση ότι καμία ανά­πτυξη δεν δια­φαί­νε­ται και, αντι­θέ­τως, ότι η επι­δεί­νωση της ζωής των ανθρώ­πων θα εξα­κο­λου­θή­σει να υφί­στα­ται. Το ιστο­ρικό προη­γού­μενο του 2015, αλλά και η σημε­ρινή δημο­σκο­πική εικόνα συνη­γο­ρούν υπέρ της εκτί­μη­σης ότι η εκά­στοτε κυβερ­νη­τική προ­πα­γάνδα δεν μπορεί  προ­φα­νώς να αντι­στρέ­ψει παγιω­μέ­νες τάσεις του εκλο­γι­κού σώματος και εκλο­γική μετα­στροφή, της  έκτασης μάλιστα που παρα­τη­ρεί­ται σήμερα. Είναι αυτο­νό­ητο, ότι μείζονα ή έκτακτα γεγο­νότα (τρο­μο­κρα­τι­κές ενέρ­γειες, θερμά επει­σό­δια, κοι­νω­νι­κές εκρή­ξεις, δια­σπά­σεις κομ­μά­των, δρα­μα­τική ανα­ζω­πύ­ρωση των προ­σφυ­γι­κών ροών), εάν συμβούν είναι δυνατόν να ανα­τρέ­ψουν πολι­τι­κούς συσχε­τι­σμούς ή να προ­κα­λέ­σουν «επι­δρά­σεις συσπεί­ρω­σης» (rally-effects).

Ανε­ξάρ­τητα όμως από το ενδε­χό­μενο των έκτα­κτων συμ­βά­ντων, που ουδείς μπορεί να προ­βλέ­ψει, το μεγα­λύ­τερο λάθος που μπορεί να δια­πρά­ξει η εκά­στοτε κυβέρ­νηση (άρα και η σημε­ρινή) είναι να «δια­βά­σει λάθος» τις μεγάλες αλλαγές που έχουν μετα­σχη­μα­τί­σει βίαια την ελλη­νική κοι­νω­νία. Να θεω­ρή­σει ότι η κάμψη της κοι­νω­νι­κής δια­μαρ­τυ­ρίας, η κοι­νω­νική παραί­τηση και προ­σαρ­μογή στις νέες συν­θή­κες δια­βί­ω­σης που χαρα­κτη­ρί­ζουν τη μετα­μνη­μο­νιακή Ελλάδα σημαί­νει και εξα­σφά­λιση της κοι­νω­νι­κής συναί­νε­σης προς τους κυβερ­νώ­ντες.

thetoc.gr