Η απειλή της ερημοποίησης λόγω λειψυδρίας, προ των πυλών για τα χωριά της Ρόδου

Ο συμπο­λί­της μας κ. Ευα­γό­ρας Νικο­λάου, χημικός, μας απέ­στειλε προς δημο­σί­ευση την ακό­λουθη επι­στολή:

Παρα­κο­λου­θώ­ντας τα προ­βλή­ματα που αντι­με­τω­πί­ζουν πολλές περιο­χές της Ρόδου από τη λει­ψυ­δρία και γνω­ρί­ζο­ντας την κατά­σταση λόγω της επι­στη­μο­νι­κής μου ενα­σχό­λη­σης για χρόνια με το αντι­κεί­μενο, αισθά­νο­μαι την ανάγκη να τοπο­θε­τηθώ επι­στη­μο­νικά, μήπως και παρα­κι­νήσω τους αρμό­διους και αντι­με­τω­πί­σουν τη σημε­ρινή κατά­σταση και προ­λά­βουμε και μελ­λο­ντι­κές χει­ρό­τε­ρες κατα­στά­σεις.

Η άνοδος της θερ­μο­κρα­σίας του πλανήτη μας και οι κλι­μα­τι­κές αλλαγές, για τις οποίες ευθύ­νε­ται κατά κύριο λόγο η αύξηση των εκπο­μπών του CO2, έχει σαν απο­τέ­λε­σμα την ανα­κα­τα­νομή των βρο­χο­πτώ­σεων στη γη, με επι­πτώ­σεις που πλήτ­τουν και την περιοχή μας. Παρόλο που οι προ­βλέ­ψεις αυτές άρχισαν να ανα­κοι­νώ­νο­νται τα τελευ­ταία 50 χρόνια και μιλάνε για ερη­μο­ποί­ηση στις χώρες της Μεσο­γείου, στη χώρα μας φτάσαμε στο και πέντε, χωρίς αξιό­πι­στο και άμεσα εφαρ­μό­σιμο σχέδιο αντι­με­τώ­πι­σης της λει­ψυ­δρίας.

Η κατα­σκευή του φράγ­μα­τος του Γαδουρά είναι σίγουρα μια μεγάλη κατά­κτηση, δεν λύνει όμως το πρό­βλημα του νησιού.

Οι μεγάλες δυνα­τό­τη­τες του­ρι­στι­κής ανά­πτυ­ξης του νησιού, που θα συμ­βά­λουν στην παρα­πέρα άνοδο της τοπικής και Εθνικής οικο­νο­μίας, θα πληγούν ανε­πα­νόρ­θωτα, αν δεν ανα­λη­φθούν άμεσα πρω­το­βου­λίες για τη δια­σφά­λιση του νησιού από τη λει­ψυ­δρία ακόμη και σε ακραίες περι­πτώ­σεις ανομ­βρίας, που επι­στη­μο­νικά πλέον θεω­ρού­νται πολύ πιθανές για την περιοχή μας. Όλοι ζήσαμε έστω για λίγο το πρό­βλημα, κατά τη σύντομη διακοπή της λει­τουρ­γίας του αγωγού υδρο­δό­τη­σης από το φράγμα.

Με την επί 35 χρόνια εμπει­ρία μου στη Χημική Υπη­ρε­σία Ρόδου και την ενα­σχό­λησή μου με την ποιο­τική παρα­κο­λού­θηση των δικτύων ύδρευ­σης, είχα την ευκαι­ρία μέσω προ­γραμ­μά­των που εφαρ­μό­σαμε, να δια­πι­στώσω και να επι­ση­μάνω κατά καιρούς τα προ­βλή­ματα που υπήρχαν στο νησί αλλά και την ανα­με­νό­μενη εξέλιξη τους. Τα συμπε­ρά­σματα και τις σκέψεις μου, παρέ­δωσα ήδη από το 2007, με έκθεσή μου προς τον τότε Νομάρχη Δωδε­κα­νή­σου, στην οποία δια­τυ­πώ­νο­νταν οι ανη­συ­χίες μου για την επάρ­κεια νερού στο νησί της Ρόδου και οι προ­τά­σεις μου για τη δια­σφά­λιση της επάρ­κειας πόσιμου νερού.

Μετά από 10 χρόνια δυστυ­χώς οι τότε προ­βλέ­ψεις μου δικαιώ­θη­καν.

Αισθα­νό­με­νος την υπο­χρέ­ωση, σαν επι­στή­μο­νας να συμβάλω στην αντι­με­τώ­πιση της δια­φαι­νό­με­νης κατα­στρο­φής, παρέ­δωσα στους αρμο­δί­ους φορείς της Ρόδου στις 30 Αυγού­στου 2017 νέα επι­στολή για να συμβάλω στη δια­μόρ­φωση, μιας επι­στη­μο­νι­κής πρότασης-λύσης, η οποία εγγυ­η­μένα, άμεσα και με αυστηρά χρο­νο­δια­γράμ­ματα θα επι­λύ­σει το πρό­βλημα.

Δεν έχω μέχρι σήμερα ενη­μέ­ρωση αν κάτι έχει δρο­μο­λο­γη­θεί. Τα ερω­τή­ματα όμως των κατοί­κων των περιο­χών που θίγο­νται, με όσους έτυχε να συνο­μι­λήσω, η ερώτηση στη Βουλή προς τους αρμό­διους Υπουρ­γούς από τον Βου­λευτή Δωδε­κα­νή­σου κ. Μάνο Κόνσολα και τα πολλά δημο­σιεύ­ματα στον τοπικό τύπο, φανε­ρώ­νουν ελλιπή ενη­μέ­ρω­σης του κοινού από τους αρμο­δί­ους.

Επειδή σύμφωνα με την Κοι­νο­τική και Εθνική νομο­θε­σία, οι εται­ρείες ύδρευ­σης έχουν την υπο­χρέ­ωση να προ­σφέ­ρουν στους κατα­να­λω­τές νερό ανθρώ­πι­νης κατα­νά­λω­σης και να τους ενη­με­ρώ­νουν για την ποιό­τητά του, οι κάτοι­κοι της Ρόδου ανα­μέ­νουν απά­ντηση στα εξής ερω­τή­ματα:

1. Ένα μεγάλο μέρος του νησιού δεν έχει πρό­σβαση σε νερό που να αντα­πο­κρί­νε­ται στις προ­βλε­πό­με­νες προ­δια­γρα­φές. Υπάρχει εμπε­ρι­στα­τω­μένη μελέτη, που να προ­βλέ­πει τον τρόπο επί­λυ­σης του προ­βλή­μα­τος και το χρο­νο­διά­γραμμα;

2. Είναι γνωστό ότι στην περιοχή της Νότιας Ρόδου με μεγάλη του­ρι­στική ανά­πτυξη, η αγω­γι­μό­τητα του νερού σε διά­στημα λίγων μηνών τετρα­πλα­σιά­στηκε (σε επίπεδα πάνω από 10.000μS/cm), με απο­τέ­λε­σμα να απο­ξη­ραί­νο­νται κήποι και δέντρα και όχι μόνο. Έχει γίνει μελέτη για τις επι­πτώ­σεις στο άμεσο μέλλον όταν λει­τουρ­γή­σουν και οι υπό κατα­σκευή του­ρι­στι­κές επι­χει­ρή­σεις;

3. Έχει ληφθεί υπόψη η κάθετη αύξηση της κατα­νά­λω­σης από την εγκα­τά­σταση μονάδων αφα­λά­τω­σης μικρής κλί­μα­κας από μικρο­ε­πι­χει­ρή­σεις, πανσιόν και βίλλες, αφού με την αφα­λά­τωση αξιο­ποιεί­ται ένα μικρό ποσοστό του νερού και το υπό­λοιπο θα απορ­ρί­πτε­ται;

4. Η κατα­στροφή του φυσικού τοπίου, που δημιουρ­γή­θηκε τα τελευ­ταία χρόνια και ανα­βάθ­μισε την περιοχή, με την ξήρανση του πρα­σί­νου των του­ρι­στι­κών μονάδων και κατοι­κιών, δεν μας ενδια­φέ­ρει;

5. Η κατα­στροφή ηλε­κτρι­κών συσκευών όπως πλυ­ντή­ρια, θερ­μο­σί­φω­νες, βρα­στή­ρες, υδραυ­λι­κές εγκα­τα­στά­σεις, μαγει­ρικά σκεύη είναι άνευ αξίας;

6. Η επι­βά­ρυνση των νοι­κο­κυ­ριών και επι­χει­ρή­σεων από την αύξηση της ποσό­τη­τας των απορ­ρυ­πα­ντι­κών που απαι­τού­νται για τον πάσης φύσεως οικιακό και επαγ­γελ­μα­τικό καθα­ρι­σμό, με επα­κό­λουθο την μεγα­λύ­τερη επι­βά­ρυνση του περι­βάλ­λο­ντος καθώς και η οικο­νο­μική επι­βά­ρυνση των κατοί­κων με την εξάρ­τησή τους από τα εμφια­λω­μένα νερά, είναι ανάξια λόγου;

7. Η δυσφή­μιση του νησιού, όταν χιλιά­δες του­ρί­στες δεν μπορούν να πλύνουν ούτε τα δόντια τους με το νερό κάποιων περιο­χών, δεν μας ενδια­φέ­ρει;

8. Σε περι­πτώ­σεις έκτα­κτης ανάγκης, όπως η σημε­ρινή (έλλειψη πόσιμου νερού για μεγάλο τμήμα του νησιού), δεν υπάρχει δυνα­τό­τητα να κινη­θούν άμεσα κάποιες δια­δι­κα­σίες παρα­κάμ­πτο­ντας τη γρα­φειο­κρα­τία; Το έκαναν άλλες χώρες, όπως το Ισραήλ, η Μάλτα, η Κύπρος και χώρες της Μέσης Ανα­το­λής. Εμείς γιατί να μην μπο­ρούμε;

9. Η ανοχή των κατοί­κων και των επι­χει­ρη­μα­τιών που θίγο­νται είναι απε­ριό­ρι­στη; Αν οι εκλεγ­μέ­νοι Άρχο­ντες που εμπι­στεύ­θη­καν οι πολίτες, δεν μπορούν να δώσουν λύση στο πρό­βλημα, ποιός θα επι­λη­φθεί του θέματος και θα τους ενη­με­ρώ­σει;

Επειδή η εμπει­ρία έχει δείξει ότι το Δημόσιο δεν τα πάει πολύ καλά με τον προ­γραμ­μα­τι­σμό και επειδή όπως απο­δει­κνύ­ε­ται επι­στη­μο­νικά ότι αργά ή γρήγορα το πρό­βλημα θα αγγίξει όλο το νησί, όσοι αγαπάνε τη Ρόδο ας ευαι­σθη­το­ποι­η­θούν.

Το πρό­βλημα χρήζει επι­στη­μο­νι­κής ανά­λυ­σης και άμεσης δρο­μο­λό­γη­σης ορι­στι­κής και τεκ­μη­ριω­μέ­νης λύσης. Οι πολι­τι­κές εξαγ­γε­λίες δεν επαρ­κούν. Οι πολίτες της Ρόδου ανα­μέ­νουν από όσους θεσμικά έχουν την ευθύνη της επί­λυ­σης του προ­βλή­μα­τος, να ανα­κοι­νώ­σουν τον επίσημο σχε­δια­σμό που έχουν, για να μπορούν οι πολίτες να κρίνουν. Πιστεύω το δικαιού­νται.

Σημε­ρινή κατά­σταση – σχε­δια­σμός για τα προσεχή χρόνια:

Το φράγμα του Γαδουρά, σύμφωνα με τα τεχνικά στοι­χεία κατα­σκευής του, έχει ωφέλιμη χωρη­τι­κό­τητα 63.5 εκα­τομ­μύ­ρια m3. Η μέση ετήσια απόληψη για ύδρευση είναι περίπου 18 εκα­τομ­μύ­ρια m3. Λαμ­βά­νο­ντας υπόψη τις απώ­λειες των δικτύων από διαρ­ροές, οι οποίες σύμφωνα με διε­θνείς μελέτες είναι της τάξης του 20%, η ωφέλιμη ποσό­τητα νερού ετησίως, είναι 14,4 εκα­τομ­μύ­ρια κυβικά. Η ποσό­τητα αυτή, ακόμη και αν αυξηθεί οριακά, μετά βίας καλύ­πτει το τρίγωνο της πόλης της Ρόδου με την του­ρι­στική περιοχή.

Η κατα­νά­λωση νερού σε μια του­ρι­στική περιοχή όπως η Ρόδος, πρέπει να υπο­λο­γί­ζε­ται για τις πάσης φύσεως ανάγκες, του­λά­χι­στο στα 500 λίτρα ανά άτομο ημε­ρη­σίως. Αυτά δεί­χνουν σχε­τι­κές μελέτες των Υπουρ­γείων Οικο­νο­μίας – Οικο­νο­μι­κών και Περι­βάλ­λο­ντος καθώς και μελέτη του Οργα­νι­σμού Τρο­φί­μων και Γεωρ­γίας των Ηνω­μέ­νων Εθνών (FAO), για τη χώρα μας (ο πίνακας με τα στοι­χεία έχει επι­συ­να­φθεί στην επι­στολή προς τους φορείς).

Σύμφωνα με τα πιο πάνω στοι­χεία, το φράγμα σε περί­πτωση φαι­νο­μέ­νων ξηρα­σίας, αντέχει μόνο για την ευρύ­τερη περιοχή της πόλης της Ρόδου για 2,5 χρόνια. Αν όμως έχουμε θερμά καλο­καί­ρια λόγω της εξά­τμι­σης και της φυσικής απώ­λειας νερού από το φράγμα, η επάρ­κεια είναι μόνο για δύο το πολύ χρόνια. Το παρά­δειγμα της Κύπρου, όπου με 332 εκα­τομ­μύ­ρια κυβικά μέτρα απο­θη­κευ­τικό χώρο φραγ­μά­των, με μια ανομ­βρία 2-3 χρόνων αντι­με­τώ­πισε σοβαρά προ­βλή­ματα λει­ψυ­δρίας, με δια­κο­πές νερού στις πόλεις, τις μισές μέρες της εβδο­μά­δας, ας μας προ­βλη­μα­τί­σει.

Όσο πιο γρήγορα απο­δε­χθούμε το γεγονός ότι οι βρο­χο­πτώ­σεις δεν πρό­κει­ται να επα­νέλ­θουν στα επίπεδα προ πεντη­κο­ντα­ε­τίας αλλά και να υπήρχε τέτοια πιθα­νό­τητα, η ανα­στροφή της κατά­στα­σης θα χρεια­ζό­ταν δεκα­ε­τίες, τόσο πιο γρήγορα θα δρο­μο­λο­γή­σουμε την επίλυση του προ­βλή­μα­τος. Η όποια λύση θα πρέπει να δρο­μο­λο­γη­θεί από τη Ρόδο. Η εμπει­ρία έδειξε ότι η Κεντρική Διοί­κηση είναι πολύ δυσκί­νητη και ίσως δεν έχει τη βούληση για να επιλύει γρήγορα, περι­φε­ρειακά προ­βλή­ματα. Εξάλλου, είναι γνωστό ότι σύμφωνα με την ελλη­νική και κοι­νο­τική Νομο­θε­σία, οι εται­ρείες ύδρευ­σης (ΔΕΥΑ-Ρόδου για μας), έχουν την υπο­χρέ­ωση να φρο­ντί­ζουν για την παροχή στους κατα­να­λω­τές «νερού ανθρώ­πι­νης κατα­νά­λω­σης».

Ανάγκες του νησιού σε νερό ανθρώ­πι­νης κατα­νά­λω­σης:

Οι πραγ­μα­τι­κές ανάγκες του νησιού για την του­ρι­στική περίοδο (6 μήνες), υπο­λο­γί­ζο­νται σε 18.000.000 m3 περίπου και για τους υπό­λοι­πους 6 μήνες οι ανάγκες περιο­ρί­ζο­νται στο μισό 9.000.000 m3. Οι ποσό­τη­τες αυτές είναι απα­ραί­τη­τες είτε προ­σφέ­ρο­νται από τη ΔΕΥΑΡ είτε λαμ­βά­νο­νται από ιδιω­τι­κές γεω­τρή­σεις είτε από ιδιω­τι­κές αφα­λα­τώ­σεις. Κατά συνέ­πεια οι ετήσιες ανάγκες για όλο το νησί ανέρ­χο­νται σήμερα σε 27.000.000 m3. Αν λάβουμε υπόψη τις απώ­λειες των δικτύων, χρεια­ζό­μα­στε για να τρο­φο­δο­τή­σουμε τα δίκτυα μας του­λά­χι­στο 34 εκα­τομ­μύ­ρια κυβικά μέτρα ετησίως. Αν ακόμη αξιο­λο­γή­σουμε και τον ρυθμό του­ρι­στι­κής ανά­πτυ­ξης της υπαί­θρου, τα προσεχή χρόνια οι ανάγκες θα είναι κατά πολύ μεγα­λύ­τε­ρες. Κατά συνέ­πεια, η σκέψη ότι το φράγμα θα μπο­ρέ­σει να καλύ­πτει όλο το νησί για πάντα, πρέπει να θεω­ρεί­ται ανέ­φι­κτη. Επειδή με τον σημε­ρινό τρόπο λει­τουρ­γίας του Κράτους, όταν παρου­σια­στεί το πρό­βλημα, θα είναι πολύ αργά για να το λύσουμε, θα πρέπει να είχαμε ήδη αρχίσει την υλο­ποί­ηση ενός προ­γράμ­μα­τος ορι­στι­κής επί­λυ­σης του προ­βλή­μα­τος. Απαι­τεί­ται άμεσος σχε­δια­σμός, τόσο για το σήμερα όσο και για το αύριο.

Τρόπος αντι­με­τώ­πι­σης του προ­βλή­μα­τος:

Η Κύπρος, όταν αντι­με­τώ­πισε παρό­μοιο πρό­βλημα, σε σύντομο χρονικό διά­στημα κατα­σκεύ­ασε μονάδες αφα­λά­τω­σης, που παρά­γουν σήμερα 220.000 κυβικά μέτρα νερού την ημέρα ή 80,3 εκα­τομ­μύ­ρια κυβικά μέτρα νερού ετησίως (δύο φράγ­ματα Γαδουρά περίπου) και ας έχει 332 εκα­τομ­μύ­ρια κυβικά μέτρα απο­θη­κευ­τικό χώρο στα φράγ­ματά της. Με τον τρόπο αυτό έχει δια­σφα­λί­σει την επάρ­κεια σε πόσιμο νερό κάτω από οποιεσ­δή­ποτε και­ρι­κές συν­θή­κες και εξα­σφά­λισε απο­θέ­ματα νερού για τη γεωργία. Το σημα­ντικό είναι ότι η Κύπρος αντι­με­τώ­πισε το πρό­βλημα κάτω από κρι­σι­μό­τε­ρες κατα­στά­σεις από εμάς, γιατί εκτός από την οικο­νο­μική κρίση, συνέ­πεσε και η κατα­στροφή του εργο­στα­σίου της ΑΗΚ – αντί­στοιχο της ΔΕΗ, από τη γνωστή έκρηξη. Εντού­τοις, βρέθηκε λύση, χωρίς να κατα­βά­λει το Κράτος το κόστος κατα­σκευής των μονάδων αφα­λά­τω­σης. Ανέλαβε απλώς την υπο­χρέ­ωση να αγο­ρά­ζει για κάποια χρόνια τη συμ­φω­νη­θείσα ποσό­τητα νερού από τις εται­ρείες κατα­σκευής των μονάδων αφα­λά­τω­σης.

Οι τιμές πώλησης του νερού από τις μονάδες αφα­λά­τω­σης κυμαί­νο­νται από 0,35 – 0,7 ευρώ περίπου ανά κυβικό μέτρο νερού (ανάλογα αν χρη­σι­μο­ποιεί­ται θαλασ­σινό νερό ή υφάλ­μυρο). Το Ισραήλ πρό­σφατα πέτυχε πολύ χαμη­λό­τερη τιμή για αφα­λά­τωση θαλασ­σι­νού νερού, γιατί η τεχνο­λο­γία αντί­στρο­φης ώσμωσης έχει βελ­τιω­θεί σημα­ντικά.

Γιατί δεν αντι­γρά­φουμε τις χώρες που αντι­με­τώ­πι­σαν το ίδιο με εμάς πρό­βλημα και το έχουν επι­λύ­σει άμεσα και ορι­στικά; Γιατί ο Ρόδιος κατα­να­λω­τής να μην έχει νερό ανθρώ­πι­νης κατα­νά­λω­σης, που τόσο έχει ανάγκη για να στη­ρι­χθεί η τοπική και εθνική οικο­νο­μία;

Επι­βάλ­λε­ται να δρο­μο­λο­γη­θεί άμεσα η μετα­φορά νερού από το φράγμα με κατε­πεί­γουσα μελέτη, μέχρι να τα κατα­φέ­ρουμε να κάνουμε ότι και οι άλλες Μεσο­γεια­κές χώρες. Εμείς αν και γνω­ρί­ζουμε το πρό­βλημα κυρίως στη Νότια Ρόδο, εδώ και μερικά χρόνια, δεν έχει ανα­κοι­νω­θεί ακόμη ο τρόπος και ο χρόνος επί­λυ­σής του.

Έχουμε υπο­χρέ­ωση να αφή­σουμε τον υπόγειο υδρο­φόρο ορί­ζο­ντα, ότι έχει απο­μεί­νει, ελεύ­θερο για έκτα­κτες ανάγκες και για τις ανάγκες της γεωρ­γι­κής παρα­γω­γής, δια­τη­ρώ­ντας απο­θέ­ματα ασφα­λείας.

Οι δια­δι­κα­σίες μελέτης, έγκρι­σης, δημο­πρά­τη­σης και αδειο­δό­τη­σης με τα ελλη­νικά δεδο­μένα είναι χρο­νο­βό­ρες, γι’ αυτό χρειά­ζε­ται άμεση ενερ­γο­ποί­ηση. Χρειά­ζε­ται μόνο θέληση, όραμα, επιμονή και δουλειά. Χρειά­ζε­ται να χάσουμε και τον ύπνο μας ακόμη, για να δρο­μο­λο­γή­σουμε την καλύ­τερη λύση. Το αξίζουν όσοι καρ­τε­ρικά ανα­μέ­νουν να ακού­σουν ότι κάτι κινεί­ται στη σωστή κατεύ­θυνση.

Με εκτί­μηση

Ευα­γό­ρας Νικο­λάου