Όταν ο τουρισμός έκανε τα πρώτα του βήματα – Αναδρομή στο ξεκίνημά του πριν από 200 χρόνια

«Όλος ο κόσμος ταξι­δεύει», σημεί­ωνε ο γερ­μα­νός συγ­γρα­φέας Τέοντορ Φοντάνε πριν από περίπου 150 χρόνια στο έργο του «Το σύγ­χρονο ταξίδι». Το 2014 σχεδόν 55 εκα­τομ­μύ­ρια Γερ­μα­νία έκαναν του­λά­χι­στον ένα ταξίδι στις δια­κο­πές, ενώ σε παγκό­σμιο επίπεδο 1,1 δις άνθρω­ποι ταξί­δε­ψαν στο εξω­τε­ρικό. Τα πρώτα ταξίδια κατά τη διάρ­κεια δια­κο­πών κατα­γρά­φη­καν πριν από δύο περίπου αιώνες. Ο καθη­γη­τής Χάσο Σπόντε από το Ιστο­ρικό Αρχείο Βίλι Ζαχάροφ για τον Του­ρι­σμό στο Τεχνικό Πανε­πι­στή­μιο του Βερο­λί­νου λέει ότι «τα ταξίδια χωρίς συγκε­κρι­μένο σκοπό, εκτός φυσικά από το ίδιο το ταξίδι, ξεκί­νη­σαν την ρομα­ντική περίοδο τέλη του 18ου αιώνα» όταν ποιητές και ζωγρά­φοι ανα­κά­λυ­πταν την φύση. Λίγα χρόνια νωρί­τερα ο ερευ­νη­τής της αρχαιό­τη­τας Γιόχαν Γιόαχιμ Βίν­κελ­μαν ζητούσε να καλυ­φθούν τα παρά­θυρα της αμαξάς του για να μην αντι­κρύ­σει τις «ανα­τρι­χια­στι­κές» Άλπεις, λέει ο γερ­μα­νός καθη­γη­τής.

Όταν ο διά­ση­μος ποιητής Γιόχαν Βόλφ­γκανγκ φον Γκαίτε ξεκι­νούσε την πρώτη του περι­ή­γηση στην Ιταλία, μόλις το 1% του γερ­μα­νι­κού πλη­θυ­σμού ήταν σε θέση να πλη­ρώ­σει ένα τέτοιο ταξίδι. «Την καλύ­τερη μόρφωση σε συνε­τούς ανθρώ­πους προ­σφέ­ρει ένα ταξίδι», έγραφε ο γερ­μα­νός ποιητής. Ήταν η εποχή που νεαροί αρι­στο­κρά­τες πραγ­μα­το­ποιού­σαν για ένα χρόνο ή και περισ­σό­τερο ένα “Grand Tour” για τη διεύ­ρυνση των γνώσεων και τον εκλε­πτυ­σμό των τρόπων συμπε­ρι­φο­ράς τους.

Τα ταξι­διω­τικά κείμενα και οι περι­γρα­φές του Γκαίτε, αλλά και άλλων περι­η­γη­τών αφύ­πνι­σαν το ενδια­φέ­ρον των αστών. Όλο και περισ­σό­τε­ροι ήθελαν να τους μιμη­θούν κάνο­ντας ένα “Petit Grand Tour” για να επι­σκε­φθούν τόπους που παλαιό­τερα ούτε ήθελαν να ακούν, όπως οι Άλπεις ή οι θαλάσ­σιες ακτές.

Το 1928 ο νεαρός εκδότης Καρλ Μπέ­ντε­κερ αγόρασε τα δικαιώ­ματα του βιβλίου «Ταξίδι στο Ρήνο από το Μάιντς μέχρι την Κολωνία» και εξέδωσε μια νέα έκδοση με πανό­ραμα του Ρήνο που διπλώ­νο­νταν. Ήταν ο πρώτος ταξι­διω­τι­κός οδηγός. Ακο­λού­θη­σαν και άλλοι τίτλοι.

Πολλοί από τους πρώτους ταξι­διω­τι­κούς οδηγούς βρί­σκο­νται σήμερα στο Ιστο­ρικό Αρχείο του Πανε­πι­στη­μίου του Βερο­λίνο. Εκτός από τα 70.000 συγ­γράμ­ματα ταξι­διω­τι­κής λογο­τε­χνίας, στο αρχείο μπορεί ο ενδια­φε­ρό­με­νος να βρει χάρτες, αφίσες ακόμα και ιδιω­τι­κές φωτο­γρα­φίες.

Με τα νέα μέσα συγκοι­νω­νίας μειώ­θηκε και το κόστος των ταξι­διών. Γύρω στα μέσα του 18ου αιώνα το 10% είχε πλέον τα οικο­νο­μικά μέσα για ταξίδια. Ένα από τα πρώτα ταξίδια, στα οποία «όλα ήταν εξ αρχής πλη­ρω­μένα» οργα­νώ­θη­καν από τον Βρετανό Τόμας Κουκ. Το 1841 περίπου 500 οπαδοί των λεγό­με­νων συλ­λό­γων «εγκρά­τειας» μετα­φέρ­θη­καν από το τραίνο από το Λέστερ στο Λαφ­μπό­ροου για να ανταλ­λά­ξουν εκεί απόψεις για τα ήθη της εποχής. Το «πακέτο» περι­λάμ­βανε μουσική από μπάντα πνευ­στών, σάντουιτς, τσάι και δια­λέ­ξεις για τους κιν­δύ­νους της κατα­νά­λω­σης αλκοόλ.

Από το 1850 τα εισι­τή­ρια του τραίνου γίνο­νταν ολοένα και πιο προσιτά ακόμα και για την μεσαία τάξη. Γύρω στο 1870 ο Ρήνος εξε­λί­χθηκε σε του­ρι­στικό μαγνήτη με μεγάλο αριθμό επι­σκε­πτών. Ήδη τότε όμως έκαναν δειλά δειλά την εμφά­νισή τους οι επι­κρι­τές του μαζικού του­ρι­σμού. Όπως λέει ο καθη­γη­τής Χάσο Σπόντε «πριν από 150 χρόνια ξεκι­νού­σαν οι πρώτες δια­μαρ­τυ­ρίες για επι­σκέ­πτες που με τη βοήθεια του ατμό­πλοιου και του τραίνου συγκε­ντρώ­νο­νταν σαν ακρίδες γύρω από τα αξιο­θέ­ατα της περιο­χής».

DW / DPA / Μαρία Ρηγού­τσου