Το έγκλημα στον κυβερνοχώρο και ο Νέος Νόμος 4411/2016

Γράφει η Χρυσή Χρυ­σο­χού

Δικη­γό­ρος εξει­δι­κευ­μένη στο Δίκαιο του Ιντερ­νετ, των προ­σω­πι­κών δεδο­μέ­νων και του κυβερ­νο­ε­γκλή­μα­τος (LL.M)

Με το Νόμο 4411/2016, ο οποίος δημο­σιεύ­θηκε στην Εφη­με­ρίδα της Κυβερ­νή­σεως στις 3 Αυγού­στου, επήλθε μία σειρά σημα­ντι­κών αλλαγών στην ποινική αντι­με­τώ­πιση του ηλε­κτρο­νι­κού εγκλή­μα­τος στην Ελλάδα. Με τον ίδιο Νόμο κυρώ­θη­καν η Σύμβαση του Συμ­βου­λίου της Ευρώπης (Σύμβαση της Βου­δα­πέ­στης) για το έγκλημα στον Κυβερ­νο­χώρο καθώς και το Πρό­σθετο Πρω­τό­κολλο αυτής ανα­φο­ρικά με την ποι­νι­κο­ποί­ηση πράξεων ρατσι­στι­κής και ξενο­φο­βι­κής φύσης που δια­πράτ­το­νται μέσω συστη­μά­των υπο­λο­γι­στών. Παρότι η ενσω­μά­τωση της Σύμ­βα­σης της Βου­δα­πέ­στης καθυ­στέ­ρησε πάνω απο μία δεκα­ε­τία, με τον παρόντα Νόμο θεσπί­ζε­ται το ανα­γκαίο θεσμικό πλαίσιο αντι­με­τώ­πι­σης υλικού ξενο­φο­βι­κής και ρατσι­στι­κής φύσης μέσω του δια­δι­κτύου ενώ παράλ­ληλα παρέ­χο­νται όλα τα δικο­νο­μικά μέσα για την ποινική μετα­χεί­ριση των εγκλη­μά­των στον Κυβερ­νο­χώρο.

Οι σημα­ντι­κό­τε­ρες αλλαγές με το νέο Νόμο είναι οι εξής:

α) Ειδι­κό­τερα, στο άρθρο 13 του Π.Κ., εισή­χθη­σαν οι ορισμοί του πλη­ρο­φο­ρια­κού συστή­μα­τος και των ψηφια­κών δεδο­μέ­νων, κάτι που δεν καλυ­πτό­ταν νομικά στο παρελ­θόν.

β) το νέο άρθρο 292Β του Ποι­νι­κού Κώδικα (Παρα­κώ­λυση λει­τουρ­γίας πλη­ρο­φο­ρια­κών συστη­μά­των), προ­βλέ­πει ποινές ανάλογα με το είδος και της έντασης της προ­σβο­λής των πράξεων αυτών, για τις επι­θέ­σεις που εκδη­λώ­νο­νται κατά πλη­ρο­φο­ρια­κών συστη­μά­των, δια­κό­πτο­ντας ή παρε­μπο­δί­ζο­ντας τη λει­τουρ­γία αυτών.

Με το εισαγόµενο άρθρο 292Γ του Ποι­νι­κού Κώδικα (άρθρο 7 της Οδηγίας) ποι­νι­κο­ποιού­νται αυτο­τε­λώς πράξεις που που διευ­κο­λύ­νουν την τέλεση των εγκληµάτων του άρθρου 292Β Π.Κ. και ειδι­κό­τερα πράξεις που συνί­στα­νται στην παρα­γωγή, πώληση, διανοµή, εισα­γωγή, κατοχή κ.λπ. προγραµµάτων ή συσκευών σχεδιασµένων ή προσαρµοσµένων για την τέλεση των πράξεων του άρθρου αυτού.

γ) Στο άρθρο 348Α Π.Κ. (πορ­νο­γρα­φία ανη­λί­κων) εισήχθη η παρά­γρα­φος 2 και 5, οι οποίες τιμω­ρούν την πώληση, διάθεση, διανομή, δια­βί­βαση, αγορά, προ­μή­θεια και κατοχή υλικού παι­δι­κής πορ­νο­γρα­φίας μέσω πλη­ρο­φο­ρια­κών συστη­μά­των. Για πρώτη φορά με την παρά­γραφο 5 του ίδιου άρθρου τιμω­ρεί­ται με φυλά­κιση απο 1 έως 5 χρόνια η πρό­σβαση σε υλικό παι­δι­κής πορ­νο­γρα­φίας μέσω πλη­ρο­φο­ρια­κών συστη­μά­των

δ) Ιδιαί­τερο ενδια­φέ­ρον παρου­σιά­ζει η τρο­πο­ποί­ηση στο άρθρο 370Γ Π.Κ., καθώς με τη νέα δια­τύ­πωση της διά­τα­ξης στη δεύτερη παρά­γραφο τιµωρείται και η χωρίς δικαίωµα πρό­σβαση στο σύνολο ή σε τµήµα ενός πλη­ρο­φο­ρια­κού συστήµατος, δηλαδή το γνωστό σε όλους μας hacking.

Βαριές ποινές καθείρ­ξεως επι­σύ­ρει και το άρθρο 370Δ Π.Κ. με το οποίο τιµωρείται αυτο­τε­λώς η παρα­βί­αση του απορ­ρή­του των επι­κοι­νω­νιών μέσω πλη­ρο­φο­ρια­κών συστηµάτων, πράξεις οι οποίες συν­δέ­ο­νται κυρίως με τη δρα­στη­ριό­τητα των hackers.

Αν οι πράξεις αυτές συνε­πά­γο­νται παρα­βί­αση στρα­τιω­τι­κού ή διπλωµατικού απορ­ρή­του ή αφορούν απόρ­ρητο που ανα­φέ­ρε­ται στην ασφά­λεια του κράτους σε καιρό πολέµου τιµωρούνται κατά το άρθρο 146 Π.Κ..

ε) Με τη διάταξη του άρθρου 370Ε Π.Κ. τιµωρείται αυτο­τε­λώς ως έγκλημα η εισα­γωγή, διανοµή κατοχή και διάθεση προγραµµάτων, συσκευών ή τεχνι­κών μέσων, με τα οποία καθί­στα­ται δυνατή και διευ­κο­λύ­νε­ται η πρό­σβαση σε πλη­ρο­φο­ριακό σύστηµα, προκειµένου να δια­πρα­χθούν τα εγκλήµατα των άρθρων  370Α εως και το άρθρο 370Δ Π.Κ.

στ) Με το νέο άρθρο 381Α Π.Κ. καλύ­πτε­ται ένα κενό της ελλη­νι­κής νοµοθεσίας σχετικά με την προ­στα­σία των ψηφια­κών δεδοµένων από πράξεις κατα­στρο­φής, δια­γρα­φής, αλλοί­ω­σής, από­κρυ­ψης τους αλλά και πράξεις που καθι­στού­σαν ανέ­φι­κτη τη χρήση τους ή απέ­κλειαν την πρό­σβαση στα δεδο­μένα. Έτσι τα δεδο­μένα προ­στα­τεύ­ο­νται αυτο­τε­λώς σε οποια­δή­ποτε βάση δεδο­μέ­νων ή άλλου υλικού φορέα, απο­φεύ­γο­ντας έτσι το νομικό άτοπο να προ­στα­τεύ­ο­νται μόνο στην περί­πτωση που πλήτ­τε­ται ο υλικούς φορέας που τα περι­λαμ­βά­νει (μνήμη, σκληρός δίσκος κ.α).

Το νέο άρθρο 381Β Π.Κ. εγκα­θι­δρύει ποινική ευθύνη προ­σώ­πων για πράξεις αγοράς, πώλησης, προ­μή­θειας, κατοχής κ.λπ. προ­γραμ­μά­των ή κωδικών που μπορούν να χρη­σι­μο­ποι­η­θούν για την τέλεση διά­φο­ρων αξιό­ποι­νων πράξεων, όπως αυτές του άρθρου 381Α Π.Κ..

ζ) Στο κλασικό έγκλημα της απάτης του 386 ΠΚ, προ­στί­θε­ται το άρθρο 386Α Π.Κ. (απάτη με υπο­λο­γι­στή) τρο­πο­ποι­η­μένο πλέον. Η νέα διάταξη περι­λαμ­βά­νει ρητά στις περι­πτώ­σεις απάτης με υπο­λο­γι­στή και τη χρήση (ορθών) δεδοµένων που γίνεται χωρίς δικαίωµα, όπως π.χ. στην περί­πτωση του δράστη που έχει απο­κτή­σει παράνοµα το όνοµα χρήστη και τον κωδικό χρήσης του δικαιού­χου. Οι περι­πτώ­σεις αυτές καλύ­πτουν απάτες που γίνο­νται σε αόριστο αριθμό ατόμων και μπορεί να έχουν τέτοια έκταση που προ­στα­τεύ­ο­νται απο το Νόμο ακόμα και όταν δεν προσ­διο­ρι­στεί επα­κρι­βώς ο αριθμός των θυμάτων που επλή­γη­σαν απ τις επι­θέ­σεις αυτές.

Οι αλλαγές αυτές δεί­χνουν πλέον ξεκά­θαρα ότι το πεδίο τέλεσης εγκλη­μά­των έχει μετα­το­πι­στεί απο τον φυσικό χώρο σε έναν ηλεκτρονικό-διαδικτυακό χώρο, όπου η τέλεση εγκλη­μά­των δύναται να τελε­στεί με το πάτημα ενός κου­μπιού, ενώ η εύρεση του εγκλη­μα­τία φαί­νε­ται να είναι μια πιο χρο­νο­βόρα δια­δι­κα­σία.

Ο Νόμος όμως κινεί­ται προς στη σωστή κατεύ­θυνση, όπως τονί­ζουν καθη­γη­τές και εξει­δι­κευ­μέ­νοι δικη­γό­ροι στο ηλε­κτρο­νικό έγκλημα. Ήταν καιρός η ελλη­νική νομο­θε­σία να προ­σαρ­μο­στεί στις υπάρ­χου­σες τεχνο­λο­γι­κές εξε­λί­ξεις και να δια­φυ­λά­ξει τα έννομα αγαθά των πολιτών της, σε μια εποχή που το έγκλημα παρου­σιά­ζει βελ­τιω­μένα χαρα­κτη­ρι­στικά, τρόπους και τόπους τέλεσης. Μένει μόνο να δούμε εάν οι αλλαγές αυτές είναι επαρ­κείς να τιμω­ρή­σουν πάσης φύσεως εγκλή­ματα που τελού­νται στον κυβερ­νο­χώρο ή εάν η καθη­με­ρινή πρα­κτική θεω­ρή­σει ανα­γκαία μια πρό­σθετη νομο­θε­τική παρέμ­βαση.