Η 7η Μαρτίου ήταν μια ηλιόλουστη ημέρα

Περι­γραφή των γεγο­νό­των από τον Γιάννη Χαρίτο

Η 7η Μαρτίου 1948 ήταν ημέρα Κυριακή. Ήταν μια ηλιό­λου­στη μέρα. Οι προ­ε­τοι­μα­σίες των εορ­τα­σμών άρχισαν σε  όλη την Ελλάδα από την προη­γου­μένη ημέρα.

Την 6η Μαρτίου ανα­χω­ρούν από την Αθήνα «για την Μεγάλη Ημέρα» η Α.Μ. ο Βασι­λεύς Παύλος μετά της οικο­γε­νείας του, της ακο­λου­θίας του,του τότε αντι­προ­έ­δρου της Κυβερ­νή­σεως Κων­στα­ντί­νου Τσαλ­δάρη μετά κλι­μα­κίου υπουρ­γών,του Αρχηγού της αξιω­μα­τι­κής αντι­πο­λι­τεύ­σεως Γεωρ­γίου Παπαν­δρέου, του Αρχι­στρα­τή­γου Αλε­ξάν­δρου Παπάγου, του Αρχηγού του Στόλου πλοιάρ­χου Κώνστα κλπ., επι­βαί­νο­ντες του αντι­τορ­πι­λι­κού «Θεμι­στο­κλής». Το ελλη­νικό αντι­τορ­πι­λικό συνό­δευαν το αγγλικό «Σέβιοτ» υπό τον ναύαρχο Τζέ­ημ­σον και το αμε­ρι­κα­νικό «Χάντσον» υπό τον ναύαρχο Σνά­κε­μπερ.

Την 8η ώρα της 7ης Μαρτίου τα πλοία έφθασαν στη Ρόδο. Έξω από τον προ­βλήτα  του Μαν­δρα­κίου είχε τοπο­θε­τη­θεί μία μεγάλη αψίδα σε σχήμα «Π», εκα­τέ­ρω­θεν της οποίας υπήρχαν δώδεκα νεά­νι­δες με τοπικές ενδυ­μα­σίες και μία ταινία με το όνομα εκάστου των νησιών, οι οποίες κρα­τού­σαν καλα­θά­κια γεμάτα από ροδο­πέ­ταλα, για να ράνουν τους επι­σή­μους. Στην τελετή παρευ­ρί­σκο­ντο επίσης, ο καθη­γη­τής του Πανε­πι­στη­μίου Αθηνών και ιστο­ρι­κός Μιχαήλ Βολο­νά­κης, αντι­προ­σω­πίες  παλαιών πολε­μι­στών, αντι­προ­σω­πίες των 44 Κοι­νο­τή­των της Ρόδου και των Κοι­νο­τή­των των άλλων νησιών, αξιω­μα­τι­κοί όλων των όπλων και άλλοι επί­ση­μοι.

Στις 08.00 έφθασαν εις τον προ­βλήτα για να υπο­δε­χθούν τους Βασι­λείς και τους λοιπούς επι­σή­μους ο Δήμαρ­χος της Ρόδου Γαβριήλ Χαρίτος με ολό­κληρο το  Δημο­τικό Συμ­βού­λιο. Ο Δήμαρ­χος εκράτει βελού­δινο μαξι­λα­ράκι στο οποίο υπήρχε η χρυσή συμ­βο­λική κλείδα της Δωδε­κα­νή­σου εις την οποίαν ήτο χαραγ­μένη χρυσή τριήρης με τόξα του Φοίβου Απόλ­λω­νος, η νήσος Ρόδος, σφραγίς της Πολι­τείας της Ρόδου, και εις τας  πλευράς της σφρα­γί­δος τα ονόματα όλων των νήσων της Δωδε­κα­νή­σου .Υπήρχε επίσης και η εξής  αφιέ­ρωση « Σεπτώ Άνακτι Παύλω – Δήμος Ροδίων-7 Μαρτίου 1948 ».

Στις 09:15 ο Διοι­κη­τής της Δωδε­κα­νή­σου Αντι­ναύ­αρ­χος Περι­κλής Ιωαν­νί­δης μετέβη εις το αντι­τορ­πι­λικό     «Θεμι­στο­κλής » για να χαι­ρε­τί­σει τους Βασι­λείς, οι οποίοι στις 9.35 υπό τους ήχους των χαι­ρε­τι­στη­ρίων κανο­νιο­βο­λι­σμών, τις κωδω­νο­κρου­σίες όλων των Εκκλη­σιών της Ρόδου, τους συρ­ριγ­μούς των σει­ρή­νων των πλοίων , έφθασαν στον χώρο του προ­βλήτα.

Με την άφιξη του Βασι­λέως, ο οποίος την στιγμή εκείνη εταυ­τί­ζετο με ολό­κληρη την Ελλάδα και την άρση της πολυ­ε­τούς σκλα­βιάς, τα πλήθη ζητω­κραύ­γα­ζαν και παρα­λη­ρού­σαν από τον ενθου­σια­σμό.

Της εξόδου του Βασι­λέως εκ της βεν­ζι­να­κά­του προη­γήθη συμ­βο­λική ανα­γνώ­ρι­σις τούτου υπό του Δημάρ­χου Ροδίων. Ο διά­λο­γος ο οποίος διε­ξή­χθη ήτο ο ακό­λου­θος. Δήμαρ­χος : «Αλτ τις εί. Βασι­λεύς: Παύλος, βασι­λεύς των Ελλήνων. Δήμαρ­χος: Και διατί ήλθατε Μεγα­λειό­τατε .Παύλος: Για να ενσω­μα­τώσω την Δωδε­κά­νησο μετά της λοιπής Ελλάδος. Δήμαρ­χος: Ως ευ παρέ­στητε Μεγα­λειό­τατε.»   Μετά το τελε­τουρ­γικό της ανα­γνω­ρί­σεως ο Δήμαρ­χος της Ρόδου Γαβριήλ Χαρίτος εγχει­ρί­ζει στον Βασιλέα της Ελλάδος, ως εκπρό­σω­πος του Λαού της Δωδε­κα­νή­σου την χρυσή κλείδα, η οποία συμ­βό­λιζε την αιώνια ένωση των  νήσων με την Μητέρα Πατρίδα και στην ιστο­ρική προ­σφώ­νησή του μεταξύ άλλων, κατέ­ληξε με τα ακό­λουθα:

«Το προ­αιώ­νιον όνειρον των Δωδε­κα­νη­σίων πραγ­μα­το­ποιεί­ται σήμερον και ολο­κλη­ρού­ται το εθνικόν έργον των. Με την συντε­λου­μέ­νην σήμερον Ενσω­μά­τω­σιν της πολυ­πα­θούς Δωδε­κα­νή­σου εις την Μητέρα Ελλάδα, τερ­μα­τί­ζε­ται μία οδυνηρά περί­ο­δος της ελλη­νι­κής ιστο­ρίας και αρχίζει μία περί­ο­δος νέα και πλήρης ελπίδων.

Οι Δωδε­κα­νή­σιοι έχουν πλέον πλήρη επί­γνω­σιν της απο­στο­λής των και γνω­ρί­ζουν ότι δια της Ενώσεως θα συμ­βάλ­λουν απ’ ευθείας εις την ευη­με­ρίαν, την πρόοδον και την ακμήν της Ελλάδος. Η δε συμβολή των αυτή θα είναι πιο πολύ­τι­μος δια την εθνικήν, την πνευ­μα­τι­κήν ανά­πτυ­ξιν και το μεγα­λείον του Έθνους μας… ».       «Υπό το κράτος της πλέον ισχυράς συγκι­νή­σεως δια την εξαι­ρε­τι­κήν εύνοιαν την οποίαν η τύχη επε­φύ­λασσε εις εμέ…».

Μετά  οι Βασι­λείς προ­χω­ρούν στην πλατεία του Διοι­κη­τη­ρίου και ανέρ­χο­νται επί του βάθρου που είχε στηθεί για το σκοπό αυτό, οι σάλ­πιγ­γες σημαί­νουν προσοχή, ανα­κρού­ε­ται ο Εθνικός Ύμνος και αμέσως μετά από τον εξώστη του Διοι­κη­τη­ρίου ο τότε υπουρ­γός των εσω­τε­ρι­κών Π. Μαυ­ρο­μι­χά­λης διάβασε  το ακό­λουθο Βασι­λικό Διά­ταγμα:

«Περί προ­σαρ­τή­σεως της Δωδε­κα­νή­σου εις την Ελλάδα

Παύλος Α΄

Βασι­λεύς των Ελλήνων

Απο­φα­σί­σα­μεν και δια­τάσ­σο­μεν

Άρθρον πρώτον : Αι νήσοι της Δωδε­κα­νή­σου, Ρόδος, Κάλυ­μνος, Κάρ­πα­θος, Αστυ­πά­λαια, Νίσυρος, Πάτμος, Χάλκη, Κάσος, Σύμη, Κω, Λέρος και Καστελ­λό­ρι­ζον ως και αι παρα­κεί­με­ναι νησίδες είναι προ­σηρ­τη­μέ­ναι εις το Ελλη­νι­κόν Κράτος από της 28ης Οκτω­βρίου 1947.

Ο παρών Νόμος, ψηφι­σθείς υπό της Δ’ Ανα­θε­ω­ρη­τι­κής Βουλής και παρ’ Ημών σήμερον κυρω­θείς, δημο­σιευ­θήτω δια της Εφη­με­ρί­δος της Κυβερ­νή­σεως και εκτε­λε­σθήτω ως Νόμος του Κράτους.

Εν Αθήναις τη 3η Ιανουα­ρίου 1948».

Μετά την ανά­γνω­σιν του ως άνω Δια­τάγ­μα­τος , ο Βασι­λεύς κατα­φα­νώς συγκι­νη­μέ­νος , δια­βά­ζει Διάγ­γελμα προς τον λαόν της Δωδε­κα­νή­σου, το οποίον έχει ως ακο­λού­θως:

«Κατά την χαρ­μό­συ­νον αυτήν στιγμήν φέρω εις τους έλληνας της Δωδε­κα­νή­σου τον αδελ­φι­κόν χαι­ρε­τι­σμόν του Ελλη­νι­κού Λαού.

Η σημε­ρινή Αγία Ημέρα κατά την οποίαν ικα­νο­ποιεί­ται ο ζωη­ρό­τε­ρος παλμός της Ελλάδος είναι η ευτυ­χε­στέρα ημέρα της ζωής μου. Ευχα­ρι­στώ τον Θεόν διότι έλαχεν εις εμέ η τιμή να περι­βάλλω με την ενεργό στοργήν μου την Δωδε­κά­νησο και να ίδω κυμα­τί­ζουσα την Κυα­νό­λευ­κον εις τον ελλη­νι­κόν ουρανόν.

Η σημε­ρινή ημέρα επλη­ρώθη με πολύ αίμα και πολλά δάκρυα αλλά μόνον με αίμα και δάκρυα γρά­φο­νται ιστο­ρίαι όπως η Ελλη­νική.

Η Δωδε­κά­νη­σος υπήρξε είς εκ των λαμπρο­τέ­ρων αστέρων εις τον ουρανόν του αρχαίου ελλη­νι­κού πολι­τι­σμού. Υπήρξε πάντοτε ένδοξον προ­πύρ­γιον των αγώνων της Φυλής και μήτηρ υπε­ρη­φά­νων και ανδρείων τέκνων.

Υπήρξε πάντοτε πηγή ακτι­νο­βο­λίας ελλη­νι­κού πνεύ­μα­τος. Η Δωδε­κά­νη­σος δεν είναι μόνον ελλη­νική, είναι Ελλάς.

Είμαι ευτυχής και συγκι­νη­μέ­νος. Αισθά­νο­μαι να πτε­ρου­γί­ζουν χαρ­μο­σύ­νως γύρω μας αι ψυχαί των νεκρών αδελφών μας του τελευ­ταίου ενδόξου πολέμου και οι σκέψεις μου την στιγμήν αυτήν στρέ­φο­νται και προς τον μεγάλο απόντα, τον αεί­μνη­στον αδελφό μου Βασιλέα Γεώρ­γιον, τον νικητήν του Πολέμου της Αλβα­νίας.

Εν ονόματι της ικα­νο­ποι­ή­σεως των ιερο­τέ­ρων ανθρω­πί­νων δικαιω­μά­των.

Εν ονόματι της Αιωνίας Ελλάδος και ενώπιον του Παντο­δυ­νά­μου Θεού Κυρώνω την προ­σάρ­τη­σιν της Δωδε­κα­νή­σου εις την Μητέρα Ελλάδα. »

Μετά τα διαγ­γέλ­ματα ο Βασι­λεύς κατέ­θεσε στέφανο στον Βωμό της Πατρί­δος εξ ονό­μα­τος της Ελλάδος, προς τιμήν των ηρώων και των μαρ­τύ­ρων που προ­σέ­φε­ραν τη ζωή των για την ελευ­θε­ρία και αμέσως μετά, ο αντι­πρό­ε­δρος της Κυβερ­νή­σεως Κων­στα­ντί­νος Τσαλ­δά­ρης, εξε­φώ­νησε μακρόν λόγον με ανα­φο­ράν στους αγώνες του έθνους και των Δωδε­κα­νη­σίων για την απε­λευ­θέ­ρωσή των.

Η δοξο­λο­γία και

η μεγα­λειώ­δης παρέ­λα­σις

Επη­κο­λού­θησε μεγα­λειώ­δης παρέ­λαση στρα­τιω­τι­κών και λαϊκών τμη­μά­των, του ναυ­τι­κού και της αερο­πο­ρίας, ευζώνων της Ανα­κτο­ρι­κής φρουράς ,προ­σκό­πων και νέων της Δωδε­κα­νή­σου, οι οποίοι  βίωναν το ωραιό­τερο  όνειρο των υπο­δού­λων γενεών γεμάτοι με τη σιγου­ριά για ένα καλύ­τερο και ευγε­νέ­στερο μέλλον.

Μετά την παρέ­λαση επα­κο­λού­θησε δοξο­λο­γία στον Ιερό Μητρο­πο­λι­τικό Ναό των Εισο­δίων της Θεο­τό­κου χωρο­στα­τού­ντος του Μητρο­πο­λί­του Ρόδου Τιμο­θέου, και την 7ην εσπε­ρινή  έγινε μεγάλη λαμπα­δη­δρο­μία στους δρόμους της πόλεως.

Την επομένη μέρα ο εορ­τα­σμός συνε­χί­σθηκε με μία σεμνή τελετή στο Εθνικό Θέατρο Ρόδου, όπου εγένετο πολι­τικό μνη­μό­συνο του ήρωος Αλε­ξάν­δρου Διάκου πρώτου πεσό­ντος Δωδε­κα­νη­σίου αξιω­μα­τι­κού εις τον ελλη­νοι­τα­λικό πόλεμο και των λοιπών υπέρ Πατρί­δος πεσό­ντων Δωδε­κα­νη­σίων. Την 11.30  πρωϊνή ο Βασι­λεύς μετέβη  εις τη Λέσχη των Προ­σκό­πων, παρέστη στα εγκαί­νιά της  και παρέ­δωσε την Σημαία του Σώματος Ελλήνων Προ­σκό­πων στον Περι­φε­ρειακό  Εφορο Δωδε­κα­νή­σου παρου­σία του Γενικού Εφόρου του Σώματος,  ναυάρ­χου Μπενάκη.

Το από­γευμα στο Εθνικό Στάδιο « ο Δια­γό­ρας » έκλεισε ο εορ­τα­σμός με μία θαυ­μά­σια  γιορτή που κύριο θέμα είχε τους λαϊκούς χορούς της Δωδε­κα­νή­σου, με χορευ­τικά συγκρο­τή­ματα όλων των χωριών της Ρόδου και των Νήσων .

Η Ενσω­μά­τω­σις εορ­τά­σθηκε  όπου υπήρχε Ελλη­νι­σμός, πρω­τί­στως όμως, στην Αθήνα όπου εις τον Μητρο­πο­λι­τικό Ναόν, χωρο­στα­τού­ντος του Μητρο­πο­λί­του Θεσ­σα­λο­νί­κης Γεν­να­δίου ετε­λέ­σθη δοξο­λο­γία στην οποία παρέστη ο Πρω­θυ­πουρ­γός Θεμι­στο­κλής Σοφού­λης και τα μέλη της Κυβερ­νή­σεως .

Μετά την δοξο­λο­γία ο Πρω­θυ­πουρ­γός   κατέ­θεσε στέφανο  εις το Μνημείο του Αγνώ­στου Στρα­τιώ­του. Στη Θεσ­σα­λο­νίκη, η οποία είχε  πλημ­μυ­ρί­σει  από ελλη­νι­κές σημαίες , η δοξο­λο­γία ετε­λέ­σθη στον Ναό της Αγίας Σοφίας, όπου ο επί­σκο­πος Απα­μείας εξε­φώ­νισε   λόγο και εξήρε το γεγονός της Ενσω­μα­τώ­σεως της Δωδε­κα­νή­σου. Τον πανη­γυ­ρι­κόν της ημέρας εξε­φώ­νησε ο καθη­γη­τής της Νομικής Σχολής του Πανε­πι­στη­μίου της Θεσ­σα­λο­νί­κης Γεώρ­γιος Μιχαηλίδης-Νουάρος,  ο οποίος επελέγη μεταξύ άλλων και διότι ήτο Δωδε­κα­νή­σιος. Χαρα­κτη­ρι­στι­κόν όμως της ημέρας εκείνης εις την Θεσ­σα­λο­νί­κην ήτο ότι η νεολαία της πόλεως, οι πρό­σκο­ποι και οι μαθηταί, οι οποίοι διέ­σχι­ζαν από το πρωί την συμπρω­τεύ­ουσα ψάλ­λο­ντας ύμνους προς τον Θεό και πολε­μικά θούρια.

Ο Ελλη­νι­σμός της Αιγύ­πτου συνε­ώρ­τασε με τον Ελλη­νι­σμό της Μητρο­πο­λι­τι­κής Ελλάδος την Ενσω­μά­τωση της Δωδε­κα­νή­σου τόσο εις το Κάϊρον, όπου η δοξο­λο­γία ετε­λέ­σθη χωρο­στα­τού­ντος του Πατριάρ­χου Αντιο­χείας Αλε­ξάν­δρου, όσον και στην Αλε­ξάν­δρεια χωρο­στα­τού­ντος του Πατριάρ­χου Αλε­ξαν­δρείας Χρι­στο­φό­ρου, ο οποίος εξε­φώ­νισε και τον πανη­γυ­ρικό της ημέρας,  κατα­λή­γο­ντας δε τόνισε :

«Πιστεύω ακρα­δά­ντως ότι και η Βόρειος Ήπειρος και αι βορείως εν γένει της Ελλάδος δίκαιαι διεκ­δι­κή­σεις προ­σαρ­τή­σεων και ενσω­μα­τώ­σεων δεν θα καθυ­στε­ρή­σουν και αυταί επί μακρόν να πραγ­μα­το­ποι­η­θούν. Δίκαιος ο Κύριος και δικαιο­σύ­νας ηγά­πη­σεν, ευθύ­τα­τας είδε το πρό­σω­πον Αυτού…»

Τέλος, η 7η Μαρτίου 1948 ιδιαι­τέ­ρως εορ­τά­σθη και στην αγγλο­κρα­τού­μενη Κύπρο, με την ανύψωση της Ελλη­νι­κής Σημαίας. Η σημαία που ανη­ψώ­θηκε εκείνη την ημέρα στην Κύπρο ήταν η ίδια Σημαία που είχε  ανυ­ψω­θεί την 31η Μαρτίου 1947 στον Βωμό της Πατρί­δος στη Ρόδο, την οποία ο τότε Δήμαρ­χος Ρόδου Γαβριήλ Χαρίτος, είχε στείλει στους Κυπρί­ους Αδελ­φούς μας, με την ευχή να λυτρω­θεί και η γει­το­νική Μεγα­λό­νη­σος.