Δασκάλα σε μια ξεχασμένη Ελλάδα, στους Αρκιούς

«Πού θα πας, παιδί μου; ΤΙ ΘΑ ΤΡΩΣ;». Η αντί­δραση της μητέρας της, όταν τον Σεπτέμ­βριο έμαθε τα νέα, ήταν τόσο έντονη, που η Σύλια είχε σχεδόν γελάσει. Εξάλλου είχε άλλα, επι­τα­κτικά, προ­βλή­ματα: να εντο­πί­σει, κατ’ αρχήν, στον χάρτη τους Αρκιούς. Σύμφωνα με το χαρτί που είχε στα χέρια της, σε δύο ημέρες παρου­σια­ζό­ταν εκεί ως η νέα δασκάλα του μονο­θέ­σιου σχο­λείου. Ενός σχο­λείου δύο μαθητών Δημο­τι­κού, ενός νησιού καμιάς τρια­ντα­ριάς κατοί­κων, της Ελλάδας μιας άλλης εποχής.

«Ετσι γίνεται με τους ανα­πλη­ρω­τές, ενη­με­ρω­νό­μα­στε δύο μέρες πριν για το πού διο­ρι­ζό­μα­στε», λέει η Σύλια Δημη­τρα­κο­πού­λου στην «Κ». «Το ανέκ­δοτο της ζωής είναι ότι την προη­γού­μενη χρονιά εγώ υπη­ρε­τούσα στην Εκάλη! Τους Αρκιούς δεν τους ήξερα καν. Αυτό με προ­στά­τευε με έναν τρόπο, αν και το βλέμμα των συνα­δέλ­φων μου στην Πρω­το­βάθ­μια όταν άκουσαν πού θα πάω έλεγε πολλά». Το πρώτο σοκ ήρθε με το που άνοιξε η μπου­κα­πόρτα του πλοίου. «Είδα μπροστά μου είκοσι ανθρώ­πους που έλεγαν “καλώς ήρθες δασκάλα!”.

Από τότε το όνομά μου το έχω ξεχάσει. Εδώ είμαι “η δασκάλα”, στον δρόμο θα μου πουν “καλη­μέρα δασκάλα”. Ηταν σαν να βρέθηκα ξαφνικά στη δεκα­ε­τία του ’50. Το αισθά­νο­μαι από τότε πολύ έντονα αυτό. Στα αστικά κέντρα δεν κατα­λα­βαί­νουμε πώς ζουν σε μια τέτοια περιοχή οι άνθρω­ποι που για τα πάντα εξαρ­τώ­νται από τα δρο­μο­λό­για των πλοίων».

Στους Αρκιούς ζουν σύμφωνα με την τελευ­ταία απο­γραφή 44 κάτοι­κοι, αλλά η Σύλια στοι­χη­μα­τί­ζει ότι δεν ξεπερ­νούν τους 36. «Πολλοί ηλι­κιω­μέ­νοι δεν βγαί­νουν από τα σπίτια τους, δεν τους έχω δει ποτέ. Δεν υπάρ­χουν νέοι άνθρω­ποι, εκτός από τους μαθητές μου. Αλλοι δεν κατε­βαί­νουν ποτέ από το βουνό, το θεωρούν μεγάλη από­σταση. Οι περισ­σό­τε­ροι δεν πάνε καν ώς την Πάτμο, λες και είναι υπε­ρα­τλα­ντικό ταξίδι». Στο νησί δεν υπάρχει τίποτα, ούτε περί­πτερο, ούτε μπα­κά­λικο, ούτε φούρνος ή καφε­νείο. Δεν υπάρχει αστυ­νό­μος, δεν υπάρχει παπάς, ούτε φυσικά γιατρός. «Για το παρα­μι­κρό παίρ­νουμε τηλέ­φωνο στην Πάτμο. “Κυρ Γερά­σιμε, στείλε ένα πακέτο μακα­ρό­νια”». Εννο­εί­ται ότι η περιοχή δεν καλύ­πτε­ται από σταθερή γραμμή Ιντερ­νετ. Η επαφή με τον έξω κόσμο εξα­σφα­λί­ζε­ται με στικάκι.

Ομως στους Αρκιούς βρί­σκε­ται ο Χρήστος και ο Πανα­γιώ­της, αδερ­φά­κια και μονα­δι­κοί μαθητές του σχο­λείου. «Τυπικά μαθητής του σχο­λείου είναι μόνο ένας, ο Χρήστος. Ο Πανα­γιώ­της τελεί­ωσε πέρυσι το Δημο­τικό, αλλά επειδή δεν υπάρχει Γυμνά­σιο και δεν μπορεί να πηγαι­νο­έρ­χε­ται στην Πάτμο (σ.σ. οι Αρκιοί ανήκουν διοι­κη­τικά στον Δήμο Πάτμου), του κάνω εγώ κάποια μαθή­ματα, με στόχο να τον στεί­λουμε εκεί του χρόνου». Είναι τα μονα­δικά παιδιά του νησιού και οι γονείς τους οι νεα­ρό­τε­ροι κάτοι­κοι, άνω των 50, κτη­νο­τρό­φοι που ζουν απο­μο­νω­μέ­νοι στο βουνό. Οι δύο μεγα­λύ­τε­ροι αδερφοί τους δεν συνέ­χι­σαν το σχολείο, μετά το Δημο­τικό ασχο­λή­θη­καν κατευ­θείαν με τα ζώα (κορί­τσια δεν υπάρ­χουν στους Αρκιούς). «Είναι πολύ συγκι­νη­τικό να σκέ­φτε­σαι ότι τα περι­μέ­νει η ίδια τύχη, να μάθουν δύο κολ­λυ­βο­γράμ­ματα και να στα­μα­τή­σουν. Το πιο πικρό είναι ότι είναι δύο πολύ εύστροφα παιδιά. Εδώ συνει­δη­το­ποί­ησα ότι η δημόσια εκπαί­δευση τελικά δεν αφορά όλους». Μαζί έχουν κάνει απίθανα πράγ­ματα, από παρέ­λαση οι τρεις τους την 28η μέχρι χορευ­τικό στη γιορτή της Απο­κριάς.

Στις 24 εβδο­μά­δες που η Σύλια Δημη­τρα­κο­πού­λου μετράει στο νησί, έχουν υπάρξει στιγμές που σκέ­φτηκε ότι δεν μπορεί, θα ’θελε να τα παρα­τή­σει. «Ομως μου περνάει. Εδώ έχω βρει άπλετη αγάπη, μια δεύτερη οικο­γέ­νεια. Οι άνθρω­ποι μου προ­σφέ­ρουν τα πάντα, χόρτα, αυγά, κοκόρια, κρέατα. Με έχουν υπο­δε­χθεί με τρόπο που δεν περί­μενα ποτέ να ζήσω. Εδώ επίσης είδα ότι λύσεις υπάρ­χουν για όλα. Καμιά φορά νιώθεις ότι πνί­γε­σαι, αλλά υπάρχει μεγάλη αλλη­λο­βο­ή­θεια. Πάει ένας στην Πάτμο και κάνει δου­λειές για όλους μας. Είναι επίσης ένα πανέ­μορφο νησί. Υπάρχει απο­μό­νωση –το μόνο που κάνω είναι συνεχώς να διαβάζω, ενώ έχω εξα­ντλή­σει όλο το σου­η­δικό σινεμά–, αλλά μπορώ να σου πω ότι θα έμενα κι άλλη χρονιά εδώ. Πιο πολύ απ’ όλα για να δω την πορεία αυτών των παιδιών».

Καθη­με­ρινή