Οι κίνδυνοι του sexting και η άγνοια των γονιών

Το από­γευμα εκείνο το κλίμα στο σπίτι βάρυνε απότομα. Η κόρη, μαθή­τρια της Α΄ Λυκείου, ήταν απα­ρη­γό­ρητη και χρειά­στηκε πολύ μεγάλη προ­σπά­θεια από τη μεγα­λύ­τερη αδελφή της για να γίνει γνωστή η αιτία. Μια γυμνή φωτο­γρα­φία που είχε στείλει στον φίλο της μέσω ενός κοι­νω­νι­κού δικτύου στο Ιντερ­νετ, έπεσε σε λάθος χέρια, με απο­τέ­λε­σμα να αντι­με­τω­πί­σει κοροϊ­δία και εκφο­βι­σμό στο σχολείο. Ακόμα πιο δύσκολο ήταν το επόμενο βήμα, να ενη­με­ρω­θούν οι γονείς (και ο πατέρας!), ευτυχώς υπήρχαν γέφυρες επι­κοι­νω­νίας. Από κει και πέρα υπήρξε γονική παρέμ­βαση και το θέμα έκλεισε χωρίς μεγάλα τραύ­ματα.

Το περι­στα­τικό συνέβη πρό­σφατα σε οικο­γέ­νεια των βορείων προ­α­στίων, και είναι από τις πρώτες εγχώ­ριες εκφρά­σεις μιας τάσης που ήδη στη Δυτική Ευρώπη έχει γίνει trendy συμπε­ρι­φορά για πολλούς εφήβους: πρό­κει­ται για το sexting. «Εχει καθιε­ρω­θεί με το που ξεκινά ένα φλερτ να ανταλ­λάσ­σο­νται ερωτικά μηνύ­ματα μέσω των μέσων κοι­νω­νι­κής δικτύ­ω­σης, συχνά και γυμνές φωτο­γρα­φίες των παιδιών. Εχει ξεκι­νή­σει και στην Ελλάδα αυτή η συνή­θεια. Μέσα στο προη­γού­μενο εξάμηνο διπλα­σιά­στη­καν τα σχετικά τηλε­φω­νή­ματα», λέει στην «Κ» ο κ. Γιώργος Κορμάς, υπεύ­θυ­νος της Γραμμής Βοή­θειας του Ελλη­νι­κού Κέντρου Ασφα­λούς Δια­δι­κτύου (210-60.07.686). «Το θέμα του sexting παρα­μέ­νει το δημο­φι­λέ­στερο για το οποίο οι νέοι σήμερα ανα­ζη­τούν πλη­ρο­φο­ρίες και συμ­βου­λές μέσα από τις γραμμές βοή­θειας. Γιατί είναι κατα­γε­γραμ­μένη η αδυ­να­μία των νέων να εκμυ­στη­ρευ­θούν στους γονείς τους προ­βλή­ματα που προ­κύ­πτουν από την ανταλ­λαγή ερω­τι­κών μηνυ­μά­των, με απο­τέ­λε­σμα να αισθά­νο­νται αβο­ή­θη­τοι», συμπλη­ρώ­νει ο κ. Κορμάς.

Αρνη­τι­κές συνέ­πειες

Οι πιθανές αρνη­τι­κές συνέ­πειες και οι κίν­δυ­νοι από την απο­στολή μέσω Δια­δι­κτύου γυμνών φωτο­γρα­φιών είναι μεγάλοι. Κατ’ αρχάς, σε περί­πτωση δια­κο­πής της σχέσης, μπορεί οι φωτο­γρα­φίες του ενός να κυκλο­φο­ρή­σουν ως μέσο αντεκ­δί­κη­σης του άλλου. Εάν πέσουν μάλιστα σε (α)κατάλ­ληλα χέρια, μπορεί να μετα­τρα­πούν και σε μέσο εκβια­σμού, που μπορεί να φτάσει και σε πολύ οδυ­νη­ρές κατα­στά­σεις. Επίσης, έχουν καταγ­γελ­θεί παρα­βιά­σεις («χακά­ρι­σμα») των προ­σω­πι­κών λογα­ρια­σμών στα μέσα κοι­νω­νι­κής δικτύ­ω­σης από επι­τή­δειους, που «ειδι­κεύ­ο­νται» στον εκφο­βι­σμό ή στον εκβια­σμό. «Η διαρροή των φωτο­γρα­φιών είναι πολύ πιθανό να συμβεί με τον πιο απλό τρόπο. Ακόμα κι από ένα χαμένο κινητό, που περιέ­χει τέτοιες φωτο­γρα­φίες. Ή από έναν κοι­νό­χρη­στο υπο­λο­γι­στή, που όταν έφυγε ο χρήστης δεν απο­συν­δέ­θηκε από τον λογα­ρια­σμό του, ο οποίος έμεινε ανοι­κτός για τον επόμενο που θα κάτσει», μας λέει ο κ. Κώστας Παπα­γιάν­νης, καθη­γη­τής πλη­ρο­φο­ρι­κής. «Προ­σπα­θούμε να εξη­γή­σουμε στα παιδιά, πως ό,τι ανε­βαί­νει στο Δια­δί­κτυο, με οποιον­δή­ποτε τρόπο, είναι τελικά προ­σβά­σιμο και πρέπει να προ­σέ­χουν πολύ», συμπλη­ρώ­νει.

Ψηφια­κός και μη εκφο­βι­σμός (bullying), κοροϊ­δία και στιγ­μα­τι­σμός, παρέες και φιλίες που δια­λύ­ο­νται, εκδι­κη­τική πορ­νο­γρα­φία, εκβια­σμός. «Κρίσιμο σημείο απο­τε­λούν οι σχέσεις των παιδιών με τους γονείς. Εκτός των περι­πτώ­σεων παι­δι­κής πορ­νο­γρα­φίας, που ο εισαγ­γε­λέας παρεμ­βαί­νει αυτό­ματα και οι ποινές είναι δρα­στι­κές, στις περι­πτώ­σεις τύπου sexting απαι­τεί­ται η γνω­στο­ποί­ηση πως ο νέος ή η νέα είναι ανή­λι­κοι. Και γι’ αυτό απαι­τεί­ται εμπλοκή των γονιών. Σε αυτό κολλούν πολλά παιδιά, που ενώ μας καταγ­γέλ­λουν τη δια­κί­νηση των φωτο­γρα­φιών τους, δεν θέλουν να προ­χω­ρή­σει η υπόθεση, γιατί φοβού­νται μην το μάθουν οι γονείς τους»,τονίζει ο κ. Κορμάς. «Γι’ αυτό είναι σημα­ντικό οι γονείς να έχουν δίαυλο επι­κοι­νω­νίας με τα παιδιά τους και να ξεκα­θα­ρί­ζουν πως σε κάθε περί­πτωση θα τα στη­ρί­ξουν», τονίζει. Από την άλλη βέβαια, το γεγονός πως οι γονείς μέσης ηλικίας και πάνω είναι σε μεγάλο βαθμό άσχετοι με το Ιντερ­νετ δεν βοηθά.

Σύμφωνα με τους ειδι­κούς του Κέντρου Ασφα­λούς Δια­δι­κτύου, το πιο σημα­ντικό είναι να ανα­πτύ­ξουν οι έφηβοι μια αντί­ληψη που θα σέβεται το σώμα τους, θα το αντι­με­τω­πί­ζουν ως στοι­χείο της συνο­λι­κής τους ύπαρξης, δεν θα το εκθέ­τουν, ούτε θα το τεμα­χί­ζουν ψηφιακά.

«Εχουν κυκλο­φο­ρή­σει μέχρι και γυμνές φωτο­γρα­φίες χωρίς τα κεφάλια, δήθεν για να μη γνω­στο­ποι­η­θεί η ταυ­τό­τητά τους. Φυσικά διέρ­ρευσε…». Τα παιδιά και οι νέοι απο­κτούν μια δυνα­μική σχέση με το Ιντερ­νετ και τη φωτο­γρα­φία χωρίς να γνω­ρί­ζουν ακριβώς και σε βάθος τον τρόπο λει­τουρ­γίας και τους κιν­δύ­νους που υπάρ­χουν. Χαρα­κτη­ρι­στική είναι η μεγάλη συμ­με­τοχή παιδιών και εφήβων στο δίκτυο φωτο­γρα­φιών Instagram, χωρίς να κατα­νο­ούν πλήρως τους όρους και τις προ­ϋ­πο­θέ­σεις χρήσης του.

Πει­ράγ­ματα, ψέματα και φήμες

Ο ψηφια­κός κόσμος δημιουρ­γεί νέα δεδο­μένα και για τον κόσμο του σχο­λι­κού εκφο­βι­σμού (bullying). Oχι μόνο μπορεί να δώσει υλικό γι’ αυτό, όπως με μια γυμνή φωτο­γρα­φία ή μια ευαί­σθητη ανάρ­τηση σε ένα κοι­νω­νικό δίκτυο, αλλά να απο­τε­λέ­σει το Δια­δί­κτυο το μέσο για να εκδη­λω­θεί ο εκφο­βι­σμός.

Στην τελευ­ταία μεγάλη δημο­σιευ­μένη έρευνα, που πραγ­μα­το­ποί­ησε το Ερευ­νη­τικό Πανε­πι­στη­μιακό Ινστι­τούτο, το ποσοστό των θυμάτων σχο­λι­κού bullying που δηλώνει πως δέχθηκε εκφο­βι­σμό μέσω ηλε­κτρο­νι­κών μηνυ­μά­των ήταν το 1,1%. Μέσω φωτο­γρα­φιών στο Δια­δί­κτυο είχε γίνει αντι­κεί­μενο εκφο­βι­σμού το 0,7% των θυμάτων. Χαμηλά ποσοστά σε σχέση με το 7,8% που δέχθηκε λεκτικά πει­ράγ­ματα, το 6,6% που δέχθηκε πει­ράγ­ματα/χει­ρο­νο­μίες σεξουα­λι­κού περιε­χο­μέ­νου και το 4,9% που αντι­με­τώ­πισε διάδοση ψεμάτων και φημών.

Χρήση σωμα­τι­κής βίας ανέφερε το 2%, ενώ χαρα­κτη­ρι­σμούς για την εθνι­κό­τητα το 1,9% και για τη θρη­σκεία του το 1,4%.

Ολα αυτά όμως δύο χρόνια πριν και οι τάσεις σε αυτές τις ηλικίες εξε­λίσ­σο­νται και τρο­πο­ποιού­νται με μεγάλη ταχύ­τητα.

Στην έρευνα του ΕΠΙΨΥ κατα­γρά­φε­ται μείωση των περι­στα­τι­κών σχο­λι­κού εκφο­βι­σμού. Το 2014 δήλωσε πως έπεσε θύμα το 6,4% των μαθητών που ρωτή­θηκε, έναντι 8,5% το 2010. Αντί­στοιχα, το 2014 το 7,5% απά­ντησε πως συμ­με­τείχε σε bullying άλλων στο σχολείο, έναντι 15,8% το 2010. Η ευαι­σθη­το­ποί­ηση γονέων και εκπαι­δευ­τι­κών δείχνει να απο­δί­δει.