Γκιζάνι-Ο μικρός πρωταθλητής της επιβίωσης-Aπό τα πιο απειλούμενα με εξαφάνιση είδη ψαριών

Το Ladigesocypris ghigii (Pisces, Cyprinadae), κοινώς Γκιζάνι ή και Μινιά (πιθανόν από την Ιταλική λέξη “miniatura”, λόγω του μικρού μεγέ­θους του), είναι ένα μονα­δικό ψαράκι του γλυκού νερού που κατοι­κεί απο­κλει­στικά στο νησί της Ρόδου από τότε που το νησί απο­χω­ρί­στηκε από την ακτή της Μικράς Ασίας.

Το σημε­ρινό επι­στη­μο­νικό όνομά του είναι αρκετά περί­πλοκο και έχει αλλάξει πολλές φορές. Το δεύτερο μέρος του, δηλαδή η ονο­μα­σία του είδους “ghigii”, δόθηκε από την ερευ­νή­τρια Luisa Gianferrari , προς τιμή του Ιταλού Alessandro Ghigi, καθη­γητή του Πανε­πι­στη­μίου της Μπο­λώ­νιας που το ανα­κά­λυψε στο νησί το 1926, κατά τη διάρ­κεια της «Ιτα­λι­κής απο­στο­λής για την μελέτη της πανίδας των νησιών της Δωδε­κα­νή­σου», την οποία διηύ­θυνε. Ο Ghigi συνέλ­λεξε τα πρώτα δείγ­ματα από το ρέμα των Μύλων, στα Κοσκι­νού, ρέμα που δεν υπάρχει πια, καθώς και από το ρέμα του Αργυρού. Η ονο­μα­σία του γένους, Ladigesocypris , δημιουρ­γή­θηκε από τον Γιου­γκο­σλάβο ιχθυο­λόγο Karaman , το 1972, και απο­τε­λεί­ται από δυο λέξεις, Ladiges και cypris . Το πρώτο μέρος της ονο­μα­σίας δόθηκε προς τιμή ενός άλλου γνωστού επι­στή­μονα, του W. Ladiges , ενώ το δεύτερο προ­έρ­χε­ται από την οικο­γέ­νεια των Κυπρι­νοει­δών, στην οποία ανήκει το Γκιζάνι.

Το Γκιζάνι κατοι­κεί στα περισ­σό­τερα ρέματα που ανα­φέ­ραμε παρα­πάνω, σε πηγές όπως στις Επτά Πηγές και σε υδα­το­δε­ξα­με­νές της Ρόδου ενώ ο μεγα­λύ­τε­ρος πλη­θυ­σμός του βρί­σκε­ται στο Γαδουρά.

(Απόψεις του Γαδουρά, το 2001. Φωτο­γρα­φίες του Αρχειου ΥΣΡ)

Για να αντα­πε­ξέλ­θει στις αστα­θείς και αντί­ξοες περι­βαλ­λο­ντι­κές συν­θή­κες, το Γκιζάνι ανέ­πτυξε προ­σαρ­μο­γές που το κάνουν εξαι­ρε­τικά ανθε­κτικό. Α ντέχει τόσο στις χαμηλές χει­μω­νιά­τι­κες θερ­μο­κρα­σίες του νερού (~10°C), όσο και στις υψηλές του καλο­και­ριού (~30°C). Ο κύκλος ζωής του είναι σύντο­μος, καθώς ζει στη φύση κατά μέσο όρο έως και τρία χρόνια. Το μέγιστο ολικό μήκος του φθάνει τα 10-12 εκα­το­στά, αλλά στη φύση συχνό­τερα βρί­σκουμε Γκι­ζά­νια μήκους 3-5 εκα­το­στών. Προτιμά νερό με μικρή ροή και για να προ­στα­τευ­θεί, συνη­θί­ζει να κρύ­βε­ται στις όχθες, κάτω από τις ρίζες των υδρό­βιων και παρό­χθιων φυτών, ή ανάμεσα στα φύκη και τα βράχια. Είναι παμφάγο και τρέ­φε­ται με ό, τι είναι δια­θέ­σιμο, φύκη, υδρόβια φυτά, ασπόν­δυλα και λάρβες εντόμων. Ανα­πα­ρά­γε­ται από τον Απρίλιο μέχρι πολλές φορές και το Σεπτέμ­βριο σε μεγά­λους αριθ­μούς. Μέσα σε αυτήν την περίοδο το κάθε θηλυκό γεννά τα αβγά του τμη­μα­τικά (δηλαδή απο­θέ­τει αυγά πάνω από μια φορά), αυξά­νο­ντας έτσι την πιθα­νό­τητα επι­βί­ω­σης των απο­γό­νων που γεν­νιού­νται.

Θεω­ρεί­ται ως ένα από τα πιο απει­λού­μενα με εξα­φά­νιση είδη ψαριών των γλυκών νερών στην Ευρώπη, δεδο­μέ­νου ότι τα τελευ­ταία χρόνια μερικοί πλη­θυ­σμοί του έχουν ήδη εξα­φα­νι­στεί (στη λίμνη των Νάνων), ενώ αυτοί που απο­μέ­νουν εμφα­νί­ζουν τάσεις συνε­χούς περιο­ρι­σμού. Το Γκιζάνι προ­στα­τεύ­ε­ται τόσο από την Ευρω­παϊκή, όσο και από την Ελλη­νική νομο­θε­σία. Συμπε­ρι­λαμ­βά­νε­ται στο Παράρ­τημα ΙΙ της Κοι­νο­τι­κής Οδηγίας για την Προ­στα­σία των Βιο­τό­πων (92/43/EEC), ως είδος προ­τε­ραιό­τη­τας, καθώς και στο Κόκκινο Βιβλίο Απει­λού­με­νων Ειδών της Ελλάδας. Επίσης προ­στα­τεύ­ε­ται από την Ελλη­νική Νομο­θε­σία με το Προ­ε­δρικό Διά­ταγμα 67/1981.

(Άποψη του ρέματος Γαδουρά, κοντά στις εκβολές, το 2001 (αρι­στερά) και το 2006 (δεξιά). Φωτο­γρα­φίες του Αρχείου ΥΣΡ).

Από τι κιν­δυ­νεύει το σπάνιο και μονα­δικό αυτό στον κόσμο ψαράκι; Κιν­δυ­νεύει κυρίως από την καλο­και­ρινή ξηρασία που σε συν­δυα­σμό με την ΥΠΕΡΑΝΤΛΗΣΗ ΝΕΡΟΥ (για ύδρευση ή άρδευση) αφα­νί­ζει τα ρέματα του νησιού. Παρ’όλο που, όπως ανα­φέ­ραμε, το μικρό αυτό ψάρι προ­σαρ­μό­σθηκε ώστε να αντι­με­τω­πί­ζει ακραίες και αστα­θείς συν­θή­κες, η επι­βί­ωσή του εξαρ­τά­ται από το λίγο νερό που μένει το καλο­καίρι στους υδρο­βιό­το­πους. Έτσι, κάθε θερινή περίοδο, οι πλη­θυ­σμοί του είδους μειώ­νο­νται δρα­μα­τικά, γιατί χιλιά­δες ψάρια εγκλω­βί­ζο­νται στις λίγες λακ­κού­βες του νερού που απο­κό­πτο­νται από το κυρίως ρέμα και οδη­γού­νται στην εξα­φά­νιση. Το Γκιζάνι κιν­δυ­νεύει επίσης και από την υπο­βάθ­μιση των υδρο­βιο­τό­πων στην οποία ανα­φερ­θή­καμε παρα­πάνω, από την επι­κίν­δυνη εισα­γωγή ξενικών ειδών ψαριών στα υδάτινα συστή­ματα καθώς και από τη μείωση της γενε­τι­κής ποι­κι­λό­τη­τας του είδους.

Με την υπο­στή­ριξη της Ευρω­παϊ­κής Ένωσης, το Ελλη­νικό Κέντρο Θαλασ­σιών Ερευνών, με τον Υδρο­βιο­λο­γικό Σταθμό της Ρόδου, το Ινστι­τούτο εσω­τε­ρι­κών Υδάτων και το Ινστι­τούτο Ωκε­α­νο­γρα­φίας, σε συνερ­γα­σία με τον Αρι­στο­τέ­λειο Πανε­πι­στή­μιο Θεσ­σα­λο­νί­κης όπως και τους τοπι­κούς και εθνι­κούς φορείς, ασχο­λεί­ται εδώ και πολλά χρόνια με το θέμα της προ­στα­σίας του Γκι­ζα­νιού, συν­δυά­ζο­ντας τη συστη­μα­τική παρα­κο­λού­θηση της κατά­στα­σης των πλη­θυ­σμών του και της ποιό­τη­τας των υδρο­βιο­τό­πων όπου βιώνει με την πραγ­μα­το­ποί­ηση έργων προ­στα­σίας και επί­δει­ξης καθώς και με εκπαι­δευ­τι­κές και ενη­με­ρω­τι­κές δρα­στη­ριό­τη­τες.

Μπο­ρείτε να βρείτε όλες τις πλη­ρο­φο­ρίες για το μονα­δικό Γκιζάνι στην ιστο­σε­λίδα www .life-gizani .gr.

Πηγή: www.oikologos.gr/dasarxeio.com