Η μαύρη επέτειος των ελληνικών capital controls

Ιού­νιος 2015. Λί­γους μήνες μετά την ανά­λη­ψη της εξου­σί­ας από ΣΥ­ΡΙ­ΖΑ – ΑΝΕΛ, η αγω­νία έχει χτυ­πή­σει «κόκ­κι­νο» για την τύχη της Ελ­λά­δας, τόσο στο εσω­τε­ρι­κό της, όσο και διε­θνώς.
Ο Πρω­θυ­πουρ­γός Αλέ­ξης Τσί­πρας σε συ­νεν­νό­η­ση με το οι­κο­νο­μι­κό του επι­τε­λείο, επι­λέ­γει για μία ακόμη φορά μέσα στους λί­γους μήνες που κυ­βερ­νά, να φτά­σει τα πράγ­μα­τα στην «κόψη του ξυ­ρα­φιού».

Έχο­ντας εξα­σφα­λί­σει από το Φε­βρουά­ριο του 2015 τε­τρά­μη­νη πα­ρά­τα­ση του προ­γράμ­μα­τος στή­ρι­ξης της χώρας, προ­κει­μέ­νου να κα­τα­λή­ξει σε συμ­φω­νία με τους δα­νει­στές, απο­φα­σί­ζει να πάει ξανά τις δια­πραγ­μα­τεύ­σεις στο παρά  5’.

Η τε­λευ­ταία προ­θε­σμία της 30^ης Ιου­νί­ου ωστό­σο, δεν ση­κώ­νει άλλες πα­ρα­τά­σεις. Είτε θα υπάρ­ξει deal Ελ­λά­δας – θε­σμών ή θα επέλ­θει χρε­ο­κο­πία.

Η προ­ε­τοι­μα­σία της κοι­νω­νί­ας

Μπρο­στά στην απει­λή η χώρα να μεί­νει στον αέρα, ένα με­γά­λο μέρος της ελ­λη­νι­κής κοι­νω­νί­ας προ­ε­τοι­μά­ζε­ται κα­ταλ­λή­λως δια παν εν­δε­χό­με­νο, τρο­μαγ­μέ­νο τόσο τις προ­ε­κλο­γι­κές δε­σμεύ­σεις, όσο και από τη με­τε­κλο­γι­κή ρη­το­ρι­κή του κ. Τσί­πρα και των υπουρ­γών του.

Από την προ­κή­ρυ­ξη των εκλο­γών της 25^ης Ια­νουα­ρί­ου του 2016 μέχρι και το τέλος Ιου­νί­ου, οι κα­τα­θέ­τες βγά­ζουν από τους λο­γα­ρια­σμούς τους περί τα 40 δισ. ευρώ.

Από την άλλη πλευ­ρά, οι επι­χει­ρή­σεις παί­ζουν άμυνα, αφή­νο­ντας απλή­ρω­τες διά­φο­ρες υπο­χρε­ώ­σεις και κό­βο­ντας δα­πά­νες από όπου μπο­ρούν.

Το πε­ρι­βάλ­λον αβε­βαιό­τη­τας ανα­κό­πτει τη δυ­να­μι­κή που είχε αρ­χί­σει για πρώτη φορά να ανα­πτύσ­σε­ται μετά το ξέ­σπα­σμα της κρί­σης, προς την κα­τεύ­θυν­ση ανά­καμ­ψης της οι­κο­νο­μί­ας.

Η τε­λευ­ταία πράξη

Όλες οι προ­βλέ­ψεις που έχουν γίνει για το 2015, πέ­φτουν έξω, λόγω της επι­βά­ρυν­σης του κλί­μα­τος από τους πο­λι­τι­κούς χει­ρι­σμούς. Ωστό­σο, υπάρ­χει ακόμη πε­ρι­θώ­ριο να μπει έναν όριο στη ζημιά που συ­ντε­λεί­ται.

Τα πάντα θα παι­χθούν μέσα σε λίγα 24ωρα. Οι ανα­τρο­πές για μία ακόμη φορά είναι πολ­λές. Μία εβδο­μά­δα πριν το ορό­ση­μο της 30ής Ιου­νί­ου, αρ­χί­ζουν να με­τα­δί­δο­νται αι­σιό­δο­ξα μη­νύ­μα­τα από τις Βρυ­ξέλ­λες.

Ο πρό­ε­δρος του Eurogroup Γε­ρούν Ντάι­ζε­μπλουμ με δη­λώ­σεις του μετά το πέρας της συ­νε­δρί­α­σης του Συμ­βου­λί­ου της 22/6/2016, επι­βε­βαιώ­νει πως οι δύο πλευ­ρές είναι κοντά σε συμ­φω­νία. Στο ίδιο μήκος κύ­μα­τος και οι δη­λώ­σεις του Πρω­θυ­πουρ­γού μετά τη Σύ­νο­λο Κο­ρυ­φής την ίδια ημέρα. Το ελ­λη­νι­κό χρη­μα­τι­στή­ριο ανα­κάμ­πτει, ανα­κου­φι­σμέ­νο από τις επί­ση­μες το­πο­θε­τή­σεις.

Ωστό­σο, ακόμη τί­πο­τε δεν έχει τε­λειώ­σει. Στην Αθήνα αρ­χί­ζουν οι πρώ­τες αντι­δρά­σεις για τα μέτρα που έρ­χο­νται, και η κυ­βέρ­νη­ση δεί­χνει πως δεν είναι δια­τε­θει­μέ­νη να βάλει την υπο­γρα­φή της σε αυτά που της έχουν πα­ρου­σια­στεί.

Για το λόγο αυτό, επι­διώ­κει τη συ­νέ­χι­ση των δια­πραγ­μα­τεύ­σε­ων. Οι ημέ­ρες περ­νούν. Την Πα­ρα­σκευή 25 Ιου­νί­ου 2015, μέλη του οι­κο­νο­μι­κού επι­τε­λεί­ου της κυ­βέρ­νη­σης βρί­σκο­νται στις Βρυ­ξέλ­λες, προ­σπα­θώ­ντας να κα­τα­λή­ξουν σε συμ­φω­νία τους δα­νει­στές.

Ανα­τρο­πή από Τσί­πρα

Και ξαφ­νι­κά, όλα ανα­τρέ­πο­νται. Ο Πρω­θυ­πουρ­γός πιά­νει στον ύπνο Έλ­λη­νες και ξέ­νους. Απο­φα­σί­ζει να δια­κό­ψει τις συ­ζη­τή­σεις και να «παί­ξει στα ζάρια», ηθε­λη­μέ­να ή μη, τις τύχες της χώρας. Αργά το βράδυ της Πα­ρα­σκευ­ής, προ­κη­ρύσ­σει δη­μο­ψή­φι­σμα με ερώ­τη­μα επί της ου­σί­ας το εξής: «Θέ­λε­τε τα μέτρα που μας προ­τεί­νουν οι Ευ­ρω­παί­οι ή όχι»

.

Το νέο δια­δί­δε­ται σε όλη τη χώρα. Ήδη από τα ξη­με­ρώ­μα­τα του Σαβ­βά­του οι πιο «πο­νη­ρε­μέ­νοι» κά­νουν έφοδο σε ΑΤΜ και βεν­ζι­νά­δι­κα, για να πά­ρουν όσα χρή­μα­τα μπο­ρούν και να «φου­λά­ρουν» τα οχή­μα­τά τους. Όσον περ­νούν οι ώρες τόσο με­γα­λώ­νουν οι ουρές. Μέχρι την Κυ­ρια­κή το πρωί, οι πε­ρισ­σό­τε­ρες μη­χα­νές ανά­λη­ψης έχουν «στε­γνώ­σει».

Οι τρα­πε­ζί­τες αρ­χί­ζουν από τις πρώ­τες ώρες να προ­ε­τοι­μά­ζο­νται για το κλεί­σι­μο των κα­τα­στη­μά­των τους και την επι­βο­λή μέ­τρων πε­ριο­ρι­σμού στην κί­νη­ση κε­φα­λαί­ων, τα οποία είναι ανα­πό­φευ­κτα μετά την εξαγ­γε­λία του δη­μο­ψη­φί­σμα­τος, που προ­κα­λεί την άμεση απώ­λεια εμπι­στο­σύ­νης προς το χρη­μα­το­πι­στω­τι­κό σύ­στη­μα.

Την Κυ­ρια­κή 28 Ιου­νί­ου λαμ­βά­νε­ται από­φα­ση από το υπουρ­γείο Οι­κο­νο­μι­κών αυ­στη­ρά capital controls, ώστε να μην χρε­ο­κο­πή­σουν οι τρά­πε­ζες και απο­φα­σί­ζε­ται επ’  αό­ρι­στον τρα­πε­ζι­κή αργία, προ­κει­μέ­νου να εκτι­μη­θεί με με­γα­λύ­τε­ρη νη­φα­λιό­τη­τα η κα­τά­στα­ση που δια­μορ­φώ­νε­ται.

Οι πλη­γές ένα χρόνο μετά

Ένα χρόνο μετά, νοι­κο­κυ­ριά και επι­χει­ρή­σεις έχουν σε με­γά­λο βαθμό προ­σαρ­μο­στεί στα νέα δε­δο­μέ­να. Οι πε­ριο­ρι­σμοί έχουν χα­λα­ρώ­σει κυ­ρί­ως για την πραγ­μα­το­ποί­η­ση των ει­σα­γω­γών προς επι­χει­ρή­σεις.

Από την άλλη πλευ­ρά για τους Έλ­λη­νες κα­τα­θέ­τες που εμπι­στεύ­τη­καν μέχρι τέλος τις ελ­λη­νι­κές τρά­πε­ζες, τα πράγ­μα­τα δεν έχουν αλ­λά­ξει και πολύ. Από το όριο ανα­λή­ψε­ων των 420 ευρώ ανά εβδο­μά­δα έως και τη δυ­να­τό­τη­τα χρή­σης των καρ­τών τους σε e-shop του εξω­τε­ρι­κού.

Η ζημιά που γί­νε­ται στην πραγ­μα­τι­κή οι­κο­νο­μία είναι τε­ρά­στια. Η Τρά­πε­ζα της Ελ­λά­δος υπο­λο­γί­ζει το κό­στος της πρώ­της κυ­βέρ­νη­σης του Αλέξη Τσί­πρα στα 80 δισ. ευρώ, ενώ μόλις την πε­ρα­σμέ­νη εβδο­μά­δα ο Κλά­ους Ρέ­γκλινγκ, επι­κε­φα­λής του ESM, του μη­χα­νι­σμού που εκ­δί­δει ομό­λο­γα για να μας δα­νεί­ζει, το ανε­βά­ζει στα 100 δισ. ευρώ.

Η ζημιά σε αριθ­μούς

Οι επι­πτώ­σεις κάθε άλλο παρά ασή­μα­ντες είναι.

– Το 2015 το ΑΕΠ κλεί­νει με ορια­κή μεί­ω­ση ένα­ντι ανά­πτυ­ξης 2,50% – 3% που προ­βλε­πό­ταν από επί­ση­μους θε­σμούς και ανα­λυ­τές μέχρι και το α΄ τρί­μη­νο της ίδιας χρο­νιάς.

Η ύφεση φέτος ανα­μέ­νε­ται να ξε­πε­ρά­σει το 2% ένα­ντι ανά­πτυ­ξης περί το 3%, εάν δεν γι­νό­ταν το πα­ρα­πά­νω ατύ­χη­μα. Η συ­νο­λι­κή απώ­λεια στο ΑΕΠ ξε­περ­νά μέσα σε δύο χρό­νια τα 15 δισ. ευρώ.

– Ανε­κό­πη ο ρυθ­μός μεί­ω­σης της ανερ­γί­ας. Σή­με­ρα το πο­σο­στό των ανέρ­γε­ων βρί­σκε­ται λίγο κάτω από το 25% και ανα­μέ­νε­ται μέχρι το τέλος του έτους να ξε­πε­ρά­σει αυτό το επί­πε­δο, έως και κατά 5 μο­νά­δες βάσης.

– Το τρα­πε­ζι­κό σύ­στη­μα πα­ρα­μέ­νει εν ζωή χάρις στον «ανα­πνευ­στή­ρα» που πα­ρέ­χει το Ευ­ρω­σύ­στη­μα, μέσω των μη­χα­νι­σμών ρευ­στό­τη­τας που δια­τη­ρεί ενερ­γούς. Οι τέσ­σε­ρις συ­στη­μι­κοί όμι­λοι έχα­σαν μέσα στους πρώ­τους 6 μήνες του 2015 το 25% των κα­τα­θέ­σε­ων των πε­λα­τών τους.

Κι ενώ ήταν έτοι­μοι να προ­χω­ρή­σουν σε νέες δα­νειο­δο­τή­σεις προς την πραγ­μα­τι­κή οι­κο­νο­μία του­λά­χι­στον 10 δισ. ευρώ την πε­ρυ­σι­νή χρο­νιά, απο­κλεί­ο­νται ξανά από τις διε­θνείς αγο­ρές και οι προ­γραμ­μα­τι­σμέ­νες δρά­σεις «πα­γώ­νουν».

Λόγω της αλ­λα­γής του μα­κρο­οι­κο­νο­μι­κού πε­ρι­βάλ­λο­ντος, υπο­βάλ­λο­νται σε νέα stress tests, από τα οποία προ­κύ­πτει η ανά­γκη για νέα ανα­κε­φα­λαιο­ποί­η­σή τους με επι­πλέ­ον 8,3 δισ. ευρώ. Για το 2015 κα­τα­γρά­φουν ζη­μιές που ξε­περ­νούν τα 9 δισ. ευρώ.

Οι τρά­πε­ζες θα χρεια­στούν πολύ καιρό ακόμη ώστε να μπο­ρέ­σουν να δια­δρα­μα­τί­σουν το ρόλο τους ως χρη­μα­το­δό­τες της οι­κο­νο­μί­ας.

– Τα προ­βλή­μα­τα αρ­χί­ζουν να φαί­νο­νται από την πρώτη στιγ­μή στην πραγ­μα­τι­κή οι­κο­νο­μία. Πολ­λές επι­χει­ρή­σεις, μι­κρές και με­γά­λες, οδη­γού­νται στο κλεί­σι­μο, μην αντέ­χο­ντας μία νέα μεί­ω­ση  στον τζίρο, χωρίς τη στή­ρι­ξη του τρα­πε­ζι­κού συ­στή­μα­τος, το οποίο πλέον απλώς δεν μπο­ρεί να βοη­θή­σει.

Τα «λου­κέ­τα» από τα μέσα του 2015 έχουν φτά­σει έως σή­με­ρα τα 25.990. Ο αριθ­μός των νέων επι­χει­ρή­σε­ων που ιδρύ­ο­νται πε­ριο­ρί­ζε­ται κατά 3.000 ή 20% σε ετή­σια βάση. Από τις 15.379 νέες επι­χει­ρή­σεις πέ­ρυ­σι, φέτος ενε­γρά­φη­σαν στο ΓΕ.ΜΗ 12.486 νέες επι­χει­ρή­σεις, ένα­ντι των 18.030 το 2014 και των 20.024 το 2013.

– Οι εξα­γω­γές υπο­χω­ρούν φέτος κατά 11,7%.

– Η μεί­ω­ση των επεν­δύ­σε­ων προ­σεγ­γί­ζει το 3%.

– Η κα­τα­νά­λω­ση υπο­χω­ρεί κατά 4,3%.

– Ο δεί­κτης οι­κο­νο­μι­κού κλί­μα­τος έχει πέσει στο 89,7 από 99,5 στο τέλος του 2014.

– Η χώρα έχει υπο­στεί απώ­λεια έξι θέ­σε­ων, πέ­φτο­ντας στη 56η θέση στην αντα­γω­νι­στι­κό­τη­τα με­τα­ξύ 61 χωρών.

Το ΒΗΜΑ