FT: Οι «γκρίζες ζώνες» στη συμφωνία που ετοιμάζουν ΕΕ–Τουρκία

Πολι­τικά εκρη­κτική και εξαι­ρε­τικά φιλό­δοξη είναι η πρόταση για επι­στροφή προ­σφύ­γων στην Τουρκία και απευ­θείας μετε­γκα­τά­σταση στην Ευρω­παϊκή Ενωση, σύμφωνα με τους Financial Times.

Σε άρθρο των Alex Barker και Duncan Robinson ανα­λύ­ο­νται τα νομικά προ­βλή­ματα, οι πολι­τι­κές παρα­χω­ρή­σεις και η δυσκο­λία να πει­στούν οι ίδιοι οι πρό­σφυ­γες.

Ανα­λυ­τικά τι ανα­φέ­ρουν οι FT:

«Από όλες τις εκρη­κτι­κές λύσεις για τη μετα­να­στευ­τική κρίση της Ευρώπης, μια συμ­φω­νία που επι­νο­ή­θηκε από τη Γερ­μα­νία και την Τουρκία τη Δευτέρα μπορεί να χαρα­κτη­ρι­στεί ως η πιο φιλό­δοξη και πολι­τικά εκρη­κτική.

Το κόνσεπτ είναι μαγευ­τικά απλό: οποιοσ­δή­ποτε οικο­νο­μι­κός μετα­νά­στης ή Σύρος πρό­σφυ­γας που φτάνει σε ελλη­νικό νησί, θα επι­στρέ­φε­ται στην Τουρκία. Η πρω­το­βου­λία επι­διώ­κει να ανα­κό­ψει τη λαθρο­με­τα­νά­στευση. Θα στο­χεύ­σει στον όγκο των 2.000 μετα­να­στών την ημέρα που φτάνουν στις ελλη­νι­κές ακτές.

Το πολι­τικό τίμημα είναι η εγκα­τά­λειψη από την ΕΕ των περιο­ρι­σμών που έχουν πλαι­σιώ­σει τις σχέσεις της με την Τουρκία εδώ και σχεδόν μια δεκα­ε­τία. Πρό­σβαση στην ευρω­παϊκή βίζα θα μπο­ρούσε να χορη­γη­θεί στους Τούρ­κους πολίτες μέχρι τον Ιούνιο, μια δέσμευση που παρα­βλέ­πει τους αυστη­ρούς σχε­τι­κούς περιο­ρι­σμούς.

Ενα εδώ και μια δεκα­ε­τία κυπριακό μπλόκο στο άνοιγμα κάποιων κεφα­λαίων για τη συμ­με­τοχή της Άγκυρας στην ΕΕ θα μπο­ρούσε να αρθεί. Και έξτρα χρη­μα­το­δό­τηση θα είναι δια­θέ­σιμη το 2018, πέραν των τριών δισ. ευρώ που έχουν ήδη εγκρι­θεί από την ΕΕ.

Αυτές οι λεπτο­μέ­ρειες πρέπει ακόμη να επι­λυ­θούν. Αλλά ενδε­χο­μέ­νως το δυσκο­λό­τερο απ’ όλα είναι για την ΕΕ η μετε­γκα­τά­σταση. Για κάθε Σύρο που θα επι­στρέ­φε­ται στην Τουρκία από την Ελλάδα, ένας άλλος Σύρος θα γίνεται δεκτός στις ευρω­παϊ­κές χώρες. Είναι ένα πρό­γραμμα που πιθανώς περι­λαμ­βά­νει δεκάδες χιλιά­δες ανθρώ­πους, σε μια περίοδο κατά την οποία η ΕΕ έχει κατα­φέ­ρει να μετε­γκα­τα­στή­σει από τον Ιούλιο μόλις 3.407 ανθρώ­πους στο πλαίσιο του υπάρ­χο­ντος συστή­μα­τος. Με τον καιρό, ένα πιο μόνιμο καθε­στώς θα το αντι­κα­θι­στούσε, καλύ­πτο­ντας εκα­το­ντά­δες χιλιά­δες.

Κατα­σκευα­σμένο με μια διαρκώς εντει­νό­μενη πολι­τική διαμάχη στο φόντο, το σχέδιο απο­τε­λεί από­πειρα να βρεθεί μια αμυ­ντική λύση και να κλείσει η μετα­να­στευ­τική οδός Ελλάδας-Γερμανίας, του­λά­χι­στον για λίγους μήνες. Έχει σοκάρει πολλούς Ευρω­παί­ους διπλω­μά­τες που εργά­ζο­νταν επάνω σε μια εναλ­λα­κτική την Κυριακή. «Αυτό διέλυσε την κοινή μας προ­σέγ­γιση», ανέφερε ένας διπλω­μά­της της ευρω­ζώ­νης. «Όλα είναι ξανά ανοικτά».

Ένας χαμο­γε­λα­στός Αχμέτ Ντα­βού­το­γλου, ο πρω­θυ­πουρ­γός της Τουρ­κίας, βγήκε από μια 12ωρη συνά­ντηση και δήλωσε: «Υπήρχε ανάγκη για μια σθεναρή λύση». Πρό­σθεσε: «Κάναμε κάποιες προ­σε­κτι­κές προ­τά­σεις».

Παρότι το σχέδιο έχει συμ­φω­νη­θεί ευρέως, πρέπει και πάλι να ξεπε­ρά­σει πέντε μεγάλα πολι­τικά και λογι­στικά εμπόδια:

Τα νομικά προ­βλή­ματα που προ­κύ­πτουν από τις μαζικές επι­στρο­φές

Μεγάλες νομικές αμφι­βο­λίες επι­σκιά­ζουν αυτό το σχέδιο. Οι κανόνες για το άσυλο είναι αρκετά σαφείς: όλες οι αιτή­σεις θα πρέπει να περνούν από κατάλ­ληλη επε­ξερ­γα­σία και ένας αιτών ασύλου δεν μπορεί να επι­στρα­φεί σε μια χώρα που δεν προ­σφέ­ρει προ­στα­σία.

Οι επι­στρο­φές σε μια χώρα που δεν απο­τε­λεί πλήρες μέλος της Σύμ­βα­σης της Γενεύης, όπως η Τουρκία, πιθανώς θα είναι παρά­νο­μες, επι­χει­ρη­μα­το­λο­γούν ομάδες προ­σφύ­γων.

Μόνο Σύροι έχουν το δικαί­ωμα να αιτη­θούν κάποιας μορφής διε­θνούς προ­στα­σίας στην Τουρκία -και ακόμη κι αυτό δεν ισούται με πλήρες status πρό­σφυγα. Όμως άλλοι -ακόμη κι εκείνοι που δια­φεύ­γουν από χώρες όπως το Ιράκ, το Αφγα­νι­στάν ή η Ερυθραία- δεν έχουν τέτοια τύχη.

Η ΕΕ θα προ­σπα­θή­σει να παρα­κάμ­ψει αυτό το εμπόδιο, δηλώ­ντας πως η Τουρκία είναι ασφαλής τρίτη χώρα, το οποίο -δεδομένης της κατά­στα­σης του συστή­μα­τος ασύλου της- είναι εξαι­ρε­τικά αμφι­λε­γό­μενο και φαί­νε­ται να αντι­τί­θε­ται στους κανόνες του ίδιου του μπλοκ. Παρά την εύθραυ­στη νομική φύση της, αυτή η πρόταση θα προ­σφέ­ρει στην ΕΕ μόνο μια νομική βάση για να επι­στρέ­φει Σύρους στην Τουρκία: δεν θα καλύ­πτει μη Σύρους αιτού­ντες ασύλου.

Αν η συμ­φω­νία τεθεί ενώπιον των ευρω­παϊ­κών δικα­στη­ρίων, «θα πάλευε για να επι­βιώ­σει», προει­δο­ποιούν δικη­γό­ροι που ασχο­λού­νται με τη μετα­νά­στευση. Οι ηγέτες, ωστόσο, είναι απελ­πι­σμέ­νοι. Η οργή των δικα­στών στο Στρα­σβούργο ωχριά μπροστά στους φόβους για όλο και πιο εξα­γριω­μέ­νους ψηφο­φό­ρους, μπου­χτι­σμέ­νους από μια κρίση που η ΕΕ δια­χει­ρί­στηκε με λάθος τρόπο.

Η δύσκολη πολι­τική της υπό­σχε­σης για μια μετε­γκα­τά­σταση ενός προς έναν

Το τίμημα για να δεχθεί η Τουρκία μαζικές επι­στρο­φές παρά­νο­μων μετα­να­στών είναι ένα τερά­στιο πρό­γραμμα μετε­γκα­τά­στα­σης. Η Ευρώπη θα χρεια­στεί να ανοίξει μια νομική οδό για άσυλο, ώστε να πάρει έναν ίσο αριθμό Σύρων απευ­θείας από την Τουρκία. Αυτό είναι μια εκρη­κτική αντί­ληψη για πολλά ευρω­παϊκά κράτη-μέλη.

Η Άνγκελα Μέρκελ, η Γερ­μα­νίδα καγκε­λά­ριος, ήταν πάντα θετική στην ιδέα και, από τον Νοέμ­βριο, οι αξιω­μα­τού­χοι της έχουν ανε­πί­σημα «παίξει» με την ιδέα της υπο­δο­χής 200.000 ή 300.000 προ­σφύ­γων σε διμερή βάση. Το Βερο­λίνο επέ­μεινε, ωστόσο, πως αυτό θα μπο­ρέ­σει να γίνει μόνο αν η Τουρκία απο­δεί­ξει πως η λαθρο­με­τα­νά­στευση έχει ολο­σχε­ρώς στα­μα­τή­σει.

Πιο δύσκολο έχει σταθεί το να πειστεί οποια­δή­ποτε άλλη χώρα της ΕΕ ώστε να εμπλα­κεί. Ένας «συνα­σπι­σμός προ­θύ­μων» έχει απο­δει­χθεί απο­φα­σι­στικά μη πρό­θυ­μος. Η Ολλαν­δία πιθανώς παρέχει στήριξη, όπως και ελά­χι­στα άλλα μικρά κράτη-μέλη. Αλλά δεν υπάρ­χουν δεσμεύ­σεις για συγκε­κρι­μέ­νους αριθ­μούς. Το να πείσουν υπέρ αυτής της ιδέας στην πράξη ίσως απο­δει­χθεί δύσκολο για πολλούς Ευρω­παί­ους ηγέτες: ανώ­τα­τος αξιω­μα­τού­χος τόνισε πως το κόνσεπτ θα μπο­ρούσε να δια­λύ­σει τη συμ­φω­νία. Κάποιοι διπλω­μά­τες πιστεύ­ουν ότι μπορεί ακόμη και να χρεια­στεί ένα υπο­χρε­ω­τικό σύστημα ποσο­στώ­σεων -μια κίνηση στην οποία ο Βίκτορ Όρμπαν της Ουγ­γα­ρίας έχει υπο­σχε­θεί να ασκήσει βέτο.

Το βάρος της επί­λυ­σης αυτών των μεγάλων προ­βλη­μά­των θα πέσει στον πρόεδρο του Ευρω­παϊ­κού Συμ­βου­λίου, Ντό­ναλντ Τουσκ, ο οποίος έχει στη διάθεσή του 10 ημέρες για να βρει μια λύση. Για να λει­τουρ­γή­σει οποιο­δή­ποτε σχέδιο, η Γερ­μα­νία ίσως χρεια­στεί να δώσει το παρά­δειγμα.

Η δύσκολη πολι­τική για βίζα σε 75 εκατ. Τούρ­κους

Ανώ­τα­τοι διπλω­μά­τες επι­ση­μαί­νουν πως ο Ρετζέπ Ταγίπ Ερντο­γάν, ο πρό­ε­δρος της Τουρ­κίας, θεωρεί πιο πολύ­τιμη την πρό­σβαση σε βίζα σε σχέση με οτι­δή­ποτε άλλο στο πακέτο. Απο­τε­λεί μια χει­ρο­πια­στή εξα­σφά­λιση ψήφων στη χώρα του.

Το πρό­βλημα είναι πως ταυ­τό­χρονα κοστί­ζει ψήφους σε πολλούς Ευρω­παί­ους ηγέτες, οι οποίοι θα επι­κρι­θούν από τους δεξιούς της χώρας τους επειδή χορή­γη­σαν σε 75 εκα­τομ­μύ­ρια μου­σουλ­μά­νους αυτό­ματη πρό­σβαση στη ζώνη ελεύ­θε­ρης διέ­λευ­σης. Ιδιαί­τερα η Γαλλία είναι διστα­κτική στο να προ­σφέ­ρει σε Τούρ­κους τέτοιου είδους προ­νό­μια.

Στο πλαίσιο ενός προ­σε­κτικά σχε­δια­σμέ­νου συμ­βι­βα­σμού με την Τουρκία, που συμ­φω­νή­θηκε τον Νοέμ­βριο, η ΕΕ επε­δί­ωκε να προ­τεί­νει μια ελευ­θέ­ρωση του καθε­στώ­τος θεώ­ρη­σης βίζα το φθι­νό­πωρο, μόλις η Άγκυρα θα υιο­θε­τούσε μια συμ­φω­νία επα­νυ­πο­δο­χής με την ΕΕ. Η Τουρκία έπρεπε να αντε­πε­ξέλ­θει σε αυστη­ρούς όρους. Και δεν υπήρχαν εγγυ­ή­σεις πως τα ευρω­παϊκά κράτη-μέλη θα συμ­φω­νού­σαν.

Η εκρη­κτική συμ­φω­νία το φέρνει αυτό νωρί­τερα, τον Ιούνιο, και, αντί μιας απε­λευ­θέ­ρω­σης του καθε­στώ­τος, θα μπο­ρού­σαν να χορη­γη­θούν στους Τούρ­κους πολίτες πλήρη προ­νό­μια για μια βίζα στη Σένγκεν. Για να συμβεί αυτό, η Ευρω­παϊκή Επι­τροπή θα χρεια­ζό­ταν να κατα­στρώ­σει μια πρόταση μέχρι τον Μάιο. Κάποιοι αξιω­μα­τού­χοι της ΕΕ θεωρούν πως θα υπάρχει τερά­στια πίεση για να εγκα­τα­λει­φθούν πράγ­ματι τα τεχνικά κρι­τή­ρια. Κάποια μεγάλα πολι­τικά ζητή­ματα θα είναι δύσκολο να επι­λυ­θούν με επι­δε­ξιό­τητα, ιδιαί­τερα η απαί­τηση από την Τουρκία να ανα­γνω­ρί­σει την Κύπρο και την ελλη­νο­κυ­πριακή κυβέρ­νηση στη Λευ­κω­σία.

Ακόμη κι αν η Κύπρος και άλλοι Ευρω­παίοι ηγέτες τελικά συναι­νέ­σουν σε αυτή την ιδέα, η δέσμευση μπορεί να απο­δει­χθεί αδύνατο να εφαρ­μο­στεί, ιδιαί­τερα εφόσον το ευρω­παϊκό κοι­νο­βού­λιο είναι σε τερά­στιο βαθμό σκε­πτικό. Τα εμπόδια είναι πάρα πολλά, αλλά οι προσ­δο­κίες έχουν αυξηθεί στην Τουρκία. Η Άγκυρα έχει εδώ και καιρό κατα­στή­σει σαφές πως η προ­θυ­μία της να δεχθεί επι­στρο­φές μετα­να­στών είναι άρρηκτα συν­δε­δε­μένη με την ελευ­θέ­ρωση της χορή­γη­σης βίζα.

Η κόντρα Κύπρου και Τουρ­κίας για τη συμ­με­τοχή στην ΕΕ

Η Άγκυρα επι­θυ­μεί να ανα­βιώ­σει τις δια­πραγ­μα­τεύ­σεις για τη συμ­με­τοχή της στην ΕΕ, ανοί­γο­ντας ξανά το θέμα της προ­σχώ­ρη­σης -τις νομικές προ­ϋ­πο­θέ­σεις που πρέπει να πληροί μια χώρα πριν μπο­ρέ­σει να μπει στο μπλοκ.

Ένα μέρος της προ­ε­τοι­μα­σίας έχει ξεκι­νή­σει για τη συζή­τηση αυτών των θεμάτων, αλλά η Κύπρος και μια ομάδα άλλων χωρών αρνού­νται να ανοί­ξουν τη δια­δι­κα­σία μέχρι η Τουρκία να ανα­γνω­ρί­σει την κυβέρ­νηση στη Λευ­κω­σία. Είναι ένα ευαί­σθητο θέμα σε μια ευαί­σθητη περίοδο, με τις εύθραυ­στες ειρη­νευ­τι­κές δια­πραγ­μα­τεύ­σεις για μια επίλυση για το διχα­σμένο νησί να προ­ο­δεύ­ουν σημα­ντικά.

Πρέπει να ξεπε­ρα­στούν τέσ­σε­ρις δεκα­ε­τίες εχθρό­τη­τας. Η Τουρκία έχει βάλει στο μάτι τέσσερα σημεία της δια­δι­κα­σίας προ­σχώ­ρη­σης. Αλλά η Άγκυρα πιθανώς περιο­ρί­ζει τις απαι­τή­σεις της ώστε να καλύψει δύο συγκε­κρι­μένα: Τις χρη­μα­το­οι­κο­νο­μι­κές υπη­ρε­σίες και τη ρύθμιση των μέσων μαζικής ενη­μέ­ρω­σης.

Δύο άλλα, πιο επίμαχα -για το νομικό σύστημα και τη δικαιο­σύνη, και για τα θεμε­λιώδη δικαιώματα- δεν εξε­τά­ζο­νται προ­σω­ρινά, ιδιαί­τερα εν μέσω μιας κατα­στο­λής ομίλων μαζικής ενη­μέ­ρω­σης της αντι­πο­λί­τευ­σης στην Τουρκία. Η έκβαση είναι σε μεγάλο βαθμό συμ­βο­λική, κανένα μέλος δεν πιστεύει πως η Τουρκία πλη­σιά­ζει να γίνει «υπο­ψή­φια χώρα». Αλλά ο πολι­τι­κός συμ­βο­λι­σμός καθιστά δύσκολο τον συμ­βι­βα­σμό έτσι κι αλλιώς.

Το πώς θα λει­τουρ­γή­σει το σχέδιο των επι­στρο­φών

Η μετα­κί­νηση ανθρώ­πων παρά τη θέλησή τους είναι δύσκολη. Αυτή τη στιγμή, περίπου 2.000 άνθρω­ποι φτάνουν στις ελλη­νι­κές ακτές κάθε μέρα, αφή­νο­ντας τους αξιω­μα­τού­χους αντι­μέ­τω­πους με ένα λογι­στικό -καθώς και νομικό- εφιάλτη.

Έχοντας ξοδέψει μέχρι και 1.000 ευρώ για το ταξίδι, οι αιτού­ντες ασύλου θα είναι απρό­θυ­μοι να σταλούν πίσω σε μια χώρα όπου πλή­ρω­σαν -και διακινδύνευσαν- τόσα πολλά για να φύγουν. Οι Ευρω­παίοι ηγέτες θα πρέπει να είναι προ­ε­τοι­μα­σμέ­νοι για το γεγονός πως το νέο θα αντι­με­τω­πι­στεί με πολύ άσχημες σκηνές -ιδιαίτερα καθώς αυτοί που επι­στρέ­φο­νται γνω­ρί­ζουν την αμφι­σβη­τή­σιμη νομική βάση αυτής της από­φα­σης. Τα νέα ταξι­δεύ­ουν γρήγορα σε αυτούς που κάνουν αυτό το ταξίδι.

Η συμ­φω­νία επι­πλέον θέτει τερά­στια πίεση στην Ελλάδα. Κατά τη διάρ­κεια του ζενίθ της κρίσης το περα­σμένο φθι­νό­πωρο, οι Έλληνες αξιω­μα­τού­χοι έκαναν αγώνα ακόμη και για να πάρουν τα απο­τυ­πώ­ματα και να κατα­γρά­ψουν τους μετα­νά­στες, οι οποίοι συχνά ήταν ακόμη ανα­στα­τω­μέ­νοι από το ταξίδι τους. Το να τους στεί­λουν πίσω είναι μια ακόμη πιο δύσκολη πρόταση.

Η μετε­γκα­τά­σταση από την Τουρκία είναι επίσης δύσκολη. Οποιο­δή­ποτε σύστημα θα επι­βλέ­πε­ται από την Ύπατη Αρμο­στεία του ΟΗΕ για τους Πρό­σφυ­γες, η οποία έχει φτάσει στα όριά της από την προ­σφυ­γική κρίση.

Ο Vincent Cochetel, ο οποίος επι­βλέ­πει την αντα­πό­κριση της Αρμο­στείας στην κρίση στην Ευρώπη, ανέφερε ότι το σώμα θα μπο­ρούσε να μετα­φέ­ρει 100.000 πρό­σφυ­γες μέσα σε δύο εβδο­μά­δες. Αλλά αυτό εξαρ­τά­ται από την εφαρ­μογή των δεσμεύ­σεων των χωρών να δεχθούν πρό­σφυ­γες -κάτι το οποίο οι χώρες της ΕΕ δεν έχουν, μέχρι στιγμής, κατα­φέ­ρει να κάνουν.

Πηγή euro2day.gr