Το μυστήριο με τον έφιππο ηγεμόνα που βρήκαν ψαράδες μεταξύ Κω-Καλύμνου

Νιώθεις σαν να κρατάς την αναπνοή σου, όπως κάτω από το νερό, μπροστά στα υπέροχα αντι­κεί­μενα που ανέ­συ­ραν οι αρχαιο­λό­γοι από τον βυθό. Αρχαϊκά αγγεία, πίθοι της κλα­σι­κής περιό­δου, χάλ­κι­νες μορφές, οθω­μα­νι­κές πίπες του 17ου αιώνα από πηλό, βυζα­ντινά νομί­σματα. Και το πιο ανα­πά­ντεχο απ’ όλα: το περιε­χό­μενο ενός αμφορέα από τη Σινώπη του Πόντου που εντο­πί­στηκε σε ναυάγιο στους Φούρ­νους. Είναι τα καύκαλα από καρα­βι­δά­κια του­λά­χι­στον 2.000 ετών που προ­ο­ρί­ζο­νταν για τον επι­σι­τι­σμό κάποιου πλη­ρώ­μα­τος και φυλάσ­σο­νται σε ένα… τάπερ.

Το μεγα­λύ­τερο μουσείο

Η επί­σκεψη στα άδυτα της Εφο­ρείας Εναλίων Αρχαιο­τή­των που βρί­σκε­ται επί της Διο­νυ­σίου Αρε­ο­πα­γί­του στον ίσκιο της Ακρό­πο­λης, σε κάνει να αισθά­νε­σαι τυχερός για τη δημο­σιο­γρα­φική σου ιδιό­τητα. Δεν ξέρεις πού να πρω­το­κοι­τά­ξεις, ενώ τα ακρο­δά­χτυλά σου θέλουν να αγγί­ξουν αυτά τα απο­μει­νά­ρια του παρελ­θό­ντος που έμειναν στον πυθμένα αιώνες ολό­κλη­ρους και τώρα αντί­κρι­σαν ξανά το φως.

Στο κατώφλι με υπο­δέ­χε­ται η επι­κε­φα­λής της ΕΕΑ, Αγγε­λική Σίμωσι, για να με ξενα­γή­σει στην «πιο ιδιαί­τερη αρχαιο­λο­γική υπη­ρε­σία, μιας και έχει να κάνει με το μεγα­λύ­τερο μουσείο της χώρας: τον ελλη­νικό βυθό».

Δεν είναι μονάχα η τερά­στιά του επι­κρά­τεια (ορί­ζε­ται από την υφα­λο­κρη­πίδα μας) αλλά και ο χρο­νι­κός ορί­ζο­ντας, καθώς τα ευρή­ματα μπορεί να ανήκουν στην περίοδο από την εποχή του λίθου και μπορεί να φτάνουν μέχρι και τον 20ό αιώνα.

«Οταν εντο­πι­στεί ένα ναυάγιο, ανα­σύ­ρουμε δειγ­μα­το­λη­πτικά κάποια αντι­κεί­μενα έτσι ώστε να μπο­ρέ­σουμε να επι­χει­ρή­σουμε μια χον­δρική χρο­νο­λό­γηση. Υστερα προ­σπα­θούμε να κάνουμε μια απο­τύ­πωση του σκαριού και εν συνε­χεία όταν αξιο­λο­γη­θεί η κατά­σταση μπορεί να προ­χω­ρή­σουμε και σε ανα­σκαφή, αν κρί­νουμε ότι έχει νόημα», μας εξηγεί η προϊ­στα­μένη που υπη­ρε­τεί εκεί από το 1976, το έτος που ιδρύ­θηκε η ΕΕΑ.

Οπως μας εξηγεί η Αγγε­λική Σίμωσι, υπάρ­χουν εκα­το­ντά­δες αρχαία ναυάγια στα ύδατά μας, αλλά η υπη­ρε­σία εστιά­ζει τις προ­σπά­θειές της σε κάποια από αυτά, που κρί­νο­νται πιο σημα­ντικά εξαι­τίας του φορτίου τους. «Ενα από τα καθή­κο­ντά μας βέβαια είναι να κάνουμε και σαρώ­σεις στον βυθό με μηχα­νή­ματα νέας τεχνο­λο­γίας για να βρούμε περισ­σό­τερα από ένα σκαριά. Στους Φούρ­νους φέτος, ο αρχαιο­λό­γος μας, Γιώργος Κου­τσου­φλά­κης εντό­πισε 22 ναυάγια σε μια μικρή έκταση».

Πρώτες βοή­θειες

Οταν κάποιο αντι­κεί­μενο ανα­συρ­θεί από το νερό, πρέπει να «δεχθεί» τις πρώτες βοή­θειες. Τοπο­θε­τεί­ται αμέσως σε θαλασ­σινό νερό και ύστερα μόλις φτάσει στην ΕΕΑ μπαίνει σε δεξα­με­νές για να αρχίσει η δια­δι­κα­σία αφα­λά­τω­σης που μπορεί να διαρ­κέ­σει από μήνες μέχρι και χρόνια. Αν δεν ακο­λου­θη­θεί η πρα­κτική αυτή, κιν­δυ­νεύει άμεσα να κατα­στρα­φεί καθώς άλλαξαν ραγδαία οι συν­θή­κες μέσα στις οποίες δια­τη­ρή­θηκε για εκα­το­ντά­δες χρόνια. «Κατά δια­στή­ματα το βγά­ζουμε για να καθα­ρί­σουμε στα­διακά τις επι­στρώ­σεις που έχουν επι­κα­θή­σει στην επι­φά­νειά του», μας λέει η Αγγε­λική Σίμωσι. Οταν ολο­κλη­ρω­θεί αυτός ο κύκλος, τότε ανα­λαμ­βά­νουν οι συντη­ρη­τές για το ξύλο, το μέταλλο, τον πηλό, το μάρμαρο. Με υπομονή και τρυ­φε­ρό­τητα σκύβουν πάνω σε καθετί και προ­σπα­θούν να το επα­να­φέ­ρουν στην αρχική του μορφή, να το συγκολ­λή­σουν, να το καθα­ρί­σουν.

Συγκί­νηση

«Πολλές φορές αισθα­νό­μα­στε απέ­ρα­ντη συγκί­νηση που έχουμε το προ­νό­μιο να αγγί­ζουμε τα αντι­κεί­μενα αυτά και να τα επα­να­φέ­ρουμε με κάποιο τρόπο στη ζωή», λένε στην «Κ» ο Αγγελος Τσο­μπα­νί­δης και η Σπυ­ρι­δούλα Παπα­νί­κου, δύο από τους φιλό­πο­νους συντη­ρη­τές που εργά­ζο­νται στην Εφορεία. «Αυτό που έχει χαρα­χθεί στη μνήμη μας ήταν μια φορά που κάναμε συντή­ρηση στο κρανίο ενός παιδιού, που βρέθηκε σε έναν κατα­βυ­θι­σμένο αρχαίο οικισμό στην περιοχή Μετόχι του Παγα­ση­τι­κού. Χρο­νο­λο­γεί­ται από τη μέση Εποχή του Χαλκού, δηλαδή το 1700 π.Χ. Το χαρα­κτη­ρι­στικό του οικι­σμού αυτού είναι ότι έκαναν τις παι­δι­κές ταφές εντός της οικο­γε­νεια­κής εστίας».

Οι συντη­ρη­τές φρο­ντί­ζουν ομάδες αντι­κει­μέ­νων από πολλά φορτία: το Μόδι, τη Σύρνα κοντά στην Αστυ­πά­λαια, τα Αντι­κύ­θηρα, τους Φούρ­νους.

Το μυστή­ριο με τον έφιππο ηγεμόνα που βρήκαν οι ψαράδες

Το πλέον εντυ­πω­σιακό εύρημα είναι κλει­σμένο σε μια βιτρίνα στον ισόγειο χώρο της εφο­ρείας. Πρό­κει­ται για τα τμήματα ενός μεγάλου αγάλ­μα­τος της ύστερης ελλη­νι­στι­κής περιό­δου, το οποίο έχει ιδιαί­τερα ενδια­φέ­ρουσα ιστορία. Το 2006 ένας ψαράς ανέσυρε ένα χάλκινο πόδι αγάλ­μα­τος με τα δίχτυα του στη θαλάσ­σια περιοχή ανάμεσα στην Κάλυμνο και την Κω. Λίγο αργό­τερα ένας άλλος ψαράς, συγ­γε­νής του πρώτου, βρήκε το άλλο πόδι στην ίδια περιοχή. Το 2009 εντό­πισε το τμήμα ενός θώρακα, ενώ προ­φα­νώς στο σύμπλεγμα αυτό που είναι ένας έφιππος ηγε­μό­νας ανήκει και ένα εντυ­πω­σιακό κεφάλι που βρέθηκε και αυτό στα ίδια νερά. Το αξιο­πε­ρί­εργο είναι ότι πραγ­μα­το­ποι­ή­θηκε αρχαιο­λο­γική έρευνα στο σημείο όπου υπέ­δει­ξαν οι ψαράδες αλλά χωρίς απο­τέ­λε­σμα.

Με από­σταση ετών, πάντως, συμπλη­ρώ­θηκε στα­διακά ένα παζλ, το οποίο δείχνει έναν ρωμαλέο άνδρα με ένα καπέλο που ονο­μά­ζε­ται καψία. Με το ένα χέρι του κρατά τα γκέμια και με το άλλο απευ­θύ­νει χαι­ρε­τι­σμό.

Από το σύμπλεγμα απου­σιά­ζει το άλογο. Ολα τα τμήματα έχουν συντη­ρη­θεί αλλά κάποια δεν βρί­σκο­νται στην εφορεία.

Από την Κω στην Ιαπωνία

«Ο θώρακας χρειά­στηκε να μείνει πολύ καιρό μέσα στη δεξα­μενή αφα­λά­τω­σης και ται­ριά­ζει γάντι με τα δύο πόδια» μας εξηγεί η Αγγε­λική Σίμωση. «Για το κεφάλι δεν μπο­ρούμε να είμαστε σίγου­ροι, καθώς δεν βρί­σκε­ται στην Ελλάδα. Το έχουμε δανεί­σει για σημα­ντι­κές εκθέ­σεις που γίνο­νται στο εξω­τε­ρικό αυτήν την περίοδο. Πήγε πρώτα στη Φλω­ρε­ντία. Μετά στην Αμερική και τώρα ετοι­μά­ζε­ται να παρου­σια­στεί στη μεγάλη έκθεση αρχαίας ελλη­νι­κής τέχνης που θα γίνει στην Ιαπωνία. Από την πείρα μας, πάντως, πιστεύ­ουμε ότι απο­τε­λεί τμήμα του μεγάλου αυτού αγάλ­μα­τος που είναι πολύ όμορφο» υπο­γραμ­μί­ζει η επι­κε­φα­λής.

Προς χάριν του δημο­σιο­γρα­φι­κού φακού, οι συντη­ρη­τές μας κάνουν μια μικρή παρου­σί­αση. Ξεβι­δώ­νουν προ­σε­κτικά τις βιτρί­νες και φέρνουν ένα ξύλινο κιβώτιο γεμάτιο αφρολέξ μέσα στο οποίο βρί­σκο­νται τα πόδια. Υστερα, ο Αγγελος Τσο­μπα­νί­δης κρατά τα πόδια στη σωστή θέση για να μπο­ρέ­σουμε να απο­κτή­σουμε μια αίσθηση της ακέ­ραιας σύν­θε­σης. Η ίδια δια­δι­κα­σία θα γίνει και για το κεφάλι, όταν με το καλό γυρίσει από το εξω­τε­ρικό. «Οπως βλέπετε, κάθε ημέρα είναι ξεχω­ρι­στή για εμάς, γεμάτη εκπλή­ξεις» λένε οι εργα­ζό­με­νοι που μας ξεπρο­βο­δί­ζουν μέχρι την πόρτα.

Καθη­με­ρινή