«Θάβουν» τα χαρισματικά παιδιά

Καμία μέριμνα από τη μεριά της πολι­τείας για τους λιλι­πού­τειους «Αϊν­στάιν»

Κυριακή μεση­μέρι, στη χρι­στου­γεν­νιά­τικη Αθήνα, ο πεντά­χρο­νος Κων­στα­ντί­νος είναι ανα­παυ­τικά καθι­σμέ­νος στους ώμους του πατέρα του. Βγαί­νουν από τον Εθνικό Κήπο και περ­πα­τούν στους δρόμους του κέντρου. Ο περί­ερ­γος πιτσι­ρι­κάς παρα­τη­ρεί τα γύρω μπαλ­κό­νια και σε ένα από αυτά ανα­γνω­ρί­ζει τη σημαία της Αγίας Λουκίας.

Πολλοί ενή­λι­κοι μπορεί να μην είναι σίγου­ροι ότι υπάρχει μία τέτοια χώρα, αλλά για τον Κων­στα­ντίνο η ανα­γνώ­ριση της σημαίας της είναι κάτι εύκολο. Όπως και για τις περισ­σό­τε­ρες, ενδε­χο­μέ­νως και όλες τις χώρες του κόσμου. Η γεω­γρα­φία είναι το αγα­πη­μένο του παι­χνίδι και δεν είναι το μονα­δικό.

Για το πεντά­χρονο αγόρι η δια­δι­κα­σία της μάθησης είναι το… χόμπι του και, παρότι είναι παιδί του νηπια­γω­γείου, ήδη γνω­ρί­ζει να δια­βά­ζει, να γράφει και να κάνει πράγ­ματα που κάνουν παιδιά των μεγα­λύ­τε­ρων τάξεων του Δημο­τι­κού. Είναι ένα χαρι­σμα­τικό παιδί, το οποίο είναι κατα­δι­κα­σμένο να φοι­τή­σει στο ελλη­νικό εκπαι­δευ­τικό σύστημα.

Ο Κων­στα­ντί­νος ξεκί­νησε να μαθαί­νει την αλφα­βήτα σε μικρή ηλικία, όταν μία οικο­γε­νειακή φίλη τού έφερε δώρο ξύλινα γράμ­ματα. Η έμφυτη παιδική περιέρ­γεια διο­χε­τεύ­θηκε στη δια­δι­κα­σία της μάθησης. Όπως μας λέει η Μαρία, μητέρα του Κων­στα­ντί­νου, άρχισε να ρωτάει για τα γράμ­ματα και τα έβαζε στη σειρά προ­σπα­θώ­ντας να σχη­μα­τί­ζει λέξεις. Στη συνέ­χεια ήθελε να γράφει μόνος του στο τάμπλετ τις ανα­ζη­τή­σεις της… Πέπα.

Περ­νούσε πολλές ώρες με τις εγκυ­κλο­παί­δειες του παππού του και ήθελε να μπορεί να δια­βά­ζει τις λεζά­ντες κάτω από τις φωτο­γρα­φίες. Σήμερα οι ανα­ζη­τή­σεις του στο Google έχουν απο­κτή­σει πιο ευρεία γκάμα, αυξά­νο­ντας καθη­με­ρινά την ικα­νό­τητά του να μαθαί­νει πράγ­ματα πολύ πιο πάνω από τα συνη­θι­σμένα όρια των παιδιών της ηλικίας του.

Ο Κων­στα­ντί­νος μιλάει από ενός έτους. Τα βράδια αργούσε να κοι­μη­θεί και μιλούσε για ώρες σε φαντα­στι­κούς φίλους. Τα περσινά Χρι­στού­γεννα άρχισε να διη­γεί­ται τις πρώτες δικές του ιστο­ρίες. Έχει εξαι­ρε­τική μνήμη και θυμάται τα περισ­σό­τερα από αυτά που του λένε ακόμη και ένα ή δύο χρόνια πριν.

Για τις γιορτές το δώρο που ζήτησε είναι ένα «σοβαρό» βιβλίο, καθώς έχει εξα­ντλή­σει σχεδόν όλα τα παρα­μύ­θια και η μητέρα του, για άλλη μία φορά, αντα­πο­κρί­θηκε. Του πρό­σφερε ένα βιβλίο για το περι­βάλ­λον, που είναι για παιδιά μεγα­λύ­τερα των 12 ετών. Ήδη τα παι­χνί­δια γνώσης που χει­ρί­ζε­ται και απαντά θα δυσκό­λευαν ακόμη και ενή­λι­κους, όμως το παι­χνίδι του Κων­στα­ντί­νου παρα­μέ­νει η μάθηση.

Το σχολείο

Την επόμενη σχολική περίοδο ο Κων­στα­ντί­νος θα μπει και επίσημα στο ελλη­νικό εκπαι­δευ­τικό σύστημα ως μαθητής της πρώτης τάξης του Δημο­τι­κού και είναι πολύ πιθανό ότι δεν θα βρει πουθενά και σε τίποτε ενδια­φέ­ρον. Θα αρχί­σουν να του μιλάνε για πράγ­ματα που ήδη γνω­ρί­ζει και στην καλύ­τερη περί­πτωση θα βαρεθεί και το ίδιο το σχολείο θα του φανεί ανούσιο και αδιά­φορο. Ενδε­χο­μέ­νως θα συνει­δη­το­ποι­ή­σει αυτό που όλοι οι ενή­λι­κοι – και οι αρμό­διοι φορείς του υπουρ­γείου – γνω­ρί­ζουν, αλλά δεν επι­χει­ρούν να το αλλά­ξουν. Θα συνει­δη­το­ποι­ή­σει ότι το εκπαι­δευ­τικό σύστημα είναι φτιαγ­μένο για να υπη­ρε­τεί μόνο μέσους όρους, πάσχει από έλλειψη φαντα­σίας, δημιουρ­γι­κό­τη­τας και γι’ αυτόν ακριβώς τον λόγο οι περισ­σό­τε­ροι μαθητές το μισούν.

Οι δάσκα­λοι που μίλησαν στο «Ποντίκι» επι­βε­βαί­ω­σαν το δεδο­μένο. «Είμαστε υπο­χρε­ω­μέ­νοι να ακο­λου­θούμε τον μέσο όρο των μαθητών» μας είπαν – και είναι κατα­νοητό το γιατί. Η Ελένη, δασκάλα τρίτης Δημο­τι­κού, ανα­φέ­ρει ότι «είναι πολύ δύσκολο για έναν δάσκαλο να προ­χω­ρή­σει σε εξα­το­μι­κευ­μένη διδα­σκα­λία και δεν υπάρχει καμία μέριμνα για τα παιδιά που είναι πιο προ­χω­ρη­μένα από τα άλλα. Αυτά ανα­γκα­στικά θα πρέπει να περι­μέ­νουν».

Απευ­θύ­ναμε το ερώτημα και στο υπουρ­γείο Παι­δείας. Επι­χει­ρή­σαμε να μάθουμε και από τον επίσημο φορέα ποια είναι η μέριμνα για τα χαρι­σμα­τικά παιδιά και η απά­ντηση που λάβαμε από την ενο­χλη­μένη προϊ­στα­μένη – η οποία είχε γρα­φειο­κρα­τι­κές αντιρ­ρή­σεις για τον τρόπο που εξε­λί­χθηκε ο σύντο­μος διά­λο­γός μας – ήταν ότι δεν υπάρχει καμία δυνα­τό­τητα πέρα από αυτό που ορίζει το προ­ε­δρικό διά­ταγμα 201/98. Και το προ­ε­δρικό διά­ταγμα καθιστά σαφές ότι η εγγραφή στο σχολείο γίνεται με βάση την ηλικία.

Όταν επι­χει­ρή­σαμε να απο­σπά­σουμε μία ακόμη κου­βέ­ντα για τα χαρι­σμα­τικά παιδιά, μας απά­ντησε ότι το υπουρ­γείο δεν έχει ανα­γνω­ρί­σει τα κρι­τή­ρια με τα οποία μπορεί ένα παιδί να χαρα­κτη­ρι­στεί χαρι­σμα­τικό και άρα μπο­ρούμε να συμπε­ρά­νουμε ότι για το υπουρ­γείο δεν υφί­στα­ται τέτοια έννοια, πολλώ δε μάλλον όταν υπάρχει και ένα προ­ε­δρικό διά­ταγμα που οχυ­ρώ­νει τη γρα­φειο­κρα­τία πίσω από την ασφά­λεια της ακι­νη­σίας.

Η άποψη του Johns Hopkins

Μπορεί το ελλη­νικό υπουρ­γείο Παι­δείας να μην ανα­γνω­ρί­ζει τα κρι­τή­ρια, όμως μεγάλα πανε­πι­στή­μια έχουν ανα­πτύ­ξει δια­δι­κα­σίες που ψάχνουν τα χαρι­σμα­τικά παιδιά. Ένα από τα σημα­ντι­κό­τερα πανε­πι­στή­μια των ΗΠΑ, το Johns Hopkins, βρί­σκε­ται εδώ και δεκα­ε­τίες στην πρω­το­πο­ρία της ανα­ζή­τη­σης χαρι­σμα­τι­κών παιδιών και έχει ανα­πτύ­ξει μεθό­δους για την ανα­γνώ­ρισή τους από το 1979.

Το Κέντρο για Ταλα­ντούχα Παιδιά (Center for Talented Youth) του πανε­πι­στη­μίου Johns Hopkins ξεκί­νησε από τον Julian Stanley, καθη­γητή Ψυχο­λο­γίας, που επι­χεί­ρησε να βοη­θή­σει ένα αγόρι να ανα­πτύ­ξει το ταλέντο του, καθώς είχε εξα­ντλή­σει όλα τα σχολικά τεστ στα μαθη­μα­τικά από την ηλικία των 13 ετών. Το κέντρο δημιουρ­γή­θηκε για να ικα­νο­ποι­ή­σει μία εθνική ανάγκη, όπως λέει το ίδιο το πανε­πι­στή­μιο, για να ανα­γνω­ρί­ζει και να εξε­λίσ­σει τα πιο λαμπρά παιδικά μυαλά παγκο­σμίως. Και τα έχει κατα­φέ­ρει, καθώς ένα από αυτά τα ταλέντα ήταν ο ιδρυτής του Facebook και ένα άλλο ο συνι­δρυ­τής της Google.

Το κέντρο ψάχνει σε ολό­κληρο τον κόσμο για τα ταλα­ντούχα παιδιά και ένα από αυτά φοιτά σε Δημο­τικό Σχολείο μιας μικρής πόλης της Πελο­πον­νή­σου. Η 10χρονη Κατε­ρίνα έλαβε μέρος στις εξε­τά­σεις και τα πήγε εξαι­ρε­τικά. Η μικρή ενθου­σιά­ζε­ται με τους ηλε­κτρο­νι­κούς υπο­λο­γι­στές και της αρέσει όχι μόνο να παίζει παι­χνί­δια, που κάποια στιγμή γίνο­νται βαρετά, αλλά να τα κατα­σκευά­ζει.

Στο σεμι­νά­ριο του Johns Hopkins Center for Talented Youth για τη γλώσσα προ­γραμ­μα­τι­σμού για παιδιά Δημο­τι­κού η Κατε­ρίνα ολο­κλή­ρωσε με βαθ­μο­λο­γία που αγγίζει το 100% και χαρα­κτη­ρί­στηκε ως «ένα χαρι­σμα­τικό παιδί με πολύ μεγάλες δυνα­τό­τη­τες, που δια­κρί­νε­ται από εξυ­πνάδα, εργα­τι­κό­τητα και ευγέ­νεια».

Αυτό το παιδί, μετά την ολο­κλή­ρωση του σεμι­να­ρίου, επέ­στρεψε στο σχολείο του και συνε­χί­ζει να ψάχνει τρόπους να επε­κτεί­νει τις γνώσεις του βάζο­ντας πολύ ψηλά τον πήχη για το ελλη­νικό εκπαι­δευ­τικό σύστημα.

Η γνω­ρι­μία με τη μητέρα της Κατε­ρί­νας έγινε εξαι­τίας της ανάγκης της να βρει ακόμη έναν τρόπο να βοη­θή­σει το παιδί της. Το άρθρο για το Raspberry Pi, που δημο­σιεύ­θηκε στο «Π» στις 2.12.2015 (http://www.topontiki.gr/article/151498/vatomoyro-poy-kanei-ti-rompotiki-paihnidi) έδινε μία νέα προ­ο­πτική για να καλ­λιερ­γή­σει το παιδί το ταλέντο του. Η μικρή ξετρε­λά­θηκε με τις δυνα­τό­τη­τές του διότι πλέον θέλει να ξεφύγει από τη γλώσσα προ­γραμ­μα­τι­σμού των παιδιών και να μπει στον κόσμο των «πραγ­μα­τι­κών προ­γραμ­μα­τι­στών», όπως η ίδια λέει.

(Τα ονόματα της «Κατε­ρί­νας» και της «Δήμη­τρας» έχουν αλλα­χτεί μετά από παρά­κληση της οικο­γέ­νειας)

Οι ανη­συ­χίες των γονέων για τα ταλέντα των παιδιών τους

Η Κατε­ρίνα, όπως μας λέει η μητέρα της Δήμητρα, «είναι μία σαβου­ρο­φά­γος της γνώσης». Στο σπίτι τους η τηλε­ό­ραση έχει περισ­σό­τερο δια­κο­σμη­τικό ρόλο και οι γονείς προ­σπα­θούν σε εξαι­ρε­τικά αντί­ξοες συν­θή­κες να προ­σφέ­ρουν στο παιδί τους όσα περισ­σό­τερα μπορούν. Τρο­φο­δο­τούν την ανάγκη του για μάθηση απευ­θυ­νό­με­νοι ακόμη και σε χορη­γούς για να χρη­μα­το­δο­τή­σουν τα σεμι­νά­ρια.

Η Δήμητρα κατα­νοεί ότι σε αυτή την εξαι­ρε­τικά δύσκολη εποχή οι χορηγοί και όσοι επι­θυ­μούν πραγ­μα­τικά να βοη­θή­σουν εστιά­ζουν στα παιδιά που πεινάνε. Γνω­ρί­ζει ότι ενδε­χο­μέ­νως δεν θα μπορεί να υπο­στη­ρί­ξει το παιδί της για το επόμενο σεμι­νά­ριο και φοβάται ότι το όνειρο της μικρής μπορεί να τελειώ­σει άδοξα με πιθανές επι­πτώ­σεις όχι μόνο στο λαμπρό της μέλλον, αλλά και στο παρόν.

Αυτός είναι και ο φόβος της Μαρίας. Ξέρει ότι το εκπαι­δευ­τικό σύστημα δεν μπορεί να προ­σφέ­ρει πολλά στον Κων­στα­ντίνο και μία πιθανή λύση ίσως θα ήταν ένα ιδιω­τικό σχολείο, αλλά το κόστος τους είναι απα­γο­ρευ­τικό. Τα πει­ρα­μα­τικά επίσης θα μπο­ρού­σαν να απορ­ρο­φή­σουν και να δώσουν προ­ο­πτική σε τέτοια παιδιά, αλλά δεν είναι αυτός ο στόχος τους, καθώς, σύμφωνα με ακόμη μία εγκύ­κλιο, η εισα­γωγή γίνεται με κλήρωση και φυσικά δεν καλύ­πτουν τις ανάγκες της επι­κρά­τειας.

Ο μεγάλος προ­βλη­μα­τι­σμός της Μαρίας είναι ότι δεν γνω­ρί­ζει πώς να οργα­νώ­σει τη σκέψη του Κων­στα­ντί­νου, ο οποίος αποκτά διαρκώς νέα ενδια­φέ­ρο­ντα. Τη γεμίζει άγχος το γεγονός ότι μπορεί να χρεια­στεί βοήθεια για να μην περιο­ρί­σει τις δυνα­τό­τη­τες του παιδιού, αλλά και να μην τον «κάψει». Δεν πιστεύει ότι μπορεί να βρει βοήθεια από την πολι­τεία και, στην προ­σπά­θειά της να μην προ­κα­λέ­σει ζημιά στο παιδί, σε ένα σύστημα που αδια­φο­ρεί για τις ικα­νό­τη­τές του, απευ­θύν­θηκε σε παι­δο­ψυ­χο­λόγο.

Η «γνω­μά­τευση» και η συμ­βουλή της ήταν ενδια­φέ­ρουσα. Της είπε να του απα­γο­ρεύ­σει να γράφει και να δια­βά­ζει για να μην αντι­με­τω­πί­σει προ­βλή­ματα στο σχολείο. Διότι, όπως είπε, τέτοια παιδιά συνήθως γίνο­νται άτακτα. Η Μαρία εφάρ­μοσε τη συμ­βουλή της παι­δο­ψυ­χο­λό­γου, του έκοψε τα τετρά­δια και τα βιβλία για ένα μικρό χρονικό διά­στημα, μέχρι που κάποια στιγμή το παιδί άρχισε να γράφει κρυφά σε χαρ­το­πε­τσέ­τες. Η μητέρα απο­φά­σισε να αγνο­ή­σει τη συμ­βουλή της παι­δο­ψυ­χο­λό­γου και να ρισκά­ρει τρο­φο­δο­τώ­ντας την ανάγκη του παιδιού της για μάθηση.

Το επόμενο μεγάλο πρό­βλημα που αντι­με­τω­πί­ζουν αυτά τα παιδιά είναι, όσο κι αν φαί­νε­ται περί­εργο, η συμπε­ρι­φορά κάποιων δασκά­λων και άλλων γονέων που απα­ξιώ­νουν την προ­σπά­θεια και πολλές φορές κατα­κρί­νουν γονείς και παιδιά. Η βλακεία, μας λέει η Δήμητρα, είναι επι­κίν­δυνο πράμα και είναι δύσκολο να την κατα­πο­λε­μή­σεις. Επι­μέ­νει και πιστεύει ότι μπορεί να υπάρξει σε κάποιο ελλη­νικό πανε­πι­στή­μιο κάποιο πρό­γραμμα που μπορεί να βοη­θή­σει αυτά τα παιδιά, καθώς είναι σχεδόν πεπει­σμένη ότι στο υπουρ­γείο δεν πρό­κει­ται να ασχο­λη­θεί κανείς.

Μία λύση γι’ αυτά τα παιδιά θα μπο­ρούσε να είναι η εισα­γωγή τους σε μεγα­λύ­τερη τάξη, όχι για να κερ­δί­σουν έναν χρόνο, όπως λέει η Μαρία, αλλά για να έχει το παιδί ενδια­φέ­ρον. Προ­φα­νώς εδώ θα πρέπει να εξε­τα­στούν και άλλοι παρά­γο­ντες.

Τόσο η Μαρία, όσο και η Δήμητρα, δεν θεωρούν ότι έχουν χαρι­σμα­τικά παιδιά. Όπως λέει η Μαρία, το παιδί της έχει μία έφεση προς τη μάθηση και απλώς του έδιναν απα­ντή­σεις στις ερω­τή­σεις που έθετε. Η Δήμητρα υπο­στη­ρί­ζει ότι απλώς έδωσε στο παιδί της κάποια επι­πλέον εργα­λεία και βοήθησε την κόρη της να παίξει με το μυαλό της. «Τίποτε παρα­πάνω μυστη­ριακό και de jure χαρι­σμα­τικό» ανα­φέ­ρει χαρα­κτη­ρι­στικά.

Το μεγα­λύ­τερο ζήτημα για τους γονείς τέτοιων παιδιών είναι το άγχος. Μόνοι τους σε ένα απο­γοη­τευ­τικό περι­βάλ­λον, με ένα υπουρ­γείο που παρα­δο­σιακά θεωρεί μεταρ­ρύθ­μιση μόνο τον τρόπο εισα­γω­γής στα πανε­πι­στή­μια, μόνοι σε μία χώρα που αδια­φο­ρεί για τα ταλέντα της. Ίσως αυτοί οι γονείς ελπί­ζουν ότι τα παιδιά θα κατα­φέ­ρουν να περά­σουν μέσα από τις συμπλη­γά­δες και, όταν θα μπορούν να ανοί­ξουν τα φτερά τους, θα αρχί­σουν να επι­στρέ­φουν στην επι­στήμη και την κοι­νω­νία πολ­λα­πλα­σια­σμέ­νες τις γνώσεις που συσ­σω­ρεύ­ουν. Δυστυ­χώς για την Ελλάδα είναι πολύ πιθανό ότι αυτό θα συμβεί σε κάποια χώρα που θα μπορεί να εκτι­μή­σει την ικα­νό­τητά τους.

topontiki.gr