Νερό προς πώληση

Συχνά οι ιδιω­τι­κοί επεν­δυ­τές έχουν κατη­γο­ρη­θεί για έλλειψη επεν­δύ­σεων στις υπο­δο­μές και για επιβολή άδικων αυξή­σεων ενώ παράλ­ληλα λαμ­βά­νουν κρα­τι­κές επι­χο­ρη­γή­σεις. Από τα λήμματα που μόλυναν το νερό του ποταμού San Joaquin στην Καλι­φόρ­νια, μέχρι την πόλη Λίμπερτυ στο Μισούρι, όπου το νερό του οποίου την επε­ξερ­γα­σία είχε ανα­λά­βει ιδιω­τική εται­ρεία, μολύν­θηκε με χημικά, οι καταγ­γε­λίες πλη­θαί­νουν. Στο Νιου Τζέρσι η ιδιω­τική κοι­νο­πρα­ξία United Waters έφτασε στο σημείο να κινηθεί νομικά ενα­ντίον της πολι­τείας αρνού­μενη να συμ­μορ­φω­θεί με την νομο­θε­σία που απαι­τούσε να ανα­κοι­νώ­νο­νται δημόσια οι αυξή­σεις στην τιμή του νερού και να δημο­σιεύ­ο­νται τα απο­τε­λέ­σματα των ελέγχων.

Πολύ λόγος γίνεται τελευ­ταία για τις επερ­χό­με­νες ιδιω­τι­κο­ποι­ή­σεις στην Ελλάδα και την πρό­σφατη επί­σκεψη του Γάλλου προ­έ­δρου Francois Hollande, ο οποίος όπως αρκετά καυ­στικά ανέφερε η γαλλική τηλε­ό­ραση “ήρθε να κάνει τα ψώνια του στην Ελλάδα”. Η παρου­σία εξάλλου απο τις εται­ρείες Vinci, Alstom, Suez Environment, Bic και Eren Groupe, παγκό­σμιοι κολοσ­σοί που δρα­στη­ριο­ποιού­νται στον τομέα των ενέρ­γειας, δεν αφήνει πολλές αμφι­βο­λίες για το είδος των επεν­δύ­σεων που επι­θυ­μεί ο Γάλλος πρό­ε­δρος.

Το νερό για άλλη μια φορά βρί­σκε­ται στην κορυφή της ατζέ­ντας.

Παγκο­σμίως η αξία της αγοράς του νερού (δεν περι­λαμ­βά­νε­ται η βιο­μη­χα­νία εμφια­λω­μέ­νου νερού) υπο­λο­γί­ζε­ται στα 360 δισε­κα­τομ­μύ­ρια δολάρια με ετήσια αύξηση κέρδους κατά 4 με 5 τοις εκατό. Παρόλα αυτά μόνο το 12% της ύδρευ­σης σε παγκό­σμια κλίμακα ανήκει σε ιδιω­τικά χέρια.

Το 90% των 400 μεγα­λύ­τε­ρων πόλεων στον πλανήτη εξα­κο­λου­θεί να έχει δημόσιο δίκτυο ύδρευ­σης ενώ οι 5 μεγάλες πολυ­ε­θνι­κές εται­ρείες, Veolia, Suez, Agbar, RWE και Saur που το 2001 κατεί­χαν το 71% της παγκό­σμιας αγοράς, σήμερα κατέ­χουν μόνο το 34%. Ο λόγος είναι ότι η αγορά έχει πλέον κατα­κερ­μα­τι­σθεί σε πολλές μικρό­τε­ρες εται­ρείες -κυρίως στις ανα­πτυσ­σό­με­νες χώρες- που διεκ­δι­κούν το δικό τους μερίδιο αλλά και το ότι το κόστος των επεν­δύ­σεων που απαι­τού­νται στην ύδρευση είναι τερά­στιο και συχνά δεν εγγυώ­νται στις εται­ρείες ανάλογο κέρδος.

Πολύ λόγος γίνεται τελευ­ταία για τις επερ­χό­με­νες ιδιω­τι­κο­ποι­ή­σεις στην Ελλάδα και την πρό­σφατη επί­σκεψη του Γάλλου προ­έ­δρου Francois Hollande, ο οποίος όπως αρκετά καυ­στικά ανέφερε η γαλλική τηλε­ό­ραση “ήρθε να κάνει τα ψώνια του στην Ελλάδα”. Η παρου­σία εξάλλου απο τις εται­ρείες Vinci, Alstom, Suez Environment, Bic και Eren Groupe, παγκό­σμιοι κολοσ­σοί που δρα­στη­ριο­ποιού­νται στον τομέα των ενέρ­γειας, δεν αφήνει πολλές αμφι­βο­λίες για το είδος των επεν­δύ­σεων που επι­θυ­μεί ο Γάλλος πρό­ε­δρος.

Το νερό για άλλη μια φορά βρί­σκε­ται στην κορυφή της ατζέ­ντας.

Παγκο­σμίως η αξία της αγοράς του νερού (δεν περι­λαμ­βά­νε­ται η βιο­μη­χα­νία εμφια­λω­μέ­νου νερού) υπο­λο­γί­ζε­ται στα 360 δισε­κα­τομ­μύ­ρια δολάρια με ετήσια αύξηση κέρδους κατά 4 με 5 τοις εκατό. Παρόλα αυτά μόνο το 12% της ύδρευ­σης σε παγκό­σμια κλίμακα ανήκει σε ιδιω­τικά χέρια.

Το 90% των 400 μεγα­λύ­τε­ρων πόλεων στον πλανήτη εξα­κο­λου­θεί να έχει δημόσιο δίκτυο ύδρευ­σης ενώ οι 5 μεγάλες πολυ­ε­θνι­κές εται­ρείες, Veolia, Suez, Agbar, RWE και Saur που το 2001 κατεί­χαν το 71% της παγκό­σμιας αγοράς, σήμερα κατέ­χουν μόνο το 34%. Ο λόγος είναι ότι η αγορά έχει πλέον κατα­κερ­μα­τι­σθεί σε πολλές μικρό­τε­ρες εται­ρείες -κυρίως στις ανα­πτυσ­σό­με­νες χώρες- που διεκ­δι­κούν το δικό τους μερίδιο αλλά και το ότι το κόστος των επεν­δύ­σεων που απαι­τού­νται στην ύδρευση είναι τερά­στιο και συχνά δεν εγγυώ­νται στις εται­ρείες ανάλογο κέρδος.

Στην Αφρική πάνω από 200 εκ. άνθρω­ποι ζουν σε παρα­γκου­πό­λεις και από το συνο­λικό πλη­θυ­σμό της ηπείρου (1,110 δισε­κα­τομ­μύ­ρια άνθρω­ποι) μόνο το 60% έχει τρε­χού­μενο νερό αν και η ποιό­τητα του είναι αμφι­λε­γό­μενη.

Όταν οι κυβερ­νή­σεις αφρι­κά­νι­κών χωρών κατέ­φυ­γαν σε δανει­σμό, το ΔΝΤ και η Παγκό­σμια Τράπεζα επέ­βαλλε την ιδιω­τι­κο­ποί­ηση του δικτύου ύδρευ­σης ως όρο για παροχή δανείων. Οι περισ­σό­τε­ρες ιδιω­τι­κο­ποι­ή­σεις δεν έγιναν διότι κανένας επεν­δυ­τής δεν δια­κιν­δύ­νευε να αγο­ρά­σει τα δημόσια δίκτυα, δεδο­μέ­νου του τερά­στιου ποσού επεν­δύ­σεων που απαι­τού­νταν και της πολύ μικρής εγγύ­η­σης ότι οι ιδιω­τι­κές εται­ρείες θα έβγαζαν κέρδος.

Εντού­τοις 16 χώρες -η Μπουρ­κίνα Φάσο, το Πράσινο Ακρω­τή­ριο, η Κεντρική Αφρι­κα­νική Δημο­κρα­τία, το Τσαντ, το Καμε­ρούν, η Ακτή Ελε­φα­ντο­στού, η Γκαμπόν, η Γκινέα, η Κένυα το Μάλι, η Μοζαμ­βίκη, ο Νίγηρας, το Κονγκό, η Σενε­γάλη, η Ουγκά­ντα και η Ν. Αφρική- είχαν μέχρι το 2001 ιδιω­τι­κο­ποι­ή­σει τα δίκτυα τους, τα οποία αγό­ρα­σαν κυρίως γαλ­λι­κές πολυ­ε­θνι­κές.

Από την Αφρική ως την Αυστρα­λία

Το 2003 η Ταν­ζα­νία μια χώρα με τερά­στια χρέη, υπο­χρε­ώ­θηκε από την Παγκό­σμια Τράπεζα και το ΔΝΤ να ιδιω­τι­κο­ποι­ή­σει άμεσα το απαρ­χαιω­μένο και ανα­πο­τε­λε­σμα­τικό της δημόσιο δίκτυο ύδρευ­σης ως αντάλ­λαγμα ανα­πτυ­ξια­κής βοή­θειας με τη μορφή δανείων. Οι πρώτες προ­σπά­θειες απέ­τυ­χαν λόγω των απερ­γιών και των δια­μαρ­τυ­ριών που οργα­νώ­θη­καν στην πρω­τεύ­ουσα Dar Es Salaam.

Καθώς κανείς δεν ήθελε να επεν­δύ­σει στην αγορά της Ταν­ζα­νίας και το ΔΝΤ ασκούσε όλο και μεγα­λύ­τε­ρες πιέσεις, η χώρα προ­χώ­ρησε σε μια πρό­χειρη και γρήγορη δια­δι­κα­σία, που­λώ­ντας σε τιμή κόστους το δημόσιο δίκτυο στην βρε­τα­νική Biwater (η Βρε­τα­νία είναι μία από τις χώρες που δίνουν στην Ταν­ζα­νία τερά­στια ποσά για ανα­πτυ­ξιακά έργα). Η Biwater είχε την υπο­χρέ­ωση να επεν­δύ­σει στο δημόσιο δίκτυο ενώ η Παγκό­σμια Τράπεζα και η ΕΕ θα συμ­με­τεί­χαν στην χρη­μα­το­δό­τηση των σχεδίων αυτών. Η κυβέρ­νηση της Ταν­ζα­νίας συμ­με­τείχε στην χρη­μα­το­δό­τηση των έργων της εται­ρείας με δάνεια που της έδωσε το ΔΝΤ και η Παγκό­σμια Τράπεζα για τον σκοπό αυτό.

Από την Αφρική ως την Αυστρα­λία

Το 2003 η Ταν­ζα­νία μια χώρα με τερά­στια χρέη, υπο­χρε­ώ­θηκε από την Παγκό­σμια Τράπεζα και το ΔΝΤ να ιδιω­τι­κο­ποι­ή­σει άμεσα το απαρ­χαιω­μένο και ανα­πο­τε­λε­σμα­τικό της δημόσιο δίκτυο ύδρευ­σης ως αντάλ­λαγμα ανα­πτυ­ξια­κής βοή­θειας με τη μορφή δανείων. Οι πρώτες προ­σπά­θειες απέ­τυ­χαν λόγω των απερ­γιών και των δια­μαρ­τυ­ριών που οργα­νώ­θη­καν στην πρω­τεύ­ουσα Dar Es Salaam.

Καθώς κανείς δεν ήθελε να επεν­δύ­σει στην αγορά της Ταν­ζα­νίας και το ΔΝΤ ασκούσε όλο και μεγα­λύ­τε­ρες πιέσεις, η χώρα προ­χώ­ρησε σε μια πρό­χειρη και γρήγορη δια­δι­κα­σία, που­λώ­ντας σε τιμή κόστους το δημόσιο δίκτυο στην βρε­τα­νική Biwater (η Βρε­τα­νία είναι μία από τις χώρες που δίνουν στην Ταν­ζα­νία τερά­στια ποσά για ανα­πτυ­ξιακά έργα). Η Biwater είχε την υπο­χρέ­ωση να επεν­δύ­σει στο δημόσιο δίκτυο ενώ η Παγκό­σμια Τράπεζα και η ΕΕ θα συμ­με­τεί­χαν στην χρη­μα­το­δό­τηση των σχεδίων αυτών. Η κυβέρ­νηση της Ταν­ζα­νίας συμ­με­τείχε στην χρη­μα­το­δό­τηση των έργων της εται­ρείας με δάνεια που της έδωσε το ΔΝΤ και η Παγκό­σμια Τράπεζα για τον σκοπό αυτό.

Μέσα σε ένα χρόνο από την ιδιω­τι­κο­ποί­ηση του δικτύου, οι κατα­να­λω­τές είδαν τους λογα­ρια­σμούς του νερού να τρι­πλα­σιά­ζο­νται ενω οι πιο φτωχοί απο­συν­δέ­θη­καν από το δίκτυο ύδρευ­σης. Στην ουσία το 98% του δικτύου εξυ­πη­ρε­τούσε τους ελά­χι­στους πλού­σιους, αφή­νο­ντας εκα­τομ­μύ­ρια φτωχούς χωρίς νερό. Η εται­ρεία δεν έκανε καμία επέν­δυση στο δίκτυο όπως όριζε η συμ­φω­νία και κατη­γό­ρησε την κυβέρ­νηση ότι της έδωσε ψεύτικα στοι­χεία κατά την αγορά και πως τελικά η επέν­δυση ήταν ασύμ­φορη. Καθώς η κατά­σταση επι­δει­νω­νό­ταν συνεχώς, η κυβέρ­νηση της Ταν­ζα­νίας κρα­τι­κο­ποί­ησε ξανά το δίκτυο ύδρευ­σης και έδιωξε την Biwater από την χώρα.

Η Biwater οδήγησε την Ταν­ζα­νία στα δικα­στή­ρια αλλά έχασε τη δίκη το 2008 και υπο­χρε­ώ­θηκε να κατα­βά­λει στην κυβέρ­νηση 3 εκ. λίρες ως απο­ζη­μί­ωση.

Στη Νότια Αφρική η ιδιω­τι­κο­ποί­ηση του δικτύου ύδρευ­σης είχε ως απο­τέ­λε­σμα μια από τις χει­ρό­τε­ρες επι­δη­μίες χολέρας στις φτωχές συνοι­κίες του Γιο­χά­νε­σμπουργκ το 2000-2002. Την ύδρευση του Γιο­χά­νε­σμπουργκ είχε ανα­λά­βει θυγα­τρική της Suez Lyonnaise des Eaux, Η επι­δη­μία ξεκί­νησε όταν οι φτω­χό­τε­ροι κάτοι­κοι των παρα­γκο­που­πό­λεων απο­συν­δέ­θη­καν από το ιδιω­τικό δίκτυο ύδρευ­σης επειδή αδυ­να­τού­σαν να πλη­ρώ­σουν τους αυξη­μέ­νους λογα­ρια­σμούς. Χωρίς ασφαλές απο­χε­τευ­τικό σύστημα και χωρίς πρό­σβαση σε καθαρό νερό, οι κάτοι­κοι ανα­γκά­στη­καν να πίνουν νερό από τα μολυ­σμένα ποτάμια της περιο­χής. Η επι­δη­μία χολέρας είχε ως απο­τέ­λε­σμα να αρρω­στή­σουν περισ­σό­τερα από 100,000 άτομα και του­λά­χι­στον 100 να χάσουν την ζωή τους. Η κυβέρ­νηση αντέ­δρασε δυνα­μικά και­΄υ­πο­χρέ­ωσε τις ιδιω­τι­κές εται­ρείες να παρέ­χουν του­λά­χι­στον 25 λίτρα νερό σε κάθε κάτοικο καθη­με­ρινά κατά τη διάρ­κεια της επι­δη­μίας. Αν και οι εται­ρείες δια­μαρ­τυ­ρή­θη­καν έντονα συμ­μορ­φώ­θη­καν με την απόφαση αλλά εξα­κο­λού­θη­σαν να απο­συν­δέ­ουν το νερό σε όσους δεν είχαν να πλη­ρώ­σουν.

Η κυβέρ­νηση της Αργε­ντι­νής το 1993 πούλησε το δημόσιο δίκτυο ύδρευ­σης σε θυγα­τρική της Suez Lyonnaise des Eaux, μια ιδιω­τι­κο­ποί­ηση που η Παγκό­σμια Τράπεζα είχε χαρα­κτη­ρί­σει ως “πολλά υπο­σχό­μενη”. Η εται­ρεία όμως δεν έκανε καμία επέν­δυση στο δίκτυο ύδρευ­σης ενω υπήρξαν πολλές καταγ­γε­λίες για δια­φθορά και κατα­σπα­τά­ληση πόρων. Οι τιμές διπλα­σιά­στη­καν, η ποιό­τητα του νερού χει­ρο­τέ­ρεψε και η εται­ρεία το 2005 ανα­γκά­στηκε να απο­χω­ρή­σει από την Αργε­ντινή καθώς οι κάτοι­κοι αδυ­να­τού­σαν να πλη­ρώ­σουν τους λογα­ρια­σμούς τους.

Στις αρχές της δεκα­ε­τίας του 90 η κυβέρ­νηση της Αυστρα­λίας αρχίζει στα­διακά να ιδιω­τι­κο­ποιεί το δίκτυο ύδρευ­σης στο Σίδνεϊ, υπο­γρά­φο­ντας συμ­βό­λαια με την γαλλική Lyonnaise des Eaux και την αυστρα­λέ­ζικη Lend Lease που ανα­λαμ­βά­νουν την επε­ξερ­γα­σία του πόσιμου νερού. Σύμφωνα με τα συμ­βό­λαια οι εται­ρείες δεν ήταν υπο­χρε­ω­μέ­νες να παρέ­χουν την απα­ραί­τητη τεχνο­λο­γία που θα φίλ­τραρε το νερό για γιαρ­δί­αση και κρυ­πτο­σπο­ρί­δια. Τον Ιούλιο του 1998 το πόσιμο νερό του Σίδνεϊ βρέθηκε να περιέ­χει υψηλές ποσό­τη­τες και από τα δύο παρά­σιτα, τα οποία σε ανο­σο­κα­τε­σταλ­μέ­νους οργα­νι­σμούς μπορούν να επι­φέ­ρουν μέχρι και θάνατο.

Φυσικά οι περι­πτώ­σεις στις οποίες η ιδιω­τι­κο­ποί­ηση του νερού απέτυχε μερικώς ή ολικώς δεν περιο­ρί­ζο­νται στα τέσσερα παρα­δείγ­ματα που ανα­φέ­ραμε παρα­πάνω. Αρκετές φορές οι ιδιω­τι­κοί επεν­δυ­τές έχουν κατη­γο­ρη­θεί για έλλειψη επεν­δύ­σεων στις υπο­δο­μές και για επιβολή άδικων αυξή­σεων ενώ παράλ­ληλα λαμ­βά­νουν κρα­τι­κές επι­χο­ρη­γή­σεις. Από τα λήμματα που μόλυναν το νερό του ποταμού San Joaquin στην Καλι­φόρ­νια, μέχρι την πόλη Λίμπερτυ στο Μισούρι, όπου το νερό του οποίου την επε­ξερ­γα­σία είχε ανα­λά­βει ιδιω­τική εται­ρεία, μολύν­θηκε με χημικά, οι καταγ­γε­λίες πλη­θαί­νουν. Στο Νιου Τζέρσι η ιδιω­τική κοι­νο­πρα­ξία United Waters έφτασε στο σημείο να κινηθεί νομικά ενα­ντίον της πολι­τείας αρνού­μενη να συμ­μορ­φω­θεί με την νομο­θε­σία που απαι­τούσε να ανα­κοι­νώ­νο­νται δημόσια οι αυξή­σεις στην τιμή του νερού και να δημο­σιεύ­ο­νται τα απο­τε­λέ­σματα των ελέγχων.

Για αυτό το λόγο άλλωστε και τα κινή­ματα πολιτών που αντι­τί­θε­νται στην ιδιω­τι­κο­ποί­ηση του δημό­σιου δικτύου ύδρευ­σης εξα­πλώ­νο­νται ενώ υπάρχει μια γενική τάση απο­κρα­τι­κο­ποί­η­σης του δημό­σιου δικτύου. Αυτό συνέβη για παρά­δειγμα στο Παρίσι όπου το 2008, ο δήμος απο­φά­σισε να λήξει τα συμ­βό­λαια με τις ιδιω­τι­κές εται­ρείες Suez και Veolia, οι οποίες κατεί­χαν το δίκτυο απο το 1985. Το απο­τέ­λε­σμα ήταν μέχρι το 2010 η δημο­τική αρχή να εξοι­κο­νο­μή­σει 35 εκα­τομ­μύ­ρια ευρώ και να μειώσει τους λογα­ρια­σμούς κατά 8 τοις εκατό.

Μένει να δούμε τι θα γίνει στη χώρα μας…

thepressproject.gr Φρα­γκι­σκα Μεγα­λούδη