Η άλλη ελληνική κρίση-Οδοιπορικό στην Τήλο

Του Jean François Bissonnette

Μετά­φραση Ελίζα Μπό­τσο­γλου | traduction en grec du texte « L’autre crise grecque » de Jean François Bissonnette

Ο ήλιος χανόταν πίσω από τα βουνά, βου­τώ­ντας δυτικά προς τα βάθη του Αιγαίου. Επι­στρέ­φαμε από την κόκκινη παραλία και το μονο­πάτι στην από­κρη­μνη πλαγιά, μοσχο­μύ­ριζε φασκό­μηλο καθώς κατέ­βαινε αργά προς τα Λιβάδια, το λιμάνι της Τήλου.

Μέσα στον όρμο κούρ­νια­ζαν τα ιστιο­φόρα κάποιων θαλασ­σό­λυ­κων ενώ το πλοίο της γραμμής, που είχε κατα­φτά­σει από το αρχαίο νησί της Ρόδου, ετοι­μα­ζό­ταν να φύγει προς τον επόμενο σταθμό του, ξεδι­πλώ­νο­ντας το κομπο­λόι των νησιών που θα το οδη­γού­σαν μέχρι τον Πειραιά. Οι λιγο­στοί του­ρί­στες που είχαν απο­βι­βα­στεί χανό­ντου­σαν σιγά σιγά στο νωχε­λικό βράδυ, απορ­ρο­φη­μέ­νοι από αυτή την ξερή και έξω από το χρόνο στεριά.

Σε μια άκρη αυτού του ειδυλ­λια­κού λιμα­νιού, μπροστά από τα γραφεία του λιμε­νι­κού, μία χούφτα ταξι­διω­τών χωρίς βαλί­τσες συνα­θροί­ζο­νταν ακί­νη­τοι και σιω­πη­λοί. Το σκούρο τους δέρμα, το μαντήλι που φορού­σαν οι γυναί­κες στο κεφάλι τους, άφηναν να εννοη­θεί ότι τους είχε φέρει εκεί κάτι άλλο από την απλή επι­θυ­μία για καλο­και­ρι­νές δια­κο­πές.

Ο σκύλος που είχαμε μαζί μας φαι­νό­ταν να τραβάει την προσοχή των παιδιών που τον παρα­τη­ρού­σαν από από­σταση, κάτω από το κου­ρα­σμένο βλέμμα των γονιών τους. Χάρη στην παρου­σία του τετρά­πο­δου μπο­ρέ­σαμε να τους κάνουμε την ερώτηση, την απά­ντηση της οποίας μπο­ρού­σαμε ήδη να φαντα­στούμε. «Από που είσαστε;» Η κατα­γωγή, αυτό το κατα­ρα­μένο ερώτημα, πάντα καυτό. Ένας άντρας μας απά­ντησε : «Είμαι από τη Συρία, αυτός από το Ιράκ». Ο διπλα­νός του μας χαι­ρέ­τησε με ένα νεύμα.

Στα δεξιά μας, στο λιμάνι, ένα υπερ­πο­λυ­τε­λές γιότ έκανε μανού­βρες για να παρ­κά­ρει. Στην πλώρη του έγραφε Istambul. Είχε έρθει και αυτό από την Τουρκία, καμιά εικο­σα­ριά ναυτικά μίλια από την Τήλο, αλλά λίγη σχέση είχε με το πλε­ού­μενο πάνω στο οποίο είχαν φτάσει, την ίδια κιόλας μέρα, οι πρό­σφυ­γες. Οι δια­κι­νη­τές τούς είχαν αφήσει σε μία ερημική παραλία του νησιού, όπου πέρασαν αρκετές ώρες χωρίς νερό ή φαγητό ως που να τους αντι­λη­φθούν και να τους στεί­λουν βοήθεια. Στη Ρόδο, οι του­ρί­στες πλη­ρώ­νουν, για την αντί­στροφη ακριβώς δια­δρομή, περίπου το ένα εκα­το­στό του ποσού που πλή­ρω­σαν οι πρό­σφυ­γες για να φτάσουν στην Τήλο.

Στο λιμάνι, γύρω από τους πρό­σφυ­γες άρχιζε να υπάρχει μια σχετική κίνηση, κάτι φαι­νό­ταν να ετοι­μά­ζε­ται. Συγκι­νη­μέ­νοι από τα πρόσωπά τους, στα οποία σα να μαντεύ­αμε τη λάμψη του πολέμου και της φωτιάς του, αρχί­σαμε να ανα­ζη­τούμε κάποιον τρόπο να βοη­θή­σουμε. Πλη­σιά­σαμε μία γυναίκα που έδειχνε σοβαρή και πολυά­σχολη. Απ΄ό,τι απο­δεί­χτηκε, ήταν η δήμαρ­χος του χωριού. Μας επι­φόρ­τισε με την απο­στολή του να πάμε να φέρουμε νερό. Καμιά φορά ξεχνάει κανείς πόσο απλά είναι τα πράγ­ματα από τα οποία μπορεί να εξαρ­τά­ται μια ζωή.

Επι­στρέ­ψαμε φορ­τω­μέ­νοι. Μας περι­κύ­κλω­σαν χέρια διψα­σμένα και ευγνώ­μονα. Η ομάδα άρχισε να κατευ­θύ­νε­ται προς άγνωστη κατεύ­θυνση. Ρωτή­σαμε έναν αστυ­νο­μικό προς τα πού θα τους πήγαι­ναν. Μας εξήγησε ότι υπήρχε ένα αυτο­σχέ­διο κέντρο υπο­δο­χής λίγο έξω από το χωριό. Εκεί θα περ­νού­σαν τη νύχτα περι­μέ­νο­ντας την επομένη για να αρχί­σουν τις γρα­φειο­κρα­τι­κές δια­δι­κα­σίες.

Δεν ήταν οι πρώτοι πρό­σφυ­γες που έφταναν στην Τήλο. Τα ελλη­νικά νησιά του Αιγαίου δέχο­νται εδώ και μήνες, κάθε μέρα, εκα­το­ντά­δες ανθρώ­πους από τη Συρία, το Ιράκ αλλά και από το Αφγα­νι­στάν ή το Πακι­στάν. Τα απόνερα των πολι­τι­κών παι­χνι­διων της Μέσης Ανα­το­λής ξεχει­λί­ζουν στις ακτές της Ευρώπης. Μόνο το μήνα Ιούλιο πάνω από 50 000 ψυχές κατέ­φτα­σαν στα ελλη­νικά νησιά. Η πίεση κατά­ντησε ανυ­πό­φορη.

Η Τήλος έχει μόλις 500 μόνι­μους κατοί­κους. Από τα μέσα του Ιούνη έχουν έρθει πάνω από 1500 πρό­σφυ­γες. Μόνο στην πρώτη βδομάδα του Αυγού­στου, έφτασαν, μοι­ρα­σμέ­νοι σε μεγα­λύ­τε­ρες ή μικρό­τε­ρες ομάδες, γύρω στους 600 ανθρώ­πους. Μένουν στο νησί για λίγες μέρες, ως που να κατα­φέ­ρουν να βγάλουν τα απα­ραί­τητα έγγραφα που θα τους επι­τρέ­ψουν να ταξι­δέ­ψουν προς την Αθήνα και ύστερα προς τις χώρες της βόρειας Ευρώπης. Με ελά­χι­στα μέσα, πολύ μικρή και απο­μα­κρυ­σμένη από την πρω­τεύ­ουσα, η Τήλος προ­σπα­θεί να αντα­πε­ξέλ­θει σε αυτήν την κατά­σταση έκτα­κτης ανάγκης, χωρίς τη βοήθεια του κράτους που είναι και το ίδιο στο χείλος της οικο­νο­μι­κής κατάρ­ρευ­σης.

Το μέρος όπου οι πρό­σφυ­γες οδη­γή­θη­καν εκείνο το βράδυ λει­τουρ­γούσε κάποτε ως στρα­τό­πεδο. Σήμερα δεν είναι παρά ένας εγκα­τα­λειμ­μέ­νος χώρος που μετά βίας επι­βιώ­νουν δύο ετοι­μόρ­ροπα κτίρια. Πήγαμε να τους βρούμε όταν έπεφτε η νύχτα. Μέσα στο σκοτάδι αυτής της νύχτας χωρίς φεγγάρι, μπο­ρού­σαμε ίσα ίσα να δια­κρί­νουμε τη φωτεινή δέσμη ενός φακού, μονα­δι­κής πηγής φωτός σε ένα χώρο χωρίς ηλε­κτρικό.

Πηγαί­νο­ντας από τη μία ομάδα στην άλλη, οι λιγο­στοί εθε­λο­ντές μοι­ρά­ζανε παλιά στρώ­ματα και υπνό­σα­κους, που απο­τε­λού­σαν τη μονα­δική υποδομή που υπήρχε για να φιλο­ξε­νή­σει τους άρτι αφι­χθέ­ντες. Βραδινό δεν επρό­κειτο να δια­νε­μη­θεί εκείνο το βράδυ και για τις φυσικές τους ανάγκες οι πρό­σφυ­γες θα έπρεπε να περ­πα­τή­σουν επί 10 λεπτά μέχρι τη μονα­δική δημόσια τουα­λέτα του χωριού.

Μέχρι πριν από μία βδομάδα, αυτοί που έφταναν στο νησί φιλο­ξε­νού­νταν σε ένα παλιό μονα­στήρι, βρί­σκο­ντας του­λά­χι­στον την άνεση μίας στέγης πάνω από το κεφάλι τους. Όμως η Εκκλη­σία της Ελλάδας, ο μόνος θεσμός που μπορεί ακόμα να θεω­ρη­θεί ότι κατέχει κάποια χρήματα, απο­φά­σισε να βάλει ένα τέλος σε αυτή την πράξη χρι­στια­νι­κού ελέους και έκλεισε την πρό­σβαση στο ιερό κτιριο.Ίσως οι κλη­ρι­κοί να πιστεύ­ουν, όπως και καποιοι κάτοι­κοι, ότι οι μετα­νά­στες θα πάψουν να έρχο­νται αν πάψει να τους παρέ­χε­ται βοήθεια.

Ωστόσο οι δημο­τι­κές αρχές φαί­νο­νται ευαι­σθη­το­ποι­η­μέ­νες σε αυτό το ζήτημα. Πάει ήδη πάνω από ένας χρόνος από τότε που η Τήλος κατά­φερε να πείσει την τότε κυβέρ­νηση να χρη­μα­το­δο­τή­σει τη δημιουρ­γία ενός μόνιμου κέντρου υπο­δο­χής, σε ένα οικό­πεδο που είχε παρα­χω­ρή­σει κάτοι­κος του νησιού. Αλλά η πολι­τική και οικο­νο­μική κρίση μπλό­κα­ραν τη χρη­μα­το­δό­τηση που τελικά δεν έφτασε ποτέ. Έτσι, το εγκα­τα­λειμ­μένο στρα­τό­πεδο παρα­μέ­νει σήμερα η μόνη εναλ­λα­κτική στο ελεύ­θερο κάμπινγκ στους δρόμους και στην παραλία του Λιβα­διού.

Ξανα­πή­γαμε το επόμενο πρωί, αφού μας είχαν πει ότι θα μπο­ρού­σαμε να βοη­θή­σουμε στην ομαδική κουζίνα. Όταν φτάσαμε βρήκαμε τις οικο­γέ­νειες και τις περι­στα­σια­κές παρέες των προ­σφύ­γων στρι­μωγ­μέ­νες κάτω από τα δεντρά­κια να προ­σπα­θούν να προ­στα­τευ­τούν από το φλογερό ήλιο. Τελικά δεν υπήρχε τίποτα να μαγει­ρέ­ψουμε εκείνη τη μέρα. Το λιμε­νικό που κανο­νικά επρό­κειτο να φέρει τα τρόφιμα είχε λάβει μήνυμα από τα κεντρικά ότι δεν υπήρχε χρη­μα­το­δό­τηση για αυτό το σκοπό.

Υποθέτω ότι οι αρχές θα σκέ­φτη­καν ότι εφόσον οι πρό­σφυ­γες είχαν μπο­ρέ­σει να πλη­ρώ­σουν 1000 ευρώ στους δια­κι­νη­τές που τους έφεραν στο νησί, θα μπο­ρού­σαν να ξοδέ­ψουν και κανένα ψιλό για να αγο­ρά­σουν σου­βλά­κια από τα εστια­τό­ρια της περιο­χής. Και είναι αλήθεια ότι οι περισ­σό­τε­ροι δε δεί­χνουν ιδιαί­τερα φτωχοί, άλλος φορώ­ντας σινιέ μπουφάν, άλλος ψάχνο­ντας στο έξυπνο τηλέ­φωνό του τη μετά­φραση της λέξης «μάτι» προ­σπα­θώ­ντας να ζητήσει βοήθεια για τη μόλυνση από την οποία υπο­φέ­ρει ο σύντρο­φός του.

Νιώθαμε λίγο γελοίοι με τη σακούλα μας με τα γλυκά, που απ΄ό,τι φαι­νό­ταν ήταν τα μονα­δικά δια­θέ­σιμα τρόφιμα, τα οποία τα είχαμε φέρει με σκοπό να τα μοι­ρά­σουμε σε καμιά δεκαριά παι­δά­κια που είχαν φτάσει το προη­γού­μενο βράδυ. Κάποια από αυτά, με ροδαλά και παχουλά προ­σω­πά­κια, άρπαζαν τα γλυκά με λαι­μαρ­γία, ενώ άλλα αρνιό­ντου­σαν ευγε­νικά. Ένα κορι­τσάκι πήρε από τη σακούλα ένα μπι­σκότο και το άφησε να πέσει στο έδαφος, κοι­τώ­ντας μας με σβη­σμένο βλέμμα, χωρίς ηλικία, μέσα στο οποίο δεν ξέραμε αν έπρεπε να δια­βά­σουμε την κούραση μιας νύχτας στο έλεος των εντόμων μετά από το περι­πε­τειώ­δες πέρασμα της προη­γού­με­νης μέρας ή ακόμα τη φρίκη που την έδιωξε από τον τόπο της.

Αυτό το βλέμμα θα μας στοί­χειωνε για καιρό, εμάς που εκεί ήμασταν μόνο περα­στι­κοί.

Παρό­μοια πλη­γω­μένα βλέμ­ματα, αλλά και χαμό­γελα ανα­κού­φι­σης και ευγνω­μο­σύ­νης, αντι­κρί­ζουν κάθε μέρα η Κάρεν, η Έλενα, ο Τσαρλύ και ο Νικήτας, οι τέσ­σε­ρις εθε­λο­ντές που προ­σπα­θούν να προ­σφέ­ρουν όση βοήθεια μπορούν στους κατα­τρεγ­μέ­νους της Τήλου. Το θάρρος, η αυτο­θυ­σία, η επιμονή αλλά και η απελ­πι­σία τους μπροστά σε μία κατά­σταση που τη βλέπουν καθη­με­ρινά να χει­ρο­τε­ρεύει, απο­τε­λούν ένα θαυ­μα­στό παρά­δειγμα ανθρω­πι­σμού σε έναν κόσμο που παρα­παίει. Μεθυ­σμέ­νοι από την ομορφιά του νησιού, από τα γάργαρα νερά του και το γαλήνιο γαλάζιο του ουρανού του, είχαμε σχεδόν ξεχάσει τη σκληρή πραγ­μα­τι­κό­τητα, η οποία μας θύμισε την ύπαρξή της με τη βία ενός τυφώνα.

Σε λίγο ο ήλιος θα βγει από την ανατολή και από την ανατολή θα έρθουν πάνω στις στα άθλια φου­σκωτά τους, γεμάτοι φόβο και ελπίδα για μια αξιο­πρεπή ζωή, νέα πλήθη προ­σφύ­γων. Στην Ελλάδα, αλλά και στην Ιταλία και στην Ισπανία, θα κατα­φτά­σουν από παντού, όλο και πιο πολλοί. Ποιος τότε θα ορθωθεί για να τους υπο­δε­χτεί;

—

Μία καμπά­νια χρη­μα­το­δό­τη­σης των εθε­λο­ντών της Τήλου έχει ξεκι­νή­σει στο IndieGogo : Help volunteers helping refugees in Tilos, Greece. Η καμπά­νια οργα­νώ­νε­ται από τον Jean François Bissonette και τους ίδιους τους εθε­λο­ντές της Τήλου.

trahir.wordpress.com