Ο πολιτιστικός θησαυρός μας online

Τι σχέση μπορεί να έχει το Ιντερ­νετ, η ψηφιακή φωτο­γρα­φία, το βίντεο, οι βάσεις δεδο­μέ­νων και η ψηφιακή απει­κό­νιση, με την προ­στα­σία του πολι­τι­σμι­κού πλούτου μιας χώρας και την ανά­δειξή του στα τέσσερα σημεία του πλανήτη;

Την απά­ντηση δίνει στην πράξη το Εργα­στή­ριο Ψηφια­κής Πολι­τι­στι­κής Κλη­ρο­νο­μιάς του Τεχνο­λο­γι­κού Πανε­πι­στη­μίου Κύπρου (ΤΕΠΑΚ), το οποίο είναι από τα πρω­το­πόρα παγκο­σμίως σε όλες εκείνες τις τεχνο­λο­γίες που επι­τρέ­πουν τη δημιουρ­γία μιας «ηλε­κτρο­νι­κής κιβωτού» με ό,τι έχει να κάνει με την παρά­δοση και την ιστορία.

Ετσι, το εργα­στή­ριο επι­στρα­τεύει από κείμενα, εικόνες και βίντεο, μέχρι υπερ­σύγ­χρο­νες τεχνι­κές οι οποίες επι­τρέ­πουν την ανα­πα­ρά­σταση αντι­κει­μέ­νων ή ολό­κλη­ρων μνη­μείων σε ακριβή τρισ­διά­στατα εικο­νικά «αντί­γραφα». Αφού ψηφιο­ποι­η­θεί, όλο αυτό το υλικό πάντοτε αναρ­τά­ται στο Δια­δί­κτυο, ώστε είναι ελεύ­θερα δια­θέ­σιμο σε επι­στή­μο­νες και απλούς χρήστες. «Με την ψηφιο­ποί­ηση δημιουρ­γού­νται εντελώς και­νούρ­γιες ερευ­νη­τι­κές δυνα­τό­τη­τες σε κλάδους όπως η ιστορία, η λαο­γρα­φία και η αρχαιο­λο­γία, από τη στιγμή που ένας επι­στή­μο­νας έχει πλέον την ευκαι­ρία από όπου κι αν ζει να έχει πρό­σβαση σε αντι­κεί­μενα που τον ενδια­φέ­ρουν» λέει στην «Κ» ο δρ Μαρίνος Ιωαν­νί­δης, διευ­θυ­ντής του Εργα­στη­ρίου. Από την άλλη μεριά, μια τέτοια «ηλε­κτρο­νική κιβωτός» λει­τουρ­γεί ως «ταυ­τό­τητα» του συγκε­κρι­μέ­νου πολι­τι­σμού στον σύγ­χρονο, online κόσμο. «Στην εποχή διά­χυ­σης της πλη­ρο­φο­ρίας που ζούμε, φαντα­στείτε ποιο θα ήταν το όφελος μόνο για τον του­ρι­σμό, αν γινόταν μία συστη­μα­τική προ­σπά­θεια ώστε ο τερά­στιος πολι­τι­στι­κός θησαυ­ρός της Ελλάδας και της Κύπρου να απο­κτή­σει ολοένα μεγα­λύ­τερη παρου­σία στο Ιντερ­νετ και επο­μέ­νως μεγα­λύ­τερη προβολή παγκο­σμίως», συμπλη­ρώ­νει.

Τις βάσεις για αυτή τη συστη­μα­τική προ­σπά­θεια φιλο­δο­ξεί να βάλει το πρώτο Πανελ­λή­νιο Συνέ­δριο Ψηφιο­ποί­η­σης Πολι­τι­στι­κής Κλη­ρο­νο­μιάς, το οποίο θα πραγ­μα­το­ποι­η­θεί στις 24-26 Σεπτεμ­βρίου στον Βόλο. Εκτός από το Εργα­στή­ριο του ΤΕΠΑΚ, το συνέ­δριο γίνεται με συν­διορ­γα­νω­τές τον Οργα­νι­σμό «Δίκτυο Περ­ραι­βία» και το Εργα­στή­ριο Μη Κατα­στρο­φι­κών Τεχνι­κών του ΑΕΙ Πειραιά. Στόχος είναι να επα­να­λαμ­βά­νε­ται ανά δύο χρόνια, ενι­σχύ­ο­ντας έτσι τις συνερ­γα­σίες Ελλήνων και Κυπρίων επι­στη­μό­νων για την ψηφιακή κατα­γραφή της κοινής μας παρά­δο­σης. «Πέρα από την αξιο­ποί­ηση των τεχνο­λο­γιών που ήδη υπάρ­χουν, οι συνερ­γα­σίες θα δώσουν επίσης τη δυνα­τό­τητα να ανα­πτυ­χθούν νέα εργα­λεία για τον εμπλου­τι­σμό του περιε­χο­μέ­νου που παρέ­χε­ται μέσω του Δια­δι­κτύου» συμπλη­ρώ­νει ο κ. Ιωαν­νί­δης.

Η διορ­γά­νωση γίνεται στα πρότυπα του EuroMed, του διε­θνούς συνε­δρίου με αντι­κεί­μενο την ψηφιο­ποί­ηση της πολι­τι­στι­κής κλη­ρο­νο­μιάς που γίνεται από το 2006 και κάθε διετία στην Κύπρο, με συν­διορ­γα­νωτή πάλι το Εργα­στή­ριο του ΤΕΠΑΚ. «Το EuroMed απο­δει­κνύει πως η ψηφιακή κατα­γραφή απο­τε­λεί αυτή τη στιγμή έναν ανα­δυό­μενο κλάδο παγκο­σμίως – είναι χαρα­κτη­ρι­στικό πως οι πωλή­σεις των πρα­κτι­κών του συνε­δρίου του 2012 έφτασαν τις 175.000, με συνέ­πεια να συγκα­τα­λέ­γο­νται στα 10 πιο πετυ­χη­μένα εμπο­ρικά βιβλία του οίκου Springer που τα εξέδωσε. Κι αυτό γιατί, πέρα από την προβολή και τη συμβολή στις ανθρω­πι­στι­κές επι­στή­μες, εξα­σφα­λί­ζει πως πολύ­τιμο υλικό που αφορά το παρελ­θόν θα δια­σω­θεί για τις επό­με­νες γενιές, ακόμη και στην περί­πτωση φυσικών κατα­στρο­φών ή βαν­δα­λι­σμών», σημειώ­νει ο ερευ­νη­τής.

Εξάλλου, η αξιο­ποί­ηση της τεχνο­λο­γίας ως «απά­ντηση» στη βεβή­λωση και τη λεη­λα­σία μνη­μείων στην Κύπρο κατά την τουρ­κική εισβολή, πριν από 41 χρόνια, ήταν κι ένας από τους λόγους που δημιουρ­γή­θηκε το Εργα­στή­ριο του ΤΕΠΑΚ.

Ανάμεσα στα προ­γράμ­ματα που έχει υλο­ποι­ή­σει από την ίδρυσή του, ένα από τα πιο εντυ­πω­σιακά είναι η παρα­γωγή τρισ­διά­στα­των ψηφια­κών ανα­κα­τα­σκευών των βυζα­ντι­νών εκκλη­σιών της Ορο­σει­ράς του Τρο­ό­δους στο νησί, οι οποίες περι­λαμ­βά­νο­νται στη λίστα Μνη­μείων Πολι­τι­στι­κής Κλη­ρο­νο­μιάς της UNESCO.

«Μέσα από τέτοια έργα, έχουμε κατα­φέ­ρει να εξα­σφα­λί­σουμε για το Εργα­στή­ριο ευρω­παϊκή χρη­μα­το­δό­τηση συνο­λι­κού ύψους πάνω από 2 εκατ. ευρώ, εκπαι­δεύ­ο­ντας νέους επι­στή­μο­νες σε έναν τομέα αιχμής. Για παρά­δειγμα, αυτή τη στιγμή είμαστε επι­κε­φα­λής στο μεγα­λύ­τερο πρό­τζεκτ παγκο­σμίως στην ψηφιο­ποί­ηση, με αντι­κεί­μενο τη δημιουρ­γία προ­τύ­πων για την ψηφιακή κατα­γραφή. Το πρό­τζεκτ υλο­ποιεί­ται με 100% χρη­μα­το­δό­τηση από την Ε.Ε. και στο πλαίσιο του εκπο­νού­νται 20 διδα­κτο­ρι­κές δια­τρι­βές». Ο κ. Ιωαν­νί­δης θεωρεί πως ένα ανάλογο ερευ­νη­τικό κέντρο στη χώρα μας θα μπο­ρούσε να έχει πολ­λα­πλά­σια επι­τυ­χία από το Εργα­στή­ριο του ΤΕΠΑΚ.

Το πρό­τζεκτ «Μοσούλη» ξανα­φέρ­νει στη ζωή σπάνιες αρχαιό­τη­τες

Η τεχνο­λο­γία δεν εγγυά­ται μόνο πως, του­λά­χι­στον στην εικο­νική τους εκδοχή, πολύ­τιμα κει­μή­λια της παγκό­σμιας πολι­τι­στι­κής κλη­ρο­νο­μίας θα μείνουν άφθαρτα στον χρόνο, ανε­ξάρ­τητα από την τύχη που θα έχουν στο μέλλον τα αυθε­ντικά αντι­κεί­μενα. Αντί­θετα, μπορεί επίσης να ξανα­φέ­ρει στη «ζωή», έστω στη μορφή ψηφια­κών αντι­γρά­φων, σπάνιες αρχαιό­τη­τες που έχουν κατα­στρα­φεί για πάντα. Αυτή είναι η λογική πίσω από το Project Mosul, μία εθε­λο­ντική διεθνή πρω­το­βου­λία με σκοπό την ψηφιακή ανα­κα­τα­σκευή όσο το δυνατόν περισ­σό­τε­ρων αντι­κει­μέ­νων από τη συλλογή του Μου­σείου της Μοσού­λης, που κατα­στρά­φηκε στα τέλη Φεβρουα­ρίου από τους τζι­χα­ντι­στές του Ισλα­μι­κού Κράτους. Σύμφωνα με τον δρα Ιωαν­νίδη, που είναι ένας από τους οργα­νω­τές της πρω­το­βου­λίας, το Project Mosul ξεκί­νησε λίγες εβδο­μά­δες μετά το βίντεο που διέρ­ρευσε στο Δια­δί­κτυο από το Ισλα­μικό Κράτος, στο οποίο δια­κρί­νο­νται φανα­τι­κοί μου­σουλ­μά­νοι με βαριο­πού­λες και τρυ­πά­νια να μετα­τρέ­πουν σε άμορ­φους σωρούς αρχαιό­τη­τες του 7ου ή ακόμη και του 9ου αιώνα π.Χ., με ανε­κτί­μητη πολι­τι­στική αξία. «Στόχος μας είναι να συγκε­ντρώ­σουμε μια “κρίσιμη μάζα” πλη­ρο­φο­ριών για κάθε ένα από αυτά τα εκθέ­ματα, όπως περι­γρα­φές αρχαιο­λό­γων ή φωτο­γρα­φίες, για να μπο­ρέ­σουμε να τα ανα­πα­ρά­γουμε ψηφιακά, σε ανα­λο­γία 1:1 και όπως ακριβώς ήταν στην αυθε­ντική τους μορφή», σημειώ­νει. Η ψηφιακή ανα­κα­τα­σκευή δεν περιο­ρί­ζε­ται μόνο στα αγάλ­ματα, αφού σύμφωνα με τους υπεύ­θυ­νους του Project Mosul, είναι σχεδόν βέβαιο πως πολλοί αρχαιο­λο­γι­κοί θησαυ­ροί μικρό­τε­ρου μεγέ­θους έχουν κλαπεί από το Μουσείο, και σύντομα θα δια­κι­νη­θούν στη μαύρη αγορά. Σε αυτή την περί­πτωση, η ψηφιο­ποί­ηση θα δυσχε­ρά­νει την πώλησή τους, ενώ θα κάνει πιο εύκολη την ταυ­το­ποί­ησή τους σε περί­πτωση που εντο­πι­σθούν.

Καθη­με­ρινή