Τουσκ, Ολάντ και Ρέντσι εμπόδισαν το προσωρινό Grexit του Σόιμπλε. Για πόσο όμως ακόμα;

Η επιμονή του Σόιμπλε για προ­σω­ρινό Grexit επα­να­φέ­ρει τις σκο­τει­νές μνήμες της γερ­μα­νι­κής ηγε­μο­νίας. Ο «πόλεμος θρη­σκειών», η στάση των πρώην Σοβιε­τι­κών χωρών και πώς εγκλω­βί­στηκε η Μέρκελ από την γερ­μα­νική κοινή γνώμη. Το κοινό μέτωπο Γαλλίας-Ιταλίας.

Όταν ο Μισέλ Σαπέν επι­βι­βά­στηκε στις 10:25 στην ταχεία από το Παρίσι για τις Βρυ­ξέλ­λες το περα­σμένο Σάββατο το πρωί, ο γάλλος υπουρ­γός Οικο­νο­μι­κών νόμιζε πως ήταν κοντά μια συμ­φω­νία που θα απέ­τρεπε την έξοδο της Ελλάδας από την ευρω­ζώνη.

Η τρόικα των εποπτών της ελλη­νι­κής διά­σω­σης είχαν δώσει τη συγκα­τά­θεσή τους για την πρόταση μεταρ­ρυθ­μί­σεων που είχε υπο­βά­λει ο έλληνας πρω­θυ­πουρ­γός Αλέξης Τσίπρας. Το σημα­ντι­κό­τερο, η γερ­μα­νίδα καγκε­λά­ριος Άνγκελα Μέρκελ είχε εκείνο το πρωί δια­βε­βαιώ­σει το αφε­ντικό του κ. Σαπέν, τον πρόεδρο Φραν­σουά Ολάντ, ότι δεν θα επι­τρέ­ψει το «Grexit».

Έτσι, όταν ο κ. Σαπέν έφτασε στις Βρυ­ξέλ­λες το μεση­μέρι, έπαθε σοκ: ο Βόλφ­γκανγκ Σόιμπλε, ο γερ­μα­νός υπουρ­γός Οικο­νο­μι­κών, είχε ανά χείρας ένα μονο­σέ­λιδο έγγραφο που τάσ­σο­νταν υπέρ ένα «time out της Ελλάδας από την ευρω­ζώνη» για «του­λά­χι­στον τα επόμενα πέντε χρόνια» αν η Αθήνα δεν απο­δέ­χο­νταν τους σοβα­ρούς όρους του μπλοκ για μια νέα διάσωση.

Ακόμα μεγα­λύ­τερη έκπληξη ήταν ότι το σχέδιο για προ­σω­ρινό Grexit φαί­νο­νταν ότι είχε τη στήριξη της κ. Μέρκελ, σύμφωνα με ανώ­τα­τους ευρω­παί­ους αξιω­μα­τού­χους. Η καγκε­λά­ριος από καιρό έβλεπε τις Βρυ­ξέλ­λες ως τον «καλό μπάτσο» έναντι του «κακού μπάτσου» που ήταν ο κ. Σόιμπλε. Όχι πια. Η κ. Μέρκελ είπε στην Bundestag την Παρα­σκευή πως θεω­ρούσε ένα εθε­λο­ντικό, οργα­νω­μένο Grexit ως μια βιώσιμη λύση.

«Γνω­ρί­ζαμε πως η Γερ­μα­νία μπο­ρούσε να πάει μακριά για να πιέσει την Ελλάδα, ίσως όμως όχι τόσο μακριά», δήλωσε ο κ. Σαπέν στους Financial Times. «Η εμπι­στο­σύνη μου κλο­νί­στηκε».

Το τελε­σί­γραφο του κ. Σόιμπλε για time out άνοιγε μια «παρτίδα» 48ωρης δια­πραγ­μά­τευ­σης –κάποιες στιγμές σε πολύ υψηλούς τόνους- στην οποία το Βερο­λίνο επέμενε σε μια άνευ προη­γου­μέ­νου παρεμ­βα­τική οικο­νο­μική επο­πτεία της Ελλάδας, όρους τόσο επα­χθείς που οι συμ­με­τέ­χο­ντες πολλές φορές πίστε­ψαν ότι η Αθήνα δεν θα μπο­ρούσε να απο­δε­χθεί και θα απο­βάλ­λο­νταν από την ευρω­ζώνη.

Οι σκληρές δια­πραγ­μα­τεύ­σεις έκαναν ακόμα και τους συμ­μά­χους της Γερ­μα­νίας να φοβού­νται πως η ΕΕ άλλαξε για πάντα, με το Βερο­λίνο να είναι πρόθυμο να δείξει την οικο­νο­μική του δύναμη με τρόπους που ήταν απρό­θυμο να δείξει κατά το παρελ­θόν, υπό τον φόβο ότι θα ξυπνού­σαν σκο­τει­νές μνήμες της γερ­μα­νι­κής ηγε­μο­νίας.

Σε συνέ­ντευξή του ο Ντό­ναλντ Τουσκ, ο πρό­ε­δρος του Ευρω­παϊ­κού Συμ­βου­λίου που μεσο­λά­βησε για την συμ­φω­νία στη Σύνοδο και ο οποίος είναι ακλό­νη­τος φαν της γερ­μα­νι­κής συντη­ρη­τι­κής οικο­νο­μι­κής σκέψης, δήλωσε πως ξαφ­νιά­στηκε όταν μέλη του ευρω­παϊ­κού κοι­νο­βου­λίου ξέσπα­σαν σε επευ­φη­μείς την περα­σμένη εβδο­μάδα όταν ο κ. Τσίπρας τους υπεν­θύ­μισε πως η Γερ­μα­νία είχε λάβει ελά­φρυνση χρέους μετά τον Β’ Παγκό­σμιο Πόλεμο, κάτι που το Βερο­λίνο είναι τώρα απρό­θυμο να δώσει στην Αθήνα.

«Μάλιστα, έμοιαζε με αντι­γερ­μα­νική δια­δή­λωση από την αρι­στερή πτέρυγα και από την ακρο­α­ρι­στερά», σχο­λί­ασε ο κ. Τουσκ.

Πουθενά δεν υπήρξε μεγα­λύ­τερη αμη­χα­νία για την επι­θε­τική, εγω­κε­ντρική Γερ­μα­νία, από το Παρίσι. Η Γαλλία, που κάποτε ήταν ένας ίσος εταίρος στην καρδιά της Ευρώπης, είδε την επιρροή της να επι­σκιά­ζε­ται από την γει­το­νική της χώρα, είτε στην οικο­νο­μική και δημο­σιο­νο­μική πολι­τική, είτε στην αντί­δραση για την ρωσική επι­θε­τι­κό­τητα στην Ουκρα­νία.

Ακόμα και οι πιο διε­θνι­στές του εσω­τε­ρι­κού κύκλου του κ. Ολάντ, τώρα πιστεύ­ουν πως η προ­σέγ­γιση του Βερο­λί­νου στις ελλη­νι­κές δια­πραγ­μα­τεύ­σεις έχει αλλάξει τη φύση του project της ευρω­ζώ­νης.

«Η ευρω­ζώνη περνά έναν πόλεμο θρη­σκειών με μια Καλ­βι­νι­στική βόρεια Ευρώπη που δεν θέλει να συγ­χω­ρή­σει τους αμαρ­τω­λούς και μια Καθο­λική Ευρώπη στον Νότο που θέλει να αλλάξει σελίδα», σχο­λί­ασε ο Εμμα­νουέλ Μακρόν, ο γάλλος υπουρ­γός Οικο­νο­μίας και πρώην τρα­πε­ζί­της στην Rothschild.

«Οι Έλληνες έχουν ενι­σχύ­σει τους σκλη­ρο­πυ­ρη­νι­κούς Καλ­βι­νι­στές», πρό­σθεσε. «Η συμ­φω­νία που επι­τεύ­χθηκε στις Βρυ­ξέλ­λες είναι η καλύ­τερη που μπο­ρού­σαμε να κλεί­σουμε».

Στο εσω­τε­ρικό της Γερ­μα­νίας, υπάρχει λιγό­τερη ανη­συ­χία και μεγα­λύ­τε­ρος εκνευ­ρι­σμός με την απει­κό­νιση της χώρας ως μια ηγε­μο­νική υπερ­δύ­ναμη όταν τις σκε­πτι­κι­στι­κές απόψεις της για την Ελλάδα μοι­ρά­ζο­νται πολλές χώρες της ευρω­ζώ­νης, από τη Μαδρίτη μέχρι το Ελσίνκι. Πράγ­ματι, οι διπλω­μά­τες ορι­σμέ­νων μικρό­τε­ρων σκλη­ρο­πυ­ρη­νι­κών χωρών –μεταξύ των οποίων και τα πέντε πρώην κομ­μου­νι­στικά μέλη της ευρω­ζώ­νης στην ανα­το­λική Ευρώπη- παρα­δέ­χο­νται ότι συχνά κρύ­βο­νταν πίσω από τη Γερ­μα­νία στις δια­πραγ­μα­τεύ­σεις.

«Ο άνδρας στο ανα­πη­ρικό καρο­τσάκι στην άλλη άκρη του τρα­πε­ζιού δεν είναι ο σκλη­ρό­τε­ρος στο δωμάτιο», σχο­λί­ασε υπουρ­γός Οικο­νο­μι­κών της ευρω­ζώ­νης, ανα­φε­ρό­με­νος στον κ. Σόιμπλε.

Πράγ­ματι, αργά το βράδυ της Κυρια­κής κατά τη διάρ­κεια των δια­πραγ­μα­τεύ­σεων, ο κ. Τουσκ είπε πως έγινε «εμφανές ότι η Γερ­μα­νία δεν ήταν η σκλη­ρό­τερη χώρα» σε ότι αφορά τους όρους της ελλη­νι­κής διά­σω­σης και έτσι προ­σκά­λεσε τον ολλανδό πρω­θυ­πουργό Μαρκ Ρούττε στην μικρή ομάδα των ηγετών που δια­πραγ­μα­τεύ­ο­νταν άμεσα με τον κ. Τσίπρα.

Όμως, λόγω του μεγέ­θους της, της ιστο­ρίας της και της αυξα­νό­με­νης επιρ­ροής της στο παγκό­σμιο σκηνικό, η Γερ­μα­νία είναι αυτή που προ­κα­λεί τις επι­κρί­σεις. Ο ιταλός πρω­θυ­πουρ­γός Ματέο Ρέντσι ανη­σύ­χησε τόσο πολύ για την κατεύ­θυνση που είχαν πάρει οι δια­πραγ­μα­τεύ­σεις το Σαβ­βα­το­κύ­ριακο, που είπε στο περι­βάλ­λον του ότι θα τηρούσε σκλη­ρό­τερη στάση έναντι της Μέρκελ. «Άφησε να γίνει γνωστό ότι ως εδώ και μη παρέκει», ανέφερε ανώ­τα­τος ιταλός αξιω­μα­τού­χος.

«Η γερ­μα­νική ηγεσία προ­φα­νώς είχε τεθεί υπό αμφι­σβή­τηση», ανέφερε άλλος ιταλός αξιω­μα­τού­χος, υπο­στη­ρί­ζο­ντας πως η κ. Μέρκελ έχει γίνει δέσμια ενός βαθύ­τα­του αντιελ­λη­νι­κού αισθή­μα­τος που υπάρχει στην γερ­μα­νική κοινή γνώμη. «Αυτό το Σαβ­βα­το­κύ­ριακο έδειξε πως η Μέρκελ πραγ­μα­τικά έχει μικρό­τερο περι­θώ­ριο ελιγμών από αυτό που νομί­ζαμε».

Πρό­κει­ται για μια άποψη την οποία συμ­με­ρί­ζε­ται το Παρίσι, όπου πολλοί πιστεύ­ουν ότι η άποψη του κ. Σόιμπλε για την ευρω­παϊκή ενο­ποί­ηση –με την Ελλάδα εκτός, το υπό­λοιπο μπλοκ μπορεί να έρθει πιο κοντά- θα κατα­στρέ­ψει την ιδέα της «αλλη­λεγ­γύης» η οποία είναι εκ των ων ουκ άνευ στην ευρω­ζώνη.

«Με την Ελλάδα, η Άνγκελα Μέρκελ έχει επι­τρέ­ψει την ιδέα ενός Grexit να ανθίσει στην κοινή γνώμη της, ότι ο χοντρο­κέ­φα­λος μπορεί να τιμω­ρη­θεί και να πετα­χτεί έξω από την ευρω­ζώνη», ανέφερε γάλλος διπλω­μά­της. «Το πρό­βλημα όμως είναι ότι πάντα υπάρχει κάποιος που βρί­σκε­ται στον πάτο. Δεν μπο­ρούμε να έχουμε μια Γερ­μα­νία που είναι αλύ­γι­στη και απο­μο­νω­μένη στον εαυτό της».

Το Παρίσι πιέζει για μεγα­λύ­τερη ενο­ποί­ηση της ευρω­ζώ­νης, συμπε­ρι­λαμ­βα­νο­μέ­νης μιας οικο­νο­μι­κής κυβέρ­νη­σης και ξεχω­ρι­στού προ­ϋ­πο­λο­γι­σμού, όμως η Γερ­μα­νία πιέζει για αυστη­ρό­τε­ρους κανόνες και έλεγχο από το κέντρο.

Ακόμα και γερ­μα­νοί πολι­τι­κοί από την πολι­τική οικο­γέ­νεια της ίδιας της Μέρκελ φοβού­νται πως η έχθρα που δημιουρ­γή­θηκε στις δια­πραγ­μα­τεύ­σεις θα μπο­ρούσε να αφήσει την χώρα τους απο­μο­νω­μένη στην Ευρώπη.

«Λυπάμαι για το γεγονός ότι επι­στρέ­φουμε στα παλαιά στε­ρε­ό­τυπα, ή προ­σπα­θούμε να βρούμε κάποιον να κατη­γο­ρή­σουμε», δήλωσε ο Manfred Weber, βου­λευ­τής από το βαυα­ρικό αδελφό κόμμα της Μέρκελ CSU, ο οποίος ηγείται του κεντρο­δε­ξιού μπλοκ στο Ευρω­κοι­νο­βού­λιο. «Αυτό είναι λάθος. Η Γερ­μα­νία δεν είναι ο κακός στο παι­χνίδι τώρα».

Όμως οι εταίροι της Γερ­μα­νίας ήδη στρέ­φο­νται κατά της. Τις πρώτες πρωινές ώρες της Δευ­τέ­ρας, με την θέση της Ελλάδας στην ευρω­ζώνη να βρί­σκε­ται υπό απειλή, ο κ. Ολάντ βγήκε στην ταράτσα του κτηρίου Brusselssummit. Είδε τον ιταλό ομόλογό του σε μια κοντινή αίθουσα συνε­δριά­σεων και χτύπησε το τζάμι. «Αγαπητέ Ματέο», είπε ο Ολάντ σύμφωνα με δυο αξιω­μα­τού­χους που βρί­σκο­νταν εκεί. «Τι θα κάνουμε;»

Οι δυο ηγέτες ορκί­στη­καν να συνερ­γα­στούν και να δια­σφα­λί­σουν ότι δεν θα συμβεί το Grexit. «Εκείνη τη στιγμή κατα­λά­βαμε πως η Ιταλία και η Γαλλία θα μπο­ρού­σαν να ενωθούν και πως θα μπο­ρούσε να υπε­ρι­σχύ­σει η λιγό­τερο ριζο­σπα­στική θέση», σημεί­ωσε ιταλός αξιω­μα­τού­χος.

Με τη βοήθεια του κ. Τουσκ, ο κ. Ολάντ και ο κ. Ρέντσι μπορεί να εμπό­δι­σαν την προ­σπά­θεια του κ. Σόιμπλε για προ­σω­ρινό Grexit αυτή την εβδο­μάδα. Για πόσο όμως ακόμα;

των Anne-Sylvaine Chassany (Παρίσι), James Politi (Ρώμη) και Peter Spiegel (Βρυ­ξέλ­λες) FT