WSJ: Πώς θα μοιάζει ένα Grexit

Παρόλο που πρό­κει­ται για έναν θεω­ρη­τικό φόβο των ευρω-απαισιόδοξων, το Grexit – η έξοδος της Ελλάδας από την ζώνη του ευρώ, μπορεί σύντομα να έρθει κατά πάνω μας, ανα­φέ­ρει η Wall sTreet Journal σε άρθρο της με τίτλο «Πως θα μοιάζει ένα Grexit».

«Επειδή το ευρώ σχε­διά­στηκε ως αμε­τά­κλητο νόμισμα, χωρίς να προ­βλέ­πε­ται η δια­δι­κα­σία και οι κανόνες συμφωνα με τους οποίους μια χώρα σταματά να το χρη­σι­μο­ποιεί, το τι ακριβώς θα συμβεί μπορεί να περι­γρα­φεί μόνο σε ένα υπο­θε­τικό βαθμό συνε­χί­ζει πριν αρχίσει να υπο­θέ­τει τις πιθανές συνέ­πειες μιας εξόδου της χώρας μας από το ευρώ. Τα βήματα όπως τα αναλύει ο αρθρο­γρά­φος είναι τα δέκα παρα­κάτω.

«1. Πώς θα έρθει το Grexit;

Μέσω των τρα­πε­ζών. Δεν υπάρχει νομικός ή πολι­τι­κός τρόπος ώστε η Ελλάδα να «απο­βλη­θεί» από το ευρώ και η ελλη­νική κυβέρ­νηση έχει, επα­νει­λημ­μένα, τονίσει ότι δεν θα φύγει οικειο­θε­λώς από τη ζώνη του ευρώ. Αυτό υπο­δει­κνύει ότι το Grexit μπορεί να κατα­φθά­σει εάν η κατά­σταση των τρα­πε­ζών δυσχε­ρά­νει τόσο πολύ, ώστε δεν υπάρχει άλλη εναλ­λα­κτική λύση.

2. Πόσο πιο άσχημα θα γίνουν τα πράγ­ματα;

Όχι και πολύ χει­ρό­τερα, για να είμαστε ειλι­κρι­νής. Οι τρά­πε­ζες δεν έχουν ρευ­στό­τητα: δεν μπορούν να «μετα­τρέ­ψουν» τα περιου­σιακά τους στοι­χεία (π.χ. τα δάνεια) σε μετρητά, ώστε να απο­πλη­ρώ­σουν αυτά που θέλουν οι πιστω­τές τους (οι περισ­σό­τε­ροι εκ των οποίων δεν είναι άλλοι από τους κατα­θέ­τες). Ο μόνος που τους παρέχει ρευ­στό­τητα είναι η Τράπεζα της Ελλάδος. Όμως η ΕΚΤ «πάγωσε» τον ELA. Απο­τέ­λε­σμα είναι οι τρά­πε­ζες να κλεί­σουν. Προ­σφέ­ρουν τα τελευ­ταία τους μετρητά στους κατα­θέ­τες, οι οποίοι μπορούν να αντλή­σουν μόλις 60 ευρώ την ημέρα. Στα­μά­τη­σαν τις ηλε­κτρο­νι­κές, δια­συ­νο­ρια­κές συναλ­λα­γές. Στην πραγ­μα­τι­κό­τητα η Ελλάδα είναι με το ένα πόδι έξω από το ευρώ. Επι­χει­ρή­σεις και κατα­να­λω­τές θέλουν μετρητά. Σαφώς ένα ευρώ σε έναν ελλη­νικό, τρα­πε­ζικό λογα­ρια­σμό δεν αξίζει όσο ένα ευρώ στην τσέπη σου ή όσο ένα ευρώ σε μία κατά­θεση σε γερ­μα­νική τράπεζα. Ουσια­στικά οι Έλληνες έχουν την αίσθηση ότι το «νόμισμα» που έχουν στους λογα­ρια­σμούς τους δεν είναι πραγ­μα­τικά ευρώ.

3. Ποιος μπορεί πράγ­ματι να το προ­κα­λέ­σει;

Η ΕΚΤ. Η ΕΚΤ μπορεί να δια­κό­ψει τον ELA, καθώς, ήδη, έχει αφήσει να εννοη­θεί ότι δεν αισθά­νε­ται και πολύ βολικά, προ­σφέ­ρο­ντας κεφά­λαια στις ελλη­νι­κές τρά­πε­ζες. Το μεγα­λύ­τερο μέρος των ενέ­χυ­ρων που μπορούν να δώσουν οι ελλη­νι­κές τρά­πε­ζες για να δανει­στούν από την ΕΚΤ είναι είτε ελλη­νικά ομόλογα, είτε assets τα οποία έχουν εγγύηση του ελλη­νι­κού Δημο­σίου. Εάν η «γραμμή ζωής» κοπεί, οι ελλη­νι­κές τρά­πε­ζες θα πρέπει να απο­πλη­ρώ­σουν τα δάνεια που έχουν λάβει. Δεν θα μπο­ρέ­σουν να το πράξουν και θα καταρ­ρεύ­σουν.

4. Τι θα γίνει τότε;

Το τρα­πε­ζικό σύστημα θα πρέπει να ξαναρ­χί­σει να λει­τουρ­γεί, του­λά­χι­στον για να δια­σφα­λι­στεί η προ­μή­θεια βασικών αγαθών και υπη­ρε­σιών. Θα πρέπει να υπάρξει ένα τερά­στιο πρό­γραμμα διά­σω­σης των τρα­πε­ζών. Η διακοπή απο­δο­χής των εγγυ­ή­σεων των ελλη­νι­κών τρα­πε­ζών θα δια­λύ­σει την αξία τους, ενώ τα υπό­λοιπα assets τους θα υπο­τι­μη­θούν. Ας μην ξεχνάμε ότι το μεγα­λύ­τερο asset των ελλη­νι­κών τρα­πε­ζών είναι τα δάνεια που έχουν δώσει. Κατά τη δια­δι­κα­σία της διά­σω­σης οι τρά­πε­ζες (ή όσες εξ αυτών επι­λέ­χθη­καν να επι­βιώ­σουν) θα πρέπει να ανα­κε­φα­λαιο­ποι­η­θούν. Το κεφά­λαιο μίας τρά­πε­ζας δεν είναι τίποτε άλλο από το ενερ­γη­τικό που απο­μέ­νει όταν αφαι­ρε­θούν οι υπο­χρε­ώ­σεις της. Ως εκ τούτου υπάρ­χουν δύο τρόποι για να αντλή­σεις κεφά­λαια: είτε «κου­ρεύ­ο­ντας» τις υπο­χρε­ώ­σεις, είτε αυξά­νο­ντας το ενερ­γη­τικό σου.

5. Μπορούν οι ελλη­νι­κές τρά­πε­ζες να σωθούν, με «χρήση» του ευρώ;

Μπορεί να συμβεί αλλά θα χρεια­στεί, το λιγό­τερο, η βοήθεια της ΕΚΤ. Πρό­κει­ται για τον μονα­δικό θεσμό που μπορεί να προ­σφέ­ρει στήριξη σε ευρώ. Θα πρέπει να επα­να­φέ­ρει σε λει­τουρ­γία τη «γραμμή ζωής» και να δανεί­σει σε ευρώ τα νέα τρα­πε­ζικά ιδρύ­ματα που θα δημιουρ­γη­θούν, προ­κει­μέ­νου να μπορούν να αντι­με­τω­πί­σουν τις νέες εκροές κατα­θέ­σεων. Οι τρά­πε­ζες θα πρέπει ή να αυξή­σουν τα περιου­σιακά τους στοι­χεία σε ευρώ ή να μειώ­σουν το παθη­τικό τους αλλά πάλι απο­τι­μη­μένο σε ευρώ. Ο μόνος που μπορεί να αυξήσει το ενερ­γη­τικό των τρα­πε­ζών είναι η ελλη­νική κυβέρ­νηση. Όμως αυτή δεν έχει ευρώ, θα πρέπει να της δώσουν οι δανει­στές. Αυτό σημαί­νει ότι θα πρέπει να έρθει σε συμ­φω­νία μαζί τους. Υπάρχει, βέβαια και το ενδε­χό­μενο οι τρά­πε­ζες να «κου­ρέ­ψουν» τις κατα­θέ­σεις. Όλα αυτά θα είναι εξαι­ρε­τικά οδυνηρά. Η εναλ­λα­κτική λύση είναι το Grexit.

6. Τι θα συμβεί εάν η Ελλάδα υιο­θε­τή­σει νέο νόμισμα;

Εάν η ελλη­νική κυβέρ­νηση υιο­θε­τή­σει νέο νόμισμα – ας το ονο­μά­σουμε δραχμή – μπορεί να το χρη­σι­μο­ποι­ή­σει για την ανα­κε­φα­λαιο­ποί­ηση των τρα­πε­ζών. Μπορεί να τυπώσει δραχμές και να τις χρη­σι­μο­ποι­ή­σει για να αγο­ρά­σει μετοχές των νέων τρα­πε­ζών. Οι τρά­πε­ζες θα έχουν ένα νέο asset: τις νέες δραχμές. Η ΤτΕ μπορεί να παρά­σχει ρευ­στό­τητα σε δραχμές, θα μπορεί να δανεί­σει όσες δραχμές θέλει στις τρά­πε­ζες.

7. Ποια είναι η παγίδα;

Το χρη­μα­το­πι­στω­τικό σύστημα θα «γυρίσει» στη δραχμή. Ως εκ τούτου κάποιος που είχε για παρά­δειγμα 10.000 ευρώ στον λογα­ρια­σμό του, τώρα θα έχει 10.000 νέες δραχμές. Μπορεί να μην πρό­κει­ται για «κούρεμα» με την απόλυτη έννοια του όρου ή σε επίπεδο αριθμών, αλλά σαφώς η ισο­τι­μία ευρώ και νέας δραχμής δεν θα είναι ένα προς ένα.

8. Πως θα επη­ρε­ά­σει την υπό­λοιπη Ευρω­ζώνη ένα Grexit;

Είναι πολύ δύσκολο να υπο­λο­γι­στεί. Η Ελλάδα οφείλει πολλά χρήματα στους πιστω­τές της: 131 δισ. ευρώ στον EFSF και επι­πλέον 35 δισ. ευρώ στις κυβερ­νή­σεις των υπο­λοί­πων κρατών-μελών της Ευρω­ζώ­νης. Σαφώς η Ελλάδα δεν θα πλη­ρώ­σει αυτές τις υπο­χρε­ώ­σεις και θα προ­χω­ρή­σει σε ανα­διάρ­θρωσή τους. Επίσης οφείλει 34 δισ. ευρώ σε ιδιώτες επεν­δυ­τές, στα πλαίσια του PSI που έγινε το 2012. Πιθανώς να ανα­διαρ­θρώ­σει και αυτό το ποσό. Όλη αυτή η δια­δι­κα­σία θα προ­κα­λέ­σει προ­βλή­ματα. Όλες αυτές οι υπο­χρε­ώ­σεις υπό­κει­νται σε ξένο και όχι στο ελλη­νικό δίκαιο και ως εκ τούτου θα απο­τε­λέ­σουν προϊόν διεκ­δί­κη­σης όχι στα ελλη­νικά αλλά στα εκτός ελλη­νι­κής επι­κρά­τειας δικα­στή­ρια. Η Ελλάδα δεν μπορεί απλά να ψηφίσει έναν νόμο και να αλλάξει τους όρους του δανει­σμού της, όπως μπόρεσε να κάνει το 2012.

9. Πώς θα επη­ρε­ά­σει την Ευρω­παϊκή Κεντρική Τράπεζα;

Η ΕΚΤ είναι ουσια­στικά το “Ευρω­σύ­στημα”, καθώς η ίδια και οι 19 κεντρι­κές τρά­πε­ζες της Ευρω­ζώ­νης είναι όλες μέλη του. Εάν καταρ­ρεύ­σουν οι ελλη­νι­κές τρά­πε­ζες αυτό σημαί­νει ότι το Ευρω­σύ­στημα χάνει 39 δισ. ευρώ. Όμως αυτά τα χρήματα τα έχει δανεί­σει, λαμ­βά­νο­ντας αξιό­πι­στα ενέχυρα, άρα είναι ασφαλές από αυτήν την άποψη. Αντί­θετα τα 89 δισ. ευρώ του ELA έχουν δοθεί βάσει άλλων κανόνων, με τον φόρο χρε­ο­κο­πίας να βαραί­νει την ΤτΕ. Το μεγάλο ερώτημα είναι τι θα γίνει με τις οφειλές της ΤτΕ προς την ΕΚΤ βάσει του Target-2.

10. Τι είναι το Target-2;

Με απλά λόγια, οι εμπο­ρι­κές τρά­πε­ζες κάθε χώρας συνερ­γά­ζε­ται με τη δική της κεντρική τράπεζα. Όταν υπάρχει δια­κί­νηση κεφα­λαίων μεταξύ δύο τρα­πε­ζών δια­φο­ρε­τι­κών χωρών, οι κεντρι­κές τρά­πε­ζες αυτών των χωρών δια­χει­ρί­ζο­νται τη συναλ­λαγή. Όλες αυτές οι συναλ­λα­γές κατα­γρά­φο­νται σε ημε­ρή­σια βάση. Την ίδια ώρα οι ισο­λο­γι­σμοί των εθνικών, κεντρι­κών τρα­πε­ζών είναι δια­φο­ρε­τι­κοί. Υπάρ­χουν κάποιοι που είναι πλε­ο­να­σμα­τι­κοί και κάποιο ελλειμ­μα­τι­κοί. Στην περί­πτωση της ΤτΕ ο ισο­λο­γι­σμός είναι ελλειμ­μα­τι­κός, με «τρύπα» 100 δισ. ευρώ έως τον Μάιο του 2015. Αυτό το έλλειμμα είναι έλλειμμα του μηχα­νι­σμού Target-2. Η ΤτΕ μπορεί να «αρνηθεί» την ύπαρξη αυτής της «τρύπας» και φυσικά το Ευρω­σύ­στημα θα χάσει τα συγκε­κρι­μένα κεφά­λαια. Βέβαια, όπως τονίζει ο οικο­νο­μο­λό­γος Karl Whelan, η ΤτΕ θέλει να παρα­μεί­νει μέλος του Target-2 ακόμη και εάν η Ελλάδα απο­φα­σί­σει να φύγει από την Ευρω­ζώνη, καθώς μέσω αυτού δανεί­ζε­ται πολύ φθηνά, με επι­τό­κιο μόλις 0,05%.

Τελικά όλα θα εξαρ­τη­θούν από το πόσο φιλικό θα είναι το δια­ζύ­γιο», κατα­λή­γει η εφη­με­ρίδα.