Οι λίστες της ντροπής που στερούν την ελπίδα

Μέχρι και τέσσερα χρόνια περι­μέ­νουν οι τοξι­κο­μα­νείς για να μπουν σε πρό­γραμμα απε­ξάρ­τη­σης. Αν αντέ­ξουν μέχρι τότε…

Εκτός από το σύστημα Υγείας, η οικο­νο­μική κρίση που μαστί­ζει εδώ και πέντε χρόνια τη χώρα έπληξε και τις δομές κατά των ναρ­κω­τι­κών, οι οποίες με τόσο κόπο στή­θη­καν».

Ωστόσο, οι εξαγ­γε­λίες του πρω­θυ­πουρ­γού περί ανα­συ­γκρό­τη­σης της δημό­σιας υγείας δίνουν ελπίδες ότι η κατά­σταση αυτή μπορεί σύντομα να αντι­στρα­φεί.

Δρα­μα­τική είναι η κατά­σταση που επι­κρα­τεί σήμερα στις Μονάδες του ΟΚΑΝΑ κυρίως λόγω της υπο­χρη­μα­το­δό­τη­σης. Οι κραυγές αγωνίας των γιατρών του Oργανισμού για τις τρο­μα­κτι­κές ελλεί­ψεις σε προ­σω­πικό αλλά και θερα­πευ­τικά υλικά δεν εισα­κού­σθη­καν. Αντί­θετα, οι κυβερ­νή­σεις προη­γού­με­νων ετών προ­χω­ρού­σαν σε συνε­χείς περι­κο­πές, με απο­τέ­λε­σμα να μεγα­λώ­νει ολοένα και περισ­σό­τερο η περί­φημη «λίστα της ντροπής» -των ανθρώ­πων που περι­μέ­νουν να μπουν σε πρό­γραμμα απεξάρτησης- που έφτασε τις 5.000 εκκρε­μείς αιτή­σεις ετησίως.

Οσοι… άντεχαν θα ξεκι­νού­σαν θερα­πεία ύστερα από τέσσερα χρόνια. Ακόμα και σήμερα, η «λίστα της ντροπής» μεγα­λώ­νει μέρα με τη μέρα, καθώς μόνο στην Αττική στην ουρά περι­μέ­νουν 2.000 άνθρω­ποι, ενώ σύμφωνα με εκτι­μή­σεις εκτός προ­γραμ­μά­των παρα­μέ­νουν 3.200 ουσιο­ε­ξαρ­τη­μέ­νοι.

Τα προ­βλή­ματα που αντι­με­τω­πί­ζει ο ΟΚΑΝΑ λόγω της ελλει­πούς χρη­μα­το­δό­τη­σης είναι τερά­στια. Για τη λει­τουρ­γία 52 Μονάδων που απα­σχο­λούν συνο­λικά προ­σω­πικό 700 ατόμων, εκτι­μά­ται ότι απαι­τού­νται του­λά­χι­στον 28 εκατ. ευρώ. Χωρίς να υπο­λο­γί­ζο­νται τα έξοδα των 17 νέων Μονάδων που άνοιξαν στην Αττική, φτά­νο­ντας σήμερα τις 24. Ωστόσο, ο προ­ϋ­πο­λο­γι­σμός που εγκρί­θηκε αγγίζει τα 20 εκατ. ευρώ, την ώρα που μόνο η μισθο­δο­σία του προ­σω­πι­κού είναι 18 εκατ.

Ετσι, απο­μέ­νουν μόλις 2 εκατ. για τα υπό­λοιπα έξοδα (φάρμακα, εμβόλια, αντι­δρα­στή­ρια, ενοίκια, ρεύμα κ.ά.) τα οποία κοστο­λο­γού­νται του­λά­χι­στον 10 εκατ. ευρώ.

Τα προ­βλή­ματα που αντι­με­τω­πί­ζει ο ΟΚΑΝΑ λόγω της ελλει­πούς χρη­μα­το­δό­τη­σης είναι τερά­στια. Για τη λει­τουρ­γία 52 Μονάδων που απα­σχο­λούν συνο­λικά προ­σω­πικό 700 ατόμων, εκτι­μά­ται ότι απαι­τού­νται του­λά­χι­στον 28 εκατ. ευρώ. Χωρίς να υπο­λο­γί­ζο­νται τα έξοδα των 17 νέων Μονάδων που άνοιξαν στην Αττική, φτά­νο­ντας σήμερα τις 24. Ωστόσο, ο προ­ϋ­πο­λο­γι­σμός που εγκρί­θηκε αγγίζει τα 20 εκατ. ευρώ, την ώρα που μόνο η μισθο­δο­σία του προ­σω­πι­κού είναι 18 εκατ.

Ετσι, απο­μέ­νουν μόλις 2 εκατ. για τα υπό­λοιπα έξοδα (φάρμακα, εμβόλια, αντι­δρα­στή­ρια, ενοίκια, ρεύμα κ.ά.) τα οποία κοστο­λο­γού­νται του­λά­χι­στον 10 εκατ. ευρώ.

Επίσης, η προ­μή­θεια του συν­δυα­σμέ­νου σκευά­σμα­τος βουπρενορφίνης-ναλοξόνης (Suboxone), απα­ραί­τη­του για τη μεγάλη πλειο­νό­τητα, δεν επαρκεί για να καλύψει τις ανάγκες των πάνω από 6.000 ασθενών.

Ελά­χι­στες εξαι­ρέ­σεις

Η απουσία κατάλ­λη­λων «εργα­λείων» ελέγχου έχει οδη­γή­σει και στη θερα­πεία με παράλ­ληλη χρήση. Κοινό μυστικό μεταξύ των εργα­ζο­μέ­νων είναι ότι οι Μονάδες -πλην δύο τριών εξαι­ρέ­σεων πανελλαδικώς- σιωπηλά ανέ­χο­νται το φαι­νό­μενο αυτό!

Ηδη, προ τριε­τίας, με το νέο «Πλαίσιο Λει­τουρ­γίας των Μονάδων» επι­ση­μο­ποι­ή­θηκε… ουσια­στικά η παράλ­ληλη χρήση, καθώς αυτό προ­έ­βλεπε ότι ο έλεγχος των ούρων μπορεί να γίνεται μέχρι μία φορά τον μήνα! Από τότε ο οργα­νι­σμός, επι­κα­λού­με­νος ανε­πάρ­κεια κον­δυ­λίων, έχει μειώσει δρα­μα­τικά την απο­στολή αντι­δρα­στη­ρίων για ούρα. Ετσι οι γιατροί είναι ανα­γκα­σμέ­νοι να «παρα­βλέ­πουν» την παράλ­ληλη χρήση εξαρ­τη­σιο­γό­νων ουσιών από τους ασθε­νείς τους, σε ανε­πί­τρε­πτο βαθμό. Μάλιστα, εκτι­μά­ται πως αν πραγ­μα­το­ποι­η­θεί μια τυχαία αιφ­νι­δια­στική ουρο­λη­ψία σε όλους τους ασθε­νείς, πολύ πιθανόν να απο­δει­χθεί πως το 70-80% κάνει χρόνια κατά­χρηση ινδικής κάν­να­βης, ενώ του­λά­χι­στον το 30-40% είναι τακτι­κοί χρήστες άλλων παρά­νο­μων ουσιών! Αυτό συμ­βαί­νει με ανοχή της διοί­κη­σης παρά τους προ­φα­νείς κιν­δύ­νους για τη ζωή των ασθενών, αλλά και την αύξηση της δια­κί­νη­σης εξαρ­τη­σιο­γό­νων ουσιών.

Τέλος, σύμφωνα με πρό­σφατη έρευνα του Οργα­νι­σμού, ένα σημα­ντικό ποσοστό των χρηστών στις περιο­χές δια­κί­νη­σης παρά­νο­μων ουσιών προ­έρ­χε­ται από τους ασθε­νείς των Μονάδων. Οπως τονί­ζουν οι εργα­ζό­με­νοι, είναι ένα σοβαρό ζήτημα που χρήζει άμεσης αντι­με­τώ­πι­σης.

Ο… απο­λο­γι­σμός του Μάριου
Εχασα 12 χρόνια από τη ζωή μου

«Στα 42 μου κάνω απο­λο­γι­σμό και βλέπω πως έχασα 12 χρόνια από τη ζωή μου κάνο­ντας χρήση ναρ­κω­τι­κών», τονίζει ο Μάριος, που επίσης παρα­κο­λου­θεί πρό­γραμμα απε­ξάρ­τη­σης στον ΟΚΑΝΑ Βούλας. «Το χει­ρό­τερο ήταν ότι διέλυσα την οικο­γέ­νειά μου -είχα γυναίκα και δυο παιδιά- ενώ έχασα και την επι­χεί­ρησή μου με εκσκα­πτι­κές εργα­σίες. Πούλησα τα πάντα και βρέθηκα να περι­πλα­νιέ­μαι στους δρόμους, χαμένος και μόνος. Εκανα μεγάλη προ­σπά­θεια για να μπορέσω να σταθώ στα πόδια μου, να πάρω την απόφαση ότι θέλω να προ­σπα­θήσω, να απε­ξαρ­τηθώ.

Οι πρώτες από­πει­ρες απέ­τυ­χαν. Χρειά­ζε­ται μεγάλη δύναμη να πεις ”όχι, δεν θα πάω να ανα­ζη­τήσω ουσίες”, αλλά και όχι σε εκεί­νους που με πλη­σιά­ζουν και βρί­σκο­νται παντού γύρω μου. Μεγάλο πρό­βλημα είναι η παράλ­ληλη χρήση. Είναι ένα ατέ­λειωτο μαρ­τύ­ριο να απο­γοη­τεύ­ε­σαι και να πέφτεις ξανά, ενώ ήσουν κοντά στο να ξεφύ­γεις… Με το χάπι Σού­μπο­τεξ, αν κρα­τη­θείς τρεις ημέρες, περνάς το στάδιο με τον ιδρώτα και τον πόνο. Μετά από δέκα ημέρες είσαι γεμάτος ενέρ­γεια και στις σαράντα ημέρες, αν δεν κάνεις απου­σίες, τα έχεις κατα­φέ­ρει. Αυτήν τη φορά νιώθω έτοιμος να ολο­κλη­ρώσω την προ­σπά­θεια. Με ενθαρ­ρύ­νουν οι γιατροί. Μου δίνει δύναμη ότι μου συμπα­ρα­στέ­κο­νται και οι δικοί μου».

Από μικρός στα βάσανα ο Ζαχα­ρίας
Η κόλαση των ναρ­κω­τι­κών ξεκί­νησε στα 16
«Ερχομαι στον ΟΚΑΝΑ, στο Ασκλη­πιείο Βούλας, επειδή θέλω, με τη βοήθεια των γιατρών, να ξεπε­ράσω το πρό­βλημα με τα ναρ­κω­τικά», επι­ση­μαί­νει στο «Εθνος της Κυρια­κής» ο 34χρονος Ζαχα­ρίας. «Ηταν κάτι που το επι­χεί­ρησα ξανά χωρίς επι­τυ­χία. Πλέον, όμως, αντι­με­τω­πίζω πολλά προ­βλή­ματα. Εμεινα στον δρόμο τέσσερα χρόνια, έχω AIDS, κόλλησα ηπα­τί­τιδα, τρέχω στα δικα­στή­ρια και δεν έχω δουλειά.
Πιο πολύ απ’ όλα με τρο­μά­ζει η ηπα­τί­τιδα! Στο παρελ­θόν είχα μείνει ”καθαρός” για έξι μήνες αλλά… ξανα­κύ­λησα! Ημουν μαθητής γυμνα­σίου στα 16 μου, όταν άρχισα να κάνω χρήση χασίς και ”τζίνας” (εισπνοές βεν­ζί­νης). Τότε με συνέ­λα­βαν πρώτη φορά και μου φόρ­τω­σαν την κατη­γο­ρία της εμπο­ρίας. Ετσι ξεκί­νησε η κόλασή μου! Την ίδια χρονιά πέρασα στην ηρωίνη.
Για μερικά χρόνια είχα οικο­νο­μική άνεση. Ομως ήταν μαρ­τύ­ριο από τη μια τα ναρ­κω­τικά και απ’ την άλλη να εργά­ζο­μαι σε ταβέρ­νες και μπαρ.
Μετά τελεί­ωσα το Λύκειο, πήγα στρατό στις ειδικές δυνά­μεις στην Κύπρο και επι­στρέ­φο­ντας ήρθαν τα πολύ πιο δύσκολα…
Εκείνο που μου στοί­χισε περισ­σό­τερο είναι ότι ο πατέρας μου, με κλο­νι­σμένη την υγεία του, δεν άντεξε όταν έμαθε τα δικά μου. Ηθελα να ζει τώρα, να του υπο­σχεθώ, να με δει ότι προ­σπαθώ να ξεφύγω…».

Το σχέδιο για δευ­τε­ρο­βάθ­μια περί­θαλψη
Μια εναλ­λα­κτική πρόταση για τη λύση

Γράφει ο Χρήστος Κόκ­κο­ρης Νευ­ρο­λό­γος – ψυχί­α­τρος (καθη­γη­τής στο Albert Einstein College of Medicine)

Το κύριο πρό­βλημα του ΟΚΑΝΑ για δύο δεκα­ε­τίες είναι η «λίστα της ντροπής», ο κατά­λο­γος που περι­λαμ­βά­νει χιλιά­δες ανθρώ­πους που περι­μέ­νουν για χρόνια την ένταξή τους στις Μονάδες του Προ­γράμ­μα­τος Υπο­κα­τά­στα­σης (ΠΥ). Κατω­τέρω παρα­τί­θε­νται τα βασικά σημεία της προ­τά­σεως ΠΕΔΠΟ (Προ­γράμ­μα­τος Ελεγ­χό­με­νης Δευ­τε­ρο­βάθ­μιας Περί­θαλ­ψης Ουσιο­ε­ξαρ­τη­μέ­νων) για απορ­ρό­φηση της λίστας. Η εξά­λειψη της λίστας θα σώσει (κυριο­λε­κτικά) μερικές χιλιά­δες εξαρ­τη­μέ­νους ασθε­νείς και τις οικο­γέ­νειές τους που μαστί­ζο­νται ιδιαί­τερα από την οικο­νο­μική κρίση και θα θέσει εκτός επαγ­γέλ­μα­τος τους εμπό­ρους ναρ­κω­τι­κών, ώστε να μη προ­σελ­κύ­ουν νέα θύματα. Κύρια ιδέα είναι η ένταξη στον ΟΚΑΝΑ μικρού αριθμού ιατρών που θα παρέ­χουν υπη­ρε­σίες απε­ξάρ­τη­σης και συντα­γο­γρά­φη­σης υπο­κα­τα­στά­του στους εξαρ­τη­μέ­νους. Οι ασθε­νείς των σημε­ρι­νών Μονάδων του ΠΥ (πρω­το­βάθ­μια περί­θαλψη) αφού στα­θε­ρο­ποι­η­θούν και αντα­πο­κρι­θούν σε συγκε­κρι­μέ­νους κανόνες «απο­φοί­τη­σης» θα παρα­πέ­μπο­νται στους ιατρούς του ΠΕΔΠΟ που θα παρέ­χουν υπη­ρε­σίες δευ­τε­ρο­βάθ­μιας περί­θαλ­ψης. Η επα­κό­λουθη απο­συμ­φό­ρηση των Μονάδων επι­τρέ­πει την εισα­γωγή νέων ασθενών από τη λίστα με απώτερο απο­τέ­λε­σμα την εξά­λειψή της. Το ΠΕΔΠΟ έχει δύο βασικά πρό­σθετα πλε­ο­νε­κτή­ματα:

1 Απο­φεύ­γει το δυσβά­στα­κτο κόστος δημιουρ­γίας νέων βαριά εξο­πλι­σμέ­νων και στε­λε­χω­μέ­νων Μονάδων και

2 Επι­τρέ­πει στον ασθενή να απευ­θυν­θεί σε ιατρό κοντά στον τόπο κατοι­κίας του. Αυτό όχι μόνο τον διευ­κο­λύ­νει, αλλά και εγκα­θι­στά μια σχέση με «τον δικό του» ιατρό απο­φεύ­γο­ντας την επι­βλαβή συχρώ­τιση με άλλους εξαρ­τη­μέ­νους όπως συμ­βαί­νει σήμερα στις Μονάδες.

Ο ΟΚΑΝΑ θα εκπαι­δεύει τους ιατρούς βάσει προ­γράμ­μα­τος εγκε­κρι­μέ­νου από το Υπουρ­γείο Υγείας (με χρη­μα­το­δό­τηση ΕΣΠΑ), θα απο­νέ­μει δίπλωμα επάρ­κειας μετά από εξε­τά­σεις και βάσει κρι­τη­ρίων θα προ­σλαμ­βά­νει τον απα­ραί­τητο αριθμό ιατρών.

Σήμερα το επι­στη­μο­νικό προ­σω­πικό των Μονάδων του ΠΥ τηρεί ηλε­κτρο­νική βάση δεδο­μέ­νων (Φάκελο Ασθενή) για όλους τους ασθε­νείς, τα λεπτο­μερή στοι­χεία της οποίας επι­κοι­νω­νού­νται σε υπη­ρε­σία του ΟΚΑΝΑ. Παρο­μοίως, οι ιατροί του ΠΕΔΠΟ συμπλη­ρώ­νο­ντας τον ΦΑ θα στέλ­νουν τα στοι­χεία σε Επι­τροπή Ελέγχου του ΟΚΑΝΑ που θα μπορεί έτσι εύκολα να ελέγχει την ποιό­τητα και ποσό­τητα των υπη­ρε­σιών τους.

Οι ιατροί του ΠΕΔΠΟ θα συντα­γο­γρα­φούν σκεύ­α­σμα υπο­κα­τά­στα­της ουσίας ειδικά κατα­σκευα­σμένο να έχει μικρή αξία (μικρή εμπο­ρευ­σι­μό­τητα) στην παρά­νομη αγορά. Το σκεύ­α­σμα θα χορη­γεί­ται από φαρ­μα­κεία νοσοκομείων-Κέντρων Υγείας του ΕΣΥ ή συνερ­γα­ζό­μενα ιδιω­τικά φαρ­μα­κεία. Τα Ταμεία θα καλύ­πτουν μέρος του κόστους του σκευά­σμα­τος.

Κάθε γιατρός θα εξυ­πη­ρε­τεί μέχρι 30 ασθε­νείς. Σε πλήρη ανά­πτυξη το ΠΕΔΠΟ μπορεί να περι­θάλ­πει, μέσω 100 ιατρών, 3000 ασθε­νείς υπερ­κα­λύ­πτο­ντας τη σημε­ρινή λίστα. Το ΠΕΔΠΟ θα συνε­πι­κου­ρεί­ται από Δίκτυο Συνερ­γα­ζο­μέ­νων Υπη­ρε­σιών απαρ­τι­ζό­μενο από ειδικά εκπαι­δευ­μέ­νους ψυχιά­τρους, παθο­λό­γους, ψυχο­λό­γους και κοι­νω­νι­κούς λει­τουρ­γούς που θα προ­έρ­χο­νται από δια­φό­ρους εγκε­κρι­μέ­νους από το Υπουρ­γείο Υγείας φορείς (π.χ. ΟΚΑΝΑ, ΚΕΘΕΑ) και θα παρέ­χουν τις ανα­γκαίες εξει­δι­κευ­μέ­νες υπη­ρε­σίες.

Το ΠΕΔΠΟ είναι λεπτο­με­ρώς επε­ξερ­γα­σμένο στις τεχνι­κές παρα­μέ­τρους του και έχει παλαιό­τερα εγκρι­θεί από τους Υπευ­θύ­νους των Μονάδων του ΠΥ, το Δ.Σ. του ΟΚΑΝΑ και από τη Δια­κομ­μα­τική Επι­τροπή Κοι­νω­νι­κών Υπο­θέ­σεων της Βουλής. Αντί­στοιχα προ­γρά­ματα έχουν ανα­πτυ­χθεί με επι­τυ­χία σε του­λά­χι­στον 22 χώρες παγκο­σμίως και περι­λαμ­βά­νουν πολλές εκα­το­ντά­δες χιλιά­δων ασθε­νείς. Το ΕΣΠΑ μπορεί να χρη­μα­το­δο­τή­σει τμήματα ή ολό­κληρο το ΠΕΔΠΟ συμπιέ­ζο­ντας περαι­τέρω το μικρό κόστος του. Η εφαρ­μογή του ΠΕΔΠΟ υπό­σχε­ται να επι­λύ­σει σύντομα ένα τραγικό σύγ­χρονο κοι­νω­νικό πρό­βλημα.

Εθνος