Τι προβλέπεται στο Σύνταγμα για σχηματισμό κυβέρνησης – εκλογή Προέδρου

Ασφυ­κτι­κές είναι οι προ­θε­σμίες που προ­βλέ­πο­νται στο Σύνταγμα για τα μετε­κλο­γικά βήματα σχη­μα­τι­σμού κυβέρ­νη­σης και εκλογής Προ­έ­δρου της Δημο­κρα­τίας.

Οι πρό­νοιες του Συντάγ­μα­τος και του Κανο­νι­σμού της Βουλής είναι αυτές που υπο­δει­κνύ­ουν όλες τις κρί­σι­μες ημε­ρο­μη­νίες, μετά την 25η Ιανουα­ρίου, ημέρα διε­ξα­γω­γής των εκλογών, για το σχη­μα­τι­σμό Κυβέρ­νη­σης, την εκλογή Προ­έ­δρου της Δημο­κρα­τίας έως και την παροχή ψήφου εμπι­στο­σύ­νης προς τη νέα κυβέρ­νηση.

Σύμφωνα με τα προ­βλε­πό­μενα, την Δευτέρα 26 Ιανουα­ρίου, αν δεν έχει ανα­δει­χθεί αυτο­δύ­ναμη κυβέρ­νηση, ο Πρό­ε­δρος της Δημο­κρα­τίας ξεκι­νάει τη δια­δι­κα­σία των διε­ρευ­νη­τι­κών εντολών για το σχη­μα­τι­σμό κυβέρ­νη­σης. Στις 5 Φεβρουα­ρίου, όπως ορίζει το Προ­ε­δρικό Διά­ταγμα που έχει ήδη εκδοθεί, συγκρο­τεί­ται σε Σώμα η νέα Βουλή, η οποία την επόμενη μέρα θα εκλέξει τον Πρόεδρο της Βουλής και το προ­ε­δρείο της και αμέσως μετά μπορεί να κινηθεί η δια­δι­κα­σία εκλογής νέου Προ­έ­δρου της Δημο­κρα­τίας. Σημειώ­νε­ται ότι οι διερ­γα­σίες των κομ­μά­των για το πρόσωπο του νέου Προ­έ­δρου της Δημο­κρα­τίας, μπορεί να γίνο­νται παράλ­ληλα με τις διε­ρευ­νη­τι­κές εντολές.

Ανα­λυ­τικά:

Αυτο­δυ­να­μία ή διε­ρευ­νη­τι­κές εντολές

Στις 26 Ιανουα­ρίου, εφόσον έχει εκλεγεί αυτο­δύ­ναμο το πρώτο κόμμα, ο Πρό­ε­δρος της Δημο­κρα­τίας δίνει εντολή σχη­μα­τι­σμού κυβέρ­νη­σης στον αρχηγό του κόμ­μα­τος που δια­θέ­τει την απόλυτη πλειο­ψη­φία στη Βουλή, δια­φο­ρε­τικά ξεκινά η δια­δι­κα­σία των διε­ρευ­νη­τι­κών εντολών.

Σύμφωνα με το άρθρο 37 του Συντάγ­μα­τος (37Σ), αν κανένα κόμμα δεν δια­θέ­τει την απόλυτη πλειο­ψη­φία, ο Πρό­ε­δρος της Δημο­κρα­τίας παρέχει στον αρχηγό του κόμ­μα­τος που δια­θέ­τει τη σχετική πλειο­ψη­φία (το πρώτο κόμμα) διε­ρευ­νη­τική εντολή για να δια­κρι­βω­θεί η δυνα­τό­τητα σχη­μα­τι­σμού Κυβέρ­νη­σης που να απο­λαμ­βά­νει την εμπι­στο­σύνη της Bουλής. Αν δεν δια­πι­στω­θεί αυτή η δυνα­τό­τητα, ο Πρό­ε­δρος της Δημο­κρα­τίας παρέχει διε­ρευ­νη­τική εντολή στον αρχηγό του δεύ­τε­ρου σε κοι­νο­βου­λευ­τική δύναμη κόμ­μα­τος και εάν δεν τελε­σφο­ρή­σει και αυτή, ο Πρό­ε­δρος της Δημο­κρα­τίας δίνει διε­ρευ­νη­τική εντολή στον αρχηγό του τρίτου σε κοι­νο­βου­λευ­τική δύναμη κόμ­μα­τος.

Ύστατη προ­σπά­θεια υπό τον Πρόεδρο της Δημο­κρα­τίας

Όπως εξάλλου επι­τάσ­σει το 37Σ, κάθε διε­ρευ­νη­τική εντολή ισχύει για τρεις ημέρες. Για να μετα­τρα­πεί η διε­ρευ­νη­τική εντολή σε εντολή σχη­μα­τι­σμού κυβέρ­νη­σης θα πρέπει να προ­κύ­ψει ότι ο εντο­λο­δό­χος πρω­θυ­πουρ­γός δια­θέ­τει την εμπι­στο­σύνη της Βουλής προτού πάει η κυβέρ­νηση στη Βουλή.

Aν όμως οι διε­ρευ­νη­τι­κές εντολές δεν τελε­σφο­ρή­σουν, ο Πρό­ε­δρος της Δημο­κρα­τίας, στο πλαίσιο του ρυθ­μι­στι­κού του ρόλου:

-καλεί τους αρχη­γούς των κομ­μά­των (μπορεί να τους καλέσει εν συμ­βου­λίω ή έναν-έναν ή όπως ο ίδιος κρίνει) σε μια προ­σπά­θεια σχη­μα­τι­σμού Κυβέρ­νη­σης που να έχει την εμπι­στο­σύνη της Bουλής. Αν δεν υπάρξει συμ­φω­νία,

-ο Πρό­ε­δρος της Δημο­κρα­τίας επι­διώ­κει το σχη­μα­τι­σμό Κυβέρ­νη­σης από όλα τα κόμματα της Bουλής για τη διε­νέρ­γεια εκλογών. Σε περί­πτωση απο­τυ­χίας και αυτής της προ­σπά­θειας,

-Ο ΠτΔ ανα­θέ­τει στον Πρόεδρο του Συμ­βου­λίου της Επι­κρα­τείας ή του Αρείου Πάγου ή του Ελεγ­κτι­κού Συνε­δρίου το σχη­μα­τι­σμό Κυβέρ­νη­σης, όσο το δυνατόν ευρύ­τε­ρης απο­δο­χής, για να διε­νερ­γή­σει εκλογές, και διαλύει τη Bουλή.

Στις περι­πτώ­σεις κατά τις οποίες ανα­τί­θε­ται εντολή σχη­μα­τι­σμού Κυβέρ­νη­σης ή διε­ρευ­νη­τική εντολή σε αρχηγό κόμ­μα­τος, αν το κόμμα δεν έχει αρχηγό ή εκπρό­σωπο, ή αν ο αρχηγός ή ο εκπρό­σω­πός του δεν έχει εκλεγεί βου­λευ­τής, ο Πρό­ε­δρος της Δημο­κρα­τίας δίνει την εντολή σ’ αυτόν που προ­τεί­νει η κοι­νο­βου­λευ­τική ομάδα του κόμ­μα­τος. H πρόταση για την ανάθεση εντολής γίνεται μέσα σε τρεις ημέρες από την ημέρα που ο Πρό­ε­δρος της Bουλής ή ο ανα­πλη­ρω­τής του ανα­κοι­νώ­νει στον Πρόεδρο της Δημο­κρα­τίας τη δύναμη των κομ­μά­των στη Bουλή η ανα­κοί­νωση αυτή γίνεται πριν από κάθε ανάθεση εντολής.

Οι πιθανές ημε­ρο­μη­νίες

Με βάση τα προ­ε­κτε­θέ­ντα ανα­μέ­νε­ται, μετά την 25η Ιανουα­ρίου, ημέρα διε­ξα­γω­γής των εθνικών εκλογών, να ισχύ­σουν τα εξής:

Στις 26 Ιανουα­ρίου, ημέρα Δευτέρα, εφόσον επι­τυγ­χά­νε­ται απόλυτη πλειο­ψη­φία βου­λευ­τών (151 βου­λευ­τές), ο Πρό­ε­δρος της Δημο­κρα­τίας διο­ρί­ζει πρω­θυ­πουργό τον αρχηγό του πρώτου κόμ­μα­τος. Αν όμως η πλειο­ψη­φία είναι σχετική, ο Πρό­ε­δρος της Δημο­κρα­τίας δίνει την πρώτη διε­ρευ­νη­τική εντολή στον αρχηγό του πρώτου κόμ­μα­τος.

Με δεδο­μένη την πρόνοια του Συντάγ­μα­τος ότι η κάθε διε­ρευ­νη­τική εντολή διαρκεί τρεις ημέρες, ο κύκλος των διε­ρευ­νη­τι­κών εντολών, μπορεί να έχει ολο­κλη­ρω­θεί έως τις 3 Φεβρουα­ρίου 2015, ίσως και νωρί­τερα, αν κάποιος αρχηγός δεν εξα­ντλή­σει το τρι­ή­μερο (1η διε­ρευ­νη­τική εντολή 26, 27, 28 Ιανουα­ρίου – 2η διε­ρευ­νη­τική εντολή 29, 30, 31 Ιανουα­ρίου – 3η διε­ρευ­νη­τική εντολή 1, 2, 3 Φεβρουα­ρίου).

Αν οι εντολές δεν τελε­σφο­ρή­σουν, ο Πρό­ε­δρος της Δημο­κρα­τίας, καλεί, πιθα­νό­τατα στις 4 Φεβρουα­ρίου, τους αρχη­γούς των κομ­μά­των που εκπρο­σω­πού­νται στη Βουλή για το σχη­μα­τι­σμό κυβέρ­νη­σης που να έχει την εμπι­στο­σύ­νης της Βουλής ή δια­φο­ρε­τικά κυβέρ­νηση από όλα τα κόμματα για τη διε­νέρ­γεια εκλογών.

Αν τα κόμματα συμ­φω­νή­σουν στη συγκρό­τηση κυβέρ­νη­σης για τη διε­νέρ­γεια εκλογών, τότε ο Πρό­ε­δρος της Δημο­κρα­τίας δέχεται την παραί­τηση της κυβερ­νή­σεως, διο­ρί­ζει την κυβέρ­νηση που θα έχουν υπο­δεί­ξει τα κόμματα και διαλύει τη Βουλή (σ.σ. η Βουλή συγκα­λεί­ται, με βάση το Προ­ε­δρικό Διά­ταγμα που έχει υπο­γρα­φεί, στις 5 Φεβρουα­ρίου). Σε περί­πτωση που απο­τύ­χει η επί­τευξη συμ­φω­νίας για την ανά­δειξη κυβέρ­νη­σης που θα έχει έργο τη διε­νέρ­γεια εκλογών, τότε ο Πρό­ε­δρος της Δημο­κρα­τίας ανα­θέ­τει το σχη­μα­τι­σμό υπη­ρε­σια­κής κυβέρ­νη­σης στον Πρόεδρο του Συμ­βου­λίου της Επι­κρα­τείας ή του Αρείου Πάγου ή του Ελεγ­κτι­κού Συνε­δρίου «για να διε­νερ­γή­σει εκλογές και διαλύει τη Βουλή». Είναι σημα­ντικό να ανα­φερ­θεί ότι το Σύνταγμα στην περί­πτωση αυτή δεν τάσσει προ­θε­σμία για τη διάλυση της Βουλής. Αν όμως δεν τελε­σφο­ρή­σουν οι διε­ρευ­νη­τι­κές εντολές ή και η συνά­ντηση των αρχηγών υπό τον Κάρολο Παπού­λια, τότε γεν­νά­ται το ερώτημα ποιος θα είναι ο βίος της νέας Βουλής που έχει οριστεί ότι συγκα­λεί­ται την 5η Φεβρουα­ρίου και που έχει ως μείζονα προ­τε­ραιό­τητα την εκλογή νέου Προ­έ­δρου της Δημο­κρα­τίας.

Εναρ­κτή­ρια συνε­δρί­αση στις 5 Φεβρουα­ρίου

Σύμφωνα με το Προ­ε­δρικό Διά­ταγμα και τον Κανο­νι­σμό της Βουλής (άρθρο 1 Κανο­νι­σμού), στις 5 Φεβρουα­ρίου θα γίνει η εναρ­κτή­ρια συνε­δρί­αση της βου­λευ­τι­κής περιό­δου και οι βου­λευ­τές θα δώσουν τον ορι­ζό­μενο από το Σύνταγμα όρκο. Τη συνε­δρί­αση της 5ης Φεβρουα­ρίου διευ­θύ­νει, έως την εκλογή νέου Προ­έ­δρου της Βουλής, προ­σω­ρι­νός Πρό­ε­δρος που επι­κου­ρεί­ται από τέσ­σε­ρις Γραμ­μα­τείς. Τα καθή­κο­ντα του προ­σω­ρι­νού Προ­έ­δρου ασκεί ένας από τους Αντι­προ­έ­δρους της Βουλής της προη­γού­με­νης βου­λευ­τι­κής περιό­δου, κατά την τάξη της εκλογής τους. Αν κανείς από τους Αντι­προ­έ­δρους δεν έχει εκλεγεί βου­λευ­τής ή αυτοί που έχουν εκλεγεί κωλύ­ο­νται, τα καθή­κο­ντα του προ­σω­ρι­νού προ­έ­δρου ασκεί ο βου­λευ­τής του πρώτου σε αριθμό εδρών κόμ­μα­τος που έχει τη μακρό­τερη κοι­νο­βου­λευ­τική θητεία, και μεταξύ περισ­σο­τέ­ρων προη­γεί­ται ο πρε­σβύ­τε­ρος στην ηλικία.

Μια ημέρα μετά, την Παρα­σκευή στις 6 Φεβρουα­ρίου, οι βου­λευ­τές θα εκλέ­ξουν τον Πρόεδρο της Βουλής. Ο Κανο­νι­σμός ρητά ορίζει ότι «μετά την ορκω­μο­σία των βου­λευ­τών, ο προ­σω­ρι­νός Πρό­ε­δρος καλεί για την επόμενη μέρα τους βου­λευ­τές να εκλέ­ξουν τον Πρόεδρο της Βουλής» (άρθρο 7). Ο Πρό­ε­δρος της Βουλής εκλέ­γε­ται με μυστική ψηφο­φο­ρία και με την απόλυτη πλειο­ψη­φία του όλου αριθμού των βου­λευ­τών. Αν κανείς δεν συγκε­ντρώ­σει την απόλυτη πλειο­ψη­φία, η ψηφο­φο­ρία επα­να­λαμ­βά­νε­ται μεταξύ των δύο πρώτων σε ψήφους και εκλέ­γε­ται αυτός που έλαβε τις περισ­σό­τε­ρες ψήφους.

Η Βουλή, υπό την προ­ε­δρία του νέου Προ­έ­δρου της, κατά την αμέσως επόμενη συνε­δρί­αση, εκλέγει με δια­δο­χι­κές, χωρι­στές ψηφο­φο­ρίες τους Αντι­προ­έ­δρους, τους Κοσμή­το­ρες και τους Γραμ­μα­τείς. Το άρθρο 8 του Κανο­νι­σμού μιλάει για την αμέσως επόμενη συνε­δρί­αση και όχι την επόμενη μέρα και συνεπώς δεν απο­κλεί­ε­ται η εκλογή του προ­ε­δρείου να ολο­κλη­ρω­θεί την ίδια ημέρα, δηλαδή, στις 6 Φεβρουα­ρίου.

Η εκλογή Προ­έ­δρου της Δημο­κρα­τίας

Όπως ανα­φέρ­θηκε ήδη, η κρίσιμη προ­τε­ραιό­τητα της νέας Βουλής είναι η εκλογή Προ­έ­δρου της Δημο­κρα­τίας. Σύμφωνα με το άρθρο 32 του Συντάγ­μα­τος, η Βουλή που ανα­δει­κνύ­ε­ται από τις νέες εκλογές, αμέσως μόλις συγκρο­τη­θεί σε σώμα, εκλέγει με ονο­μα­στική φανερή ψηφο­φο­ρία Πρόεδρο της Δημο­κρα­τίας με την πλειο­ψη­φία των τριών πέμπτων του όλου αριθμού των βου­λευ­τών (180 βου­λευ­τές). Αν δεν επι­τευ­χθεί η πλειο­ψη­φία αυτή, η ψηφο­φο­ρία επα­να­λαμ­βά­νε­ται μέσα σε πέντε ημέρες και εκλέ­γε­ται Πρό­ε­δρος της Δημο­κρα­τίας εκείνος που συγκέ­ντρωσε την απόλυτη πλειο­ψη­φία του όλου αριθμού των βου­λευ­τών (151 βου­λευ­τές). Αν δεν επι­τευ­χθεί ούτε αυτή η πλειο­ψη­φία, η ψηφο­φο­ρία επα­να­λαμ­βά­νε­ται ακόμη μια φορά, ύστερα από πέντε ημέρες, μεταξύ των δύο προ­σώ­πων που πλειο­ψή­φη­σαν και θεω­ρεί­ται ότι έχει εκλεγεί Πρό­ε­δρος της Δημο­κρα­τίας εκείνος που συγκέ­ντρωσε τη σχετική πλειο­ψη­φία. Με αυτά τα δεδο­μένα, οι δια­δι­κα­σίες για το σχη­μα­τι­σμό κυβέρ­νη­σης θα έχουν περα­τω­θεί, πιθανόν έως τις 6 Φεβρουα­ρίου, και αμέσως μετά και την εκλογή Προ­έ­δρου και Προ­ε­δρείου της Βουλής, ξεκι­νάει η δια­δι­κα­σία εκλογής Προ­έ­δρου της Δημο­κρα­τίας η οποία δεν μπορεί να είναι πριν από τις 7 Φεβρουα­ρίου.

Ψήφος εμπι­στο­σύ­νης

Στην περί­πτωση που επι­τευ­χθεί ο σχη­μα­τι­σμός κυβέρ­νη­σης, σύμφωνα με το Σύνταγμα (84Σ), η κυβέρ­νηση οφείλει να έχει την εμπι­στο­σύνη της Βουλής. Μέσα σε 15 ημέρες από ορκω­μο­σία του Πρω­θυ­πουρ­γού, η Κυβέρ­νηση υπο­χρε­ού­ται να ζητήσει ψήφο εμπι­στο­σύ­νης της Βουλής. Όπως ορίζει το άρθρο 84 του Συντάγ­μα­τος και το άρθρο 141 του Κανο­νι­σμού, η κυβέρ­νηση απο­λαύει της εμπι­στο­σύ­νης της Βουλής αν η πρόταση εμπι­στο­σύ­νης εγκρι­θεί από την απόλυτη πλειο­ψη­φία των παρό­ντων βου­λευ­τών (151 βου­λευ­τές αν είναι παρό­ντες και οι 300 βου­λευ­τές), η οποία δεν επι­τρέ­πε­ται να είναι μικρό­τερη από τα δύο πέμπτα του όλου αριθμού των βου­λευ­τών (120 βου­λευ­τές).

Η ψήφος ανοχής

Σύμφωνα με όσα ορίζει συνεπώς το Σύνταγμα και ο Κανο­νι­σμός, για να λάβει μια κυβέρ­νηση ψήφο εμπι­στο­σύ­νης δεν είναι απα­ραί­τη­τοι πάντοτε 151 ψήφοι. Και αυτό διότι το Σύνταγμα προ­βλέ­πει ότι αρκεί η πλειο­ψη­φία των παρό­ντων, η οποία δεν μπορεί να είναι μικρό­τερη από τα 2/5 του όλου αριθμού των βου­λευ­τών, δηλαδή από 120 βου­λευ­τές. Η απαι­τού­μενη λοιπόν πλειο­ψη­φία είναι 151 μόνο αν οι παρό­ντες βου­λευ­τές είναι τρια­κό­σιοι (300), το σύνολο δηλαδή των βου­λευ­τών. Αν όμως οι παρό­ντες είναι, για παρά­δειγμα 260 τότε η απαι­τού­μενη πλειο­ψη­φία είναι 131 ενώ αν οι παρό­ντες βου­λευ­τές είναι, για παρά­δειγμα, 230, η απαι­τού­μενη πλειο­ψη­φία δεν είναι 116 αλλά 120 βου­λευ­τές με βάση την πρόνοια ότι η πλειο­ψη­φία δεν επι­τρέ­πε­ται να είναι μικρό­τερη από τα 2/5 του όλου αριθμού των βου­λευ­τών. Με βάση τα παρα­πάνω, ένα κόμμα μπορεί, αντί να δώσει ψήφο εμπι­στο­σύ­νης προς μια κυβέρ­νηση, να επι­λέ­ξει την ψήφο ανοχής, να ανα­κοι­νώ­σει δηλαδή εκ των προ­τέ­ρων ότι οι βου­λευ­τές του θα από­σχουν από την ψηφο­φο­ρία για την παροχή ψήφου εμπι­στο­σύ­νης. Μια τέτοια δήλωση περί αποχής, σημαί­νει ότι η κυβέρ­νηση του πρώτου κόμ­μα­τος θα λάβει ψήφο εμπι­στο­σύ­νης και στην περί­πτωση αυτή, ο Πρό­ε­δρος της Δημο­κρα­τίας οφείλει να δώσει εντολή σχη­μα­τι­σμού κυβέρ­νη­σης.

www.skai.gr