Οταν «μιλούν» τα σημάδια της φωτιάς

Γονα­τί­ζουν σαν ιχνη­λά­τες πάνω στην καπνι­σμένη γη, δια­βά­ζο­ντας σημάδια αόρατα στο άπειρο μάτι. Το πάχος της απαν­θρα­κω­μέ­νης επι­φά­νειας στον κορμό ενός δέντρου, θρυμ­μα­τι­σμοί σε βράχια που εκτέ­θη­καν σε υψηλή θερ­μό­τητα, ακόμα και η αιθάλη που κατα­κά­θισε σε πέτρες και σύρματα, μπορεί να απο­δει­χθούν πολύ­τιμα στοι­χεία. «Η φωτιά μάς μιλάει», λέει ένας εκ των ερευ­νη­τών και ανοίγει τα χέρια του σε σχήμα V, δεί­χνο­ντας πώς σύρ­θη­καν οι φλόγες.

Βρι­σκό­μα­στε πάνω από το Σκο­πευ­τή­ριο της Και­σα­ρια­νής μαζί με δύο στελέχη της Διεύ­θυν­σης Αντι­με­τώ­πι­σης Εγκλη­μά­των Εμπρη­σμού (ΔΑΕΕ) της Πυρο­σβε­στι­κής. Εδώ, στις 10 Αυγού­στου, ξέσπασε πυρ­κα­γιά που έγλειψε τις τέντες γει­το­νι­κών δια­με­ρι­σμά­των. Τέσσερα ελι­κό­πτερα και 58 πυρο­σβέ­στες κατόρ­θω­σαν να τη σβήσουν εγκαί­ρως, προτού προ­κλη­θούν σοβαρές ζημιές.

_{Η καμένη έκταση στην Και­σα­ριανή. (Φωτο­γρα­φία: Αλεξία Τσα­γκάρη)}

Εκείνη την ημέρα, το ειδικό κλι­μά­κιο της ΔΑΕΕ βρέθηκε στην πυρ­κα­γιά μόλις ένα τέταρτο μετά την εκδή­λωσή της. Απο­στολή τους ήταν να εντο­πί­σουν την αρχική εστία, να βρουν την αιτία και να ανα­ζη­τή­σουν πιθα­νούς ενόχους εφόσον δια­πί­στω­ναν ότι επρό­κειτο για εμπρη­σμό. Δύο εβδο­μά­δες μετά, στο ίδιο σημείο, δεί­χνουν στην «Κ» πώς κινού­νται στα δάση ανα­ζη­τώ­ντας σημάδια που ονο­μά­ζο­νται δείκτες καύσης.

Κοντά στην καμένη έκταση συνα­ντάμε μελίσ­σια. Θα μπο­ρούσε το κακό να είχε εκεί την αφε­τη­ρία του. Αλλωστε, όπως εξηγούν, δεν είναι σπάνιο φαι­νό­μενο η πρό­κληση φωτιάς από κάποιον απρό­σε­κτο μελισ­σο­κόμο όταν καπνί­ζει τις κυψέλες του. Αφού ερεύ­νη­σαν όμως ενδε­λε­χώς το σημείο στις 10 Αυγού­στου, τα στελέχη της ΔΑΕΕ δεν εντό­πι­σαν κάτι ύποπτο.

14 δείκτες καύσης

Ολόγυρα, όπως σε κάθε δασική φωτιά, υπάρ­χουν άλλα στοι­χεία για να μας οδη­γή­σουν: 1. Δείκτης απαν­θρά­κω­σης: Τα στελέχη της ΔΑΕΕ πλη­σιά­ζουν τον μαυ­ρι­σμένο κορμό ενός πεύκου και ξύνουν την επι­φά­νειά του και από τις δύο πλευρές. Η φωτιά ήρθε από εκεί που το πάχος της καμένης επι­φά­νειας είναι μεγα­λύ­τερο. 2. Δείκτης παγώ­μα­τος: Μας προ­τρέ­πουν να κοι­τά­ξουμε ψηλά. Βελόνες πεύκων ή φύλλα που απο­ξη­ράν­θη­καν, ανάλογα με το πού είναι στραμ­μένα, δεί­χνουν την κατεύ­θυνση του ανέμου κατά τη στιγμή της διέ­λευ­σης της φωτιάς. Αν κινη­θούμε αντί­θετα, θα πλη­σιά­σουμε την αρχική εστία. 3. Δείκτης γωνίας απαν­θρά­κω­σης:Οσο απο­μα­κρυ­νό­μα­στε από την αρχική εστία, βλέ­πουμε ότι η μαυ­ρι­σμένη επι­φά­νεια σε κορμούς δέντρων σχη­μα­τί­ζει μεγα­λύ­τερη γωνία.

_{Οι ερευ­νη­τές της ΔΑΕΕ παρα­τη­ρούν όλα τα σημάδια στο σημείο της φωτιάς. (Φωτο­γρα­φίες: Αλεξία Τσα­γκάρη)}

Αρκετοί από τους 14 δείκτες καύσης στους οποίους βασί­ζο­νται οι έμπει­ροι ερευ­νη­τές αντέ­χουν στον χρόνο. Μάλιστα, φέτος, εκπαι­δεύ­τη­καν στα Δερ­βε­νο­χώ­ρια σπου­δα­στές της Σχολής Αξιω­μα­τι­κών της Πυρο­σβε­στι­κής σε σημείο που είχε καεί πριν από ένα έτος. Τα 18 στελέχη της ΔΑΕΕ έχουν ως βάση τους την Αττική, αλλά συχνά καλού­νται σε μεγάλες πυρ­κα­γιές σε όλη τη χώρα. Ανάμεσά τους υπάρ­χουν και αξιω­μα­τι­κοί με ειδί­κευση στη δασο­λο­γία ή ηλε­κτρο­λό­γοι μηχα­νο­λό­γοι που θα δια­πι­στώ­σουν εάν μια φωτιά ξεκί­νησε από βρα­χυ­κύ­κλωμα.

Είναι οι μόνοι στην Πυρο­σβε­στική με άδεια οπλο­φο­ρίας. Κάθε χρόνο πραγ­μα­το­ποιούν εκπαι­δευ­τι­κές βολές, αλλά δεν έχει χρεια­στεί ποτέ να χρη­σι­μο­ποι­ή­σουν τα όπλα τους. Εκπαι­δεύ­ο­νται τακτικά από Αμε­ρι­κα­νούς συνα­δέλ­φους τους, αλλά και στελέχη της Ελλη­νι­κής Αστυ­νο­μίας. Δεκα­τρία κλι­μά­κια της ΔΑΕΕ λει­τουρ­γούν σε αντί­στοι­χες περι­φέ­ρειες της χώρας, ενώ τα μέλη της διεύ­θυν­σης προ­ΐ­στα­νται σε 108 ανα­κρι­τικά γραφεία πυρο­σβε­στι­κών υπη­ρε­σιών.

Δεν ερευ­νούν κατα­στρο­φές μόνο σε δάση, αλλά και αστικά συμ­βά­ντα. Ούτε περι­μέ­νουν να σβήσουν οι φλόγες για να ανα­λά­βουν δράση. «Η έρευνά μας ξεκι­νάει με το πρώτο τηλε­φώ­νημα που γίνεται στην Πυρο­σβε­στική», λέει έμπειρο στέ­λε­χος που μίλησε στην «Κ» με τον όρο της ανω­νυ­μίας. «Μελε­τάμε όλες τις κλήσεις. Ετσι, το 2006, βρήκαμε στην Οινόη ότι το τρίτο τηλε­φώ­νημα είχε γίνει από τον εξ αμε­λείας δράστη του εμπρη­σμού».

Σύμφωνα με τα στα­τι­στικά στοι­χεία της ΔΑΕΕ, την περίοδο 2010- 2015 δια­πι­στώ­θηκε ότι 1.850 άτομα είχαν προ­κα­λέ­σει πυρ­κα­γιές από αμέλεια, ενώ 418 είχαν δράσει με πρόθεση. Το ίδιο διά­στημα 832 άτομα οδη­γή­θη­καν στο αυτό­φωρο και 15 προ­φυ­λα­κί­στη­καν. Οι περισ­σό­τε­ροι εκ των δραστών (ποσοστό 26%) είναι αγρότες ή κτη­νο­τρό­φοι και ακο­λου­θούν (23%) οι συντα­ξιού­χοι. Το 2015 μάλιστα το 53% των δασικών πυρ­κα­γιών είχε μπει από πρόθεση.

Ενας από τους πιο κοινούς εμπρη­στι­κούς μηχα­νι­σμούς είναι το αντι­κου­νου­πικό φιδάκι, το οποίο αφήνει σπιράλ απο­τύ­πωμα στο έδαφος. Σε μια από τις πιο πολύ γνωστές υπο­θέ­σεις που έχουν εξι­χνιά­σει, δια­πί­στω­σαν ότι γυναίκα εμπρη­στής χρη­σι­μο­ποιούσε βεγ­γα­λικά ήπιας μορφής με φώσφορο και είχε ανάψει περισ­σό­τε­ρες από 40 εστίες στην Αττική μέσα σε τρεις μήνες.

Με μαγνή­τες

Αφού φτάσουν στην αρχική εστία, οι ερευ­νη­τές της ΔΑΕΕ οριο­θε­τούν την περιοχή και σαρώ­νουν το έδαφος με μαγνή­τες για να συλ­λέ­ξουν απο­δει­κτικά στοι­χεία. Εφόσον εντο­πί­σουν κάποιο μηχα­νι­σμό με δακτυ­λικά απο­τυ­πώ­ματα ή δείγμα βιο­λο­γι­κού υλικού, στέλ­νουν τα ευρή­ματά τους στη Διεύ­θυνση Εγκλη­μα­το­λο­γι­κών Ερευνών της αστυ­νο­μίας. Συνερ­γά­ζο­νται και με το Γενικό Χημείο του Κράτους για ανα­λύ­σεις εάν χρεια­στεί.

Το φαι­νό­μενο της κηλί­δω­σης, δηλαδή η μετα­φορά καύ­σι­μης ύλης από τον άνεμο σε άλλα άκαυστα σημεία ακόμη και 500 μέτρα μακριά από την αρχική εστία, μπορεί να δυσκο­λέ­ψει το έργο τους. Ως παρά­δειγμα φέρνουν και την πρό­σφατη φωτιά στον Κάλαμο Αττικής. Αρκετοί πολίτες σε κλήσεις τους θεω­ρού­σαν τότε ότι υπήρχαν και άλλες εστίες φωτιάς και ορι­σμέ­νοι έκαναν λόγο για εμπρη­στι­κούς μηχα­νι­σμούς. Επρό­κειτο όμως για κηλι­δώ­σεις και για σκου­πί­δια μέσα στο δάσος.

_{Ενα από τα μέλη της ΔΑΕΕ στην καμένη έκταση της Και­σα­ρια­νής. (Φωτο­γρα­φία: Αλεξία Τσα­γκάρη)}

Εχει τύχει, σε παλαιό­τερο περι­στα­τικό που διη­γεί­ται στέ­λε­χος στην «Κ», να εμφα­νι­στεί συντα­ξιού­χος και να δηλώσει ψευδώς εμπρη­στής γιατί ήθελε να τον δείξουν οι κάμερες. «Εγώ έβαλα τη φωτιά, πότε θα με πάτε συνο­δεία;», έλεγε στους αξιω­μα­τι­κούς της Πυρο­σβε­στι­κής, χωρίς να τους πείσει. «Κινού­μα­στε με προσοχή και τεκ­μη­ρί­ωση για να δια­πι­στώ­σουμε σε κάθε περι­στα­τικό τι συνέβη», ανα­φέ­ρει στέ­λε­χος της ΔΑΕΕ και συμπλη­ρώ­νει ότι οι μαρ­τυ­ρίες –ακόμα και από το πρώτο πυρο­σβε­στικό όχημα που θα σπεύσει στο σημείο– συχνά απο­δει­κνύ­ο­νται χρή­σι­μες.

Πίσω στην Kαισαριανή, τα σημάδια μάς οδηγούν στην αρχική εστία. Τα στελέχη της ΔΑΕΕ εξηγούν ότι η φωτιά ξεκί­νησε δίπλα σε ένα πεύκο, έρπουσα, προτού οι φλόγες σκαρ­φα­λώ­σουν την πλαγιά. Η πυρ­κα­γιά, λένε, προ­κλή­θηκε από γυμνή φλόγα (ανα­πτήρα). Ανδρας που είχε προ­σα­χθεί τις πρώτες ημέρες επειδή κρίθηκε ύποπτος από περί­οι­κους απο­δεί­χθηκε ότι δεν είχε ανά­μειξη. Ερευ­νά­ται όμως ο ρόλος άλλου υπόπτου.

Καθη­με­ρινή