Μια παράσταση- ντοκουμέντο για το Φαρμακονήσι

Τρίτη βράδυ περα­σμέ­νες εννέα σε μια ατμό­σφαιρα απο­πνι­κτική λόγω υψη­λό­τα­της θερ­μο­κρα­σίας και ο μικρός δρο­μά­κος της Φρυ­νί­χου στην Πλάκα δεν λέει να αδειά­σει από κόσμο που εισέρ­χε­ται στο θέατρο Τέχνης. Μαζί τους κι εμείς περι­μέ­νουμε στην μεγάλη ουρά για να λάβουμε την θέση μας στην τελευ­ταία από τις τρεις συνο­λικά παρα­στά­σεις που θα έδινε για το Φεστι­βάλ Αθηνών το «Φαρ­μα­κο­νήσι ή το δίκαιο του νερού».

Και όπως φάνηκε καθόλου άδικα. Η παρά­σταση που έστησαν ο Ανέστης Αζάς και οι συνερ­γά­τες του, βασι­σμέ­νοι στις αρχές αυτού που απο­κα­λούμε «θεάτρου- ντο­κου­μέ­ντου» για ένα θέμα πιο επί­καιρο από ποτέ, απο­δεί­χθηκε κάτι παρα­πάνω από μια από τις πλέον ενδια­φέ­ρου­σες προ­τά­σεις του φετινού Φεστι­βάλ Αθηνών.

Ήταν μια απο­κά­λυψη. Όχι μόνο γι’ αυτήν την συνε­χι­ζό­μενη τρα­γω­δία που συμ­βαί­νει στη Μεσό­γειο ή για τη στάση της δικαιο­σύ­νης στην Ευρώπη των κλει­στών συνόρων. Τελευ­ταία, άλλωστε εμπε­δώ­νουμε όλοι το τέλος του ευρω­παϊ­κού ουμα­νι­σμού. Αλλά κυρίως και το είδος του θεάτρου που μας αφορά και έχουμε ανάγκη σήμερα: ένα θέατρο δια­φω­τι­στικό, νεω­τε­ρικό, κριτικό, πολι­τικό και στο­χα­στικό.

Η ομάδα δούλεψε ερευ­νη­τικά. Εδώ και πέντε μήνες συνέ­λεξε ανώ­νυ­μες και επώ­νυ­μες μαρ­τυ­ρίες. Ορι­σμέ­νες από αυτές εμφα­νί­στη­καν ζωντανά επί σκηνής από τους «ειδή­μο­νες» όπως απο­κα­λού­νται στην γλώσσα του θεάτρου- ντο­κι­μα­ντέρ όσοι εμπλέ­κο­νται κοι­νω­νικά, επαγ­γελ­μα­τικά στην υπόθεση και πλαι­σιώ­νουν τους επαγ­γελ­μα­τίες ηθο­ποιούς.

Ο φωτο­ρε­πόρ­τερ Γιώργος Μου­τά­φης που έχει ασχο­λη­θεί εκτενώς με το μετα­να­στευ­τικό ρεπορ­τάζ, οργώ­νο­ντας τα σύνορα τα τελευ­ταία χρόνια, μετέ­φερε επί σκηνής χωρίς φόβο και πάθος την δική του απο­κα­λυ­πτική μαρ­τυ­ρία για όσα έχει ζήσει ως αυτή­κοος μάρ­τυ­ρας, προ­σφέ­ρο­ντας μάλιστα κι ένα βίντεο η λήψη του οποίου έγινε με νόμιμη άδεια για τις ανάγκες του ρεπορ­τάζ από ένα Λιμε­νικό σκάφος.

Ο Γιονούς Μου­χα­μα­ντί, πρό­ε­δρος του ελλη­νι­κού φόρουμ προ­σφύ­γων και μέλος του αντί­στοι­χου ευρω­παϊ­κού οργάνου, είναι εξίσου απο­κα­λυ­πτι­κός. Σε άπται­στα ελλη­νικά θυμάται τον τρόπο με τον οποίο εγκα­τέ­λειψε και ο ίδιος την εμπό­λεμη χώρα του το 2001 πλη­ρώ­νο­ντας το ποσό των 2100 ευρώ και φώτισε πολλές όψεις του εκτε­τα­μέ­νου αυτού φαι­νο­μέ­νου. Χίλιοι άνθρω­ποι την ημέρα, ένα μικρό χωριό δηλαδή, μετα­κι­νεί­ται κατά μέσο όρο καθη­με­ρινά. Ο μόνος που τους υπο­δέ­χε­ται είναι η τοπική κοι­νω­νία. Η δια­δρομή των περισ­σό­τε­ρων συνε­χί­ζε­ται οδικώς από Θεσ­σα­λο­νίκη, Σκόπια για την Ευρώπη. Η παρά­σταση που μοιάζει να δου­λεύ­τηκε μέχρι και την τελευ­ταία ημέρα, κάνει μνεία ακόμη και για τους πρό­σφυ­γες του Πεδίου του Άρεως.

Άλλες συνε­ντεύ­ξεις ανέλαβε να δρα­μα­το­ποι­ή­σει επί σκηνής η ομάδα των τεσ­σά­ρων ηθο­ποιών (Βασίλης Κου­κα­λάνι, Άρης Λάσκος, Θεανώ Μεταξά και Μάρθα Μπου­ζιούρη). Ένα γραφείο με ροδάκια, σκόρ­πιες σημειώ­σεις καρ­φι­τσω­μέ­νες στον τοίχο, ένας προ­τζέ­κτο­ρας και πολλές καρέ­κλες ήταν ό,τι ακριβώς χρειά­στη­καν για να αφη­γη­θούν την συνά­ντησή τους με τον Αξιω­μα­τικό του Λιμε­νι­κού, του Ψυχο­λό­γου που χει­ρί­στηκε το θέμα, αλλά και του Δικη­γό­ρου που ανέλαβε την υπε­ρά­σπιση και να μάς μετα­φέ­ρουν τα στοι­χεία που συνέ­λε­ξαν.

Εξίσου απο­κα­λυ­πτι­κές οι μαρ­τυ­ρίες και απόψεις που παρου­σιά­στη­καν μέσω βίντεο, όπως εκείνη του Σαφί Εσχα­νου­λάχ, του μονα­δι­κού επι­ζή­σα­ντα πρό­σφυγα που θέλησε να μιλήσει, ζητώ­ντας να μην κλείσει ο φάκελος. Αλλά και το ηχητικό από­σπα­σμα της συνέ­ντευ­ξης με τον 21χρονο Σύριο μετα­νά­στη, φερό­μενο ως κυβερ­νήτη του σκάφους τον οποίο το Τρι­με­λές Εφετείο επί Κακουρ­γη­μά­των Δωδε­κα­νή­σου έκρινε (με οριακή όπως είδαμε πλειο­ψη­φία) ως τον μόνο ένοχο για το ναυάγιο που στοί­χισε 12 ανθρώ­πι­νες ζωές. Δεν έχει πει ακόμη στους δικούς του πως η ποινή του είναι 145 χρόνια. Μέσα στην φυλακή μαθαί­νει ελλη­νικά και ονει­ρεύ­ε­ται μια φυσιο­λο­γική ζωή.

Στο τέλος, ένας κατα­στρο­φέας εγγρά­φων σαρώνει όλες τις σημειώ­σεις. Μασάει αχόρ­ταγα όλα τα στοι­χεία που επι­με­λώς συνέ­λε­γαν και κατέ­θε­ταν ενώπιον μας οι τέσ­σε­ρις ηθο­ποιοί. Στην απο­γυ­μνω­μένη σκηνή δεν έχει μείνει πια κανένα ίχνος. Μάς γίνεται έτσι κατα­νοητή με τον πιο εύγλωττο τρόπο η παρούσα κατά­σταση. Γιατί μπορεί η Ελλάδα να είναι υπόλογη για παρα­βιά­σεις της Ευρω­παϊ­κής Σύμ­βα­σης των Δικαιω­μά­των του Ανθρώ­που, όμως για το ελλη­νικό δίκαιο… «ο τελε­σι­δί­κως απαλ­λα­γείς, απαλ­λάσ­σε­ται». Ορι­στικά.

Ελενα Γαλα­νο­πού­λου huffingtonpost.gr