Ρόδος και Π.Δ. 129/2025: Από την πολεοδομική αβεβαιότητα στην οριστική απαξίωση

Η δη­μο­σί­ευ­ση του Προ­ε­δρι­κού Δια­τάγ­μα­τος 129/2025 για την οριο­θέ­τη­ση των οι­κι­σμών κάτω των 2.000 κα­τοί­κων συ­νι­στά μια σο­βα­ρή τομή, αλλά ταυ­τό­χρο­να και μια με­γά­λη πρό­κλη­ση για τη μικρή ιδιο­κτη­σία και την ελ­λη­νι­κή πε­ρι­φέ­ρεια. Η επι­λο­γή της κυ­βέρ­νη­σης να επι­βά­λει αιφ­νι­δια­στι­κά αυ­στη­ρούς και ανα­δρο­μι­κούς πε­ριο­ρι­σμούς, χωρίς δη­μό­σια δια­βού­λευ­ση, γεννά εύ­λο­γες ανη­συ­χί­ες για τις συ­νέ­πειες που θα επι­φέ­ρει.

Το νέο πλαί­σιο ου­σια­στι­κά μη­δε­νί­ζει την αξία χι­λιά­δων ακι­νή­των: οι­κό­πε­δα που μέχρι πρό­τι­νος θε­ω­ρού­νταν άρτια και οι­κο­δο­μή­σι­μα με­τα­τρέ­πο­νται σε αγρο­τε­μά­χια, καθώς πε­ριο­ρί­ζο­νται τα όρια των οι­κι­σμών στα τμή­μα­τα που είχαν ανα­πτυ­χθεί έως το 1983. Επι­πλέ­ον, κάθε δυ­να­τό­τη­τα επέ­κτα­σης των ορίων απο­κλεί­ε­ται, εκτός εάν ακο­λου­θη­θεί η χρο­νο­βό­ρα και πε­ρί­πλο­κη δια­δι­κα­σία των Το­πι­κών ή Ει­δι­κών Πο­λε­ο­δο­μι­κών Σχε­δί­ων (ΤΠΣ/ΕΠΣ). Με την έλ­λει­ψη επαρ­κούς σχε­δια­σμού και δια­λό­γου με τις το­πι­κές κοι­νω­νί­ες, το Π.Δ. δεν συμ­βάλ­λει στην ανα­γκαία ανα­συ­γκρό­τη­ση της υπαί­θρου, αλλά κιν­δυ­νεύ­ει να επι­τεί­νει τη στα­σι­μό­τη­τα και την ερή­μω­ση.

Η πε­ρί­πτω­ση της Ρόδου απο­τυ­πώ­νει με ιδιαί­τε­ρη έντα­ση τα προ­βλή­μα­τα που επι­φέ­ρει το νέο κα­θε­στώς. Το νησί αντι­με­τω­πί­ζει ήδη σο­βα­ρά ζη­τή­μα­τα με τη λει­τουρ­γία του Κτη­μα­το­λο­γί­ου, τις εκ­κρε­μό­τη­τες και τα σφάλ­μα­τα στους δα­σι­κούς χάρ­τες, καθώς και την απου­σία θε­σμο­θε­τη­μέ­νων οδών σε πολ­λούς πα­ρα­δο­σια­κούς οι­κι­σμούς.

Στη Ρόδο, άμε­σες συ­νέ­πειες από το Π.Δ. 129/2025 ανα­μέ­νε­ται να υπάρ­ξουν σε δε­κά­δες οι­κι­σμούς κάτω των 2.000 κα­τοί­κων, όπως η Κρη­τη­νία, ο Μο­νό­λι­θος, τα Σιάν­να, ο Απόλ­λω­νας, η Δι­μυ­λιά, η Κα­λα­βάρ­δα, η Πλα­τά­νια, ο Σά­λα­κος, οι Φάνες, η Λάρ­δος, τα Λά­ερ­μα, η Πυλών, η Αρ­νί­θα, το Ασκλη­πιείο, το Γεν­νά­δι, η Λα­χα­νιά, ο Με­σα­να­γρός, τα Μα­ρι­τσά, η Πα­στί­δα και πολ­λοί άλλοι. Ιδιαί­τε­ρα οι μι­κροί πα­ρα­δο­σια­κοί οι­κι­σμοί, με ιστο­ρι­κό και του­ρι­στι­κό χα­ρα­κτή­ρα όπως η Λίν­δος και ο Έμπω­νας, κιν­δυ­νεύ­ουν να υπο­στούν σο­βα­ρή απα­ξί­ω­ση αν δεν υπάρ­ξουν άμε­σες διορ­θω­τι­κές πα­ρεμ­βά­σεις.

Αυτές οι αβε­βαιό­τη­τες δη­μιουρ­γούν ένα σύν­θε­το πλέγ­μα εμπο­δί­ων για τη δια­σφά­λι­ση των ιδιο­κτη­σια­κών και οι­κο­δο­μι­κών δι­καιω­μά­των των πο­λι­τών.

Επι­πλέ­ον, η υπο­λει­τουρ­γία της Πο­λε­ο­δο­μί­ας Ρόδου λόγω των πρό­σφα­των απο­κα­λύ­ψε­ων για εκτε­τα­μέ­νες πα­ρα­νο­μί­ες και της θέσης σε αργία υπαλ­λή­λων, επι­δει­νώ­νει πε­ραι­τέ­ρω την κα­τά­στα­ση. Σε έναν Δήμο όπου βα­σι­κές υπη­ρε­σί­ες αδειο­δο­τή­σε­ων και ελέγ­χου δό­μη­σης έχουν κλο­νι­στεί θε­σμι­κά και επι­χει­ρη­σια­κά, η εφαρ­μο­γή ενός αυ­στη­ρού και πε­ρί­πλο­κου πλαι­σί­ου όπως το Π.Δ. 129/2025 γί­νε­ται εξαι­ρε­τι­κά επι­σφα­λής. Ο κίν­δυ­νος άνι­σης ή κα­τα­χρη­στι­κής εφαρ­μο­γής των νέων ρυθ­μί­σε­ων είναι πλέον ορα­τός, εντεί­νο­ντας το αί­σθη­μα ανα­σφά­λειας και αδι­κί­ας στους ιδιο­κτή­τες.

Το Π.Δ. 129/2025 δεν συ­νι­στά ερ­γα­λείο βιώ­σι­μης ανά­πτυ­ξης ή ενί­σχυ­σης της πε­ρι­βαλ­λο­ντι­κής προ­στα­σί­ας. Αντί­θε­τα, ανα­δει­κνύ­ει την επι­λο­γή για έναν πο­λε­ο­δο­μι­κό σχε­δια­σμό πε­ριο­ρι­στι­κό, απο­κλει­στι­κό και ανε­λα­στι­κό, που αγνο­εί τις σύγ­χρο­νες ανά­γκες των το­πι­κών κοι­νω­νιών και απο­μα­κρύ­νει την ύπαι­θρο από το μέλ­λον που της αξί­ζει.

Ποια θα μπο­ρού­σαν να είναι τα επό­με­να βή­μα­τα;

Για την απο­τρο­πή των δυ­σμε­νών συ­νε­πειών του Π.Δ. 129/2025 και την προ­στα­σία της μι­κρής ιδιο­κτη­σί­ας και της υπαί­θρου, απαι­τού­νται άμε­σες και ου­σια­στι­κές πα­ρεμ­βά­σεις:

– Επι­τά­χυν­ση της εκ­πό­νη­σης και έγκρι­σης των Το­πι­κών και Ει­δι­κών Πο­λε­ο­δο­μι­κών Σχε­δί­ων (ΤΠΣ/ΕΠΣ), με ου­σια­στι­κή συμ­με­το­χή των το­πι­κών κοι­νω­νιών και επι­στη­μο­νι­κών φο­ρέ­ων.

– Θε­σμο­θέ­τη­ση με­τα­βα­τι­κών ρυθ­μί­σε­ων, ώστε τα οι­κό­πε­δα που αιφ­νι­δια­στι­κά βρέ­θη­καν εκτός ορίων να δια­τη­ρή­σουν την οι­κο­δο­μη­σι­μό­τη­τά τους υπό λο­γι­κές προ­ϋ­πο­θέ­σεις (όπως επαρ­κές εμ­βα­δόν και πρό­σβα­ση σε υφι­στά­με­νη οδό).

– Ανα­μόρ­φω­ση των Δα­σι­κών Χαρ­τών και διόρ­θω­ση πρό­δη­λων σφαλ­μά­των, ώστε να μην επι­κα­λύ­πτο­νται άδικα πε­ριο­χές κα­τοι­κη­μέ­νες ή αγρο­τι­κά εκ­με­ταλ­λεύ­σι­μες.

– Άμεση ενί­σχυ­ση και ανα­συ­γκρό­τη­ση των Πο­λε­ο­δο­μιών, ει­δι­κά στη Ρόδο και σε άλλες πε­ριο­χές με θε­σμι­κά κενά, ώστε να δια­σφα­λί­ζε­ται η ισό­τι­μη και σύν­νο­μη εφαρ­μο­γή της πο­λε­ο­δο­μι­κής νο­μο­θε­σί­ας.

– Κα­τάρ­τι­ση εθνι­κής στρα­τη­γι­κής για την ανα­ζω­ο­γό­νη­ση της υπαί­θρου, που να συν­δυά­ζει σε­βα­σμό στο πε­ρι­βάλ­λον, προ­στα­σία της μι­κρής ιδιο­κτη­σί­ας και ήπια ανά­πτυ­ξη.

Χρειά­ζε­ται ένα πλαί­σιο σύγ­χρο­νο, ρε­α­λι­στι­κό και κοι­νω­νι­κά δί­καιο — όχι ένα σύ­στη­μα που διαιω­νί­ζει την αβε­βαιό­τη­τα και ενι­σχύ­ει την εγκα­τά­λει­ψη.

Η ανα­συ­γκρό­τη­ση της υπαί­θρου δεν μπο­ρεί να προ­χω­ρή­σει με απο­κλει­σμούς και ορι­ζό­ντιες απα­γο­ρεύ­σεις. Χρειά­ζε­ται σχέ­διο, διά­λο­γος, σε­βα­σμός και κυ­ρί­ως όραμα. Γιατί η ελ­λη­νι­κή πε­ρι­φέ­ρεια και τα χωριά μας δεν ανή­κουν στο πα­ρελ­θόν. Ανή­κουν στο μέλ­λον.

του Βάιου Κα­λο­πή­τα, Μη­χα­νι­κού Πε­ρι­βάλ­λο­ντος MSc