Ποιους όρους θέτει το ΔΝΤ για την Ελλάδα-Τι προβλέπει απόρρητη έκθεση

Το φως της δημο­σιό­τη­τας είδε εμπι­στευ­τική έκθεση του Διε­θνούς Νομι­σμα­τι­κού Ταμείου (ΔΝΤ), η οποία βασικό σκοπό έχει να αξιο­λο­γή­σει το δεύτερο πρό­γραμμα στην Ελλάδα (2012 – 2016) και συγ­χρό­νως περι­γρά­φει τους όρους με τους οποίους θα μπο­ρούσε να συμ­με­τά­σχει το Ταμείο στο ελλη­νικό πρό­γραμμα απο­φεύ­γο­ντας τα λάθη του παρελ­θό­ντος.

Όπως απο­κα­λύ­πτει η Καθη­με­ρινή της Κυρια­κής, το κείμενο των 38 σελίδων, με ημε­ρο­μη­νία 24 Ιανουα­ρίου 2017, έχει ιδιαί­τερη σημασία και βάρος καθώς: α) θέτει μια ευρύ­τερη ατζέντα μεταρ­ρυθ­μί­σεων, πέραν του αφο­ρο­λο­γή­του και του ασφα­λι­στι­κού, όπου επι­κε­ντρώ­νε­ται έως τώρα η προσοχή, ενώ β) θα παρου­σια­στεί μαζί με την έκθεση που θα περιέ­χει την ανάλυση της βιω­σι­μό­τη­τας του ελλη­νι­κού χρέους (το άρθρο 4 για την Ελλάδα) στο Δ.Σ. του Ταμείου, που θα συνέλ­θει στις 6 Φεβρουα­ρίου. Οι δύο εκθέ­σεις, σε συν­δυα­σμό, θα κρίνουν σε μεγάλο βαθμό τη στάση που θα κρα­τή­σει το ΔΝΤ στις δια­πραγ­μα­τεύ­σεις του με την ελλη­νική κυβέρ­νηση για την ολο­κλή­ρωση της αξιο­λό­γη­σης και τη συμ­φω­νία για νέο πρό­γραμμα.

Η απο­τί­μηση της συμ­με­το­χής του Ταμείου στη χώρα δεν είναι θετική στο σύνολό της, καθώς απα­ριθ­μεί­ται σειρά από εμπόδια και συστη­μι­κές δυσκο­λίες που συνά­ντη­σαν τα τελευ­ταία χρόνια οι εκπρό­σω­ποί του στην Ελλάδα. Η έκθεση δίνει, παράλ­ληλα, μια «γεύση» για το πώς θα μπο­ρούσε να είναι η μελ­λο­ντική συμ­με­τοχή του Ταμείου σε ένα νέο πρό­γραμμα, που απαι­τεί­ται για να κλείσει η δεύτερη αξιο­λό­γηση. Η ατζέντα που θα τεθεί στο τραπέζι των δια­πραγ­μα­τεύ­σεων με τους Ευρω­παί­ους εταί­ρους και την ελλη­νική πλευρά θα ανα­φέ­ρει ότι:

1. Οι δεσμεύ­σεις για την ελά­φρυνση του χρέους, που θα έχουν ως απο­τέ­λε­σμα τη βιω­σι­μό­τητά του, χρειά­ζε­ται να μπουν από την αρχή του προ­γράμ­μα­τος και πρέπει να βασί­ζο­νται σε έναν ρεα­λι­στικό μεσο­πρό­θε­σμο στόχο για επί­τευξη πρω­το­γε­νούς πλε­ο­νά­σμα­τος.

2. Για την οικο­νο­μική ανά­καμψη προ­τε­ραιό­τητα πρέπει να έχουν οι μεταρ­ρυθ­μί­σεις στον τρα­πε­ζικό τομέα, καθώς η καθυ­στέ­ρηση αντι­με­τώ­πι­σης των «κόκ­κι­νων δανείων», της δημιουρ­γίας του θεσμι­κού πλαι­σίου για τις πτω­χεύ­σεις και τον ορισμό των διοι­κή­σεων των τρα­πε­ζών έχει επί­πτωση στην ανά­καμψη.

3. Οταν η πολι­τική βάση για τις μεταρ­ρυθ­μί­σεις είναι εύθραυ­στη και δεν υπάρχει ισχυρή κυριό­τητα του προ­γράμ­μα­τος, οι προσ­δο­κίες αλλά και η σχε­δί­αση του προ­γράμ­μα­τος πρέπει να είναι πιο συντη­ρη­τι­κές από την αρχή. Το προ­σω­πικό του ΔΝΤ πρέπει να αντι­τάσ­σε­ται σε πιέσεις από τους Ευρω­παί­ους εταί­ρους για πιο θετικές προ­βλέ­ψεις.

4. Για να προ­χω­ρή­σει η ελλη­νική οικο­νο­μία χρειά­ζε­ται διεύ­ρυνση της φορο­λο­γι­κής βάσης, ισχυρή εφαρ­μογή της φορο­λο­γι­κής συμ­μόρ­φω­σης και ανά­πτυξη στο­χευ­μέ­νων δικτύων κοι­νω­νι­κής ασφά­λειας. Αυτά είναι τα σημεία που θα κάνουν τις μεταρ­ρυθ­μί­σεις «να έχουν μεγα­λύ­τερη διάρ­κεια και να είναι περισ­σό­τερο κοι­νω­νικά δίκαιες».

5. Η Ελλάδα πρέπει να επα­νεκ­κι­νή­σει τις στά­σι­μες διαρ­θρω­τι­κές μεταρ­ρυθ­μί­σεις που αφορούν στις αγορές προ­ϊ­ό­ντων, υπη­ρε­σιών, στα εργα­σιακά, και στα κλειστά επαγ­γέλ­ματα ώστε να παρα­μεί­νει μέλος της Ευρω­ζώ­νης. «Κλειδί είναι η δια­σφά­λιση ισχυρής ιδιο­κτη­σίας του προ­γράμ­μα­τος», ανα­φέ­ρε­ται χαρα­κτη­ρι­στικά.

6. Βάρος πρέπει να δοθεί στην κοι­νω­νική δικαιο­σύνη του προ­γράμ­μα­τος. Η έκθεση υπο­στη­ρί­ζει πως το πρό­γραμμα δεν ήταν κοι­νω­νικά δίκαιο, παρά τις προ­σπά­θειες του προ­σω­πι­κού να το κάνει, εγεί­ρο­ντας ανη­συ­χίες για την πολι­τική βιω­σι­μό­τητα των μέτρων που πάρ­θη­καν.

7. Θα ήταν σωστό να υπήρχε συγκε­κρι­μένη δια­δι­κα­σία συνερ­γα­σίας του Ταμείου με νομι­σμα­τι­κές ενώσεις (όπως το ευρώ) όταν χρειά­ζε­ται πρό­γραμμα προ­σαρ­μο­γής. Αυτό είναι ένα σημείο που έχει επι­ση­μαν­θεί και σε προη­γού­με­νες εκθέ­σεις του ΔΝΤ, και τονί­ζε­ται η ανάγκη να υπάρχει μία εκ των προ­τέ­ρων συμ­φω­νία για ανταλ­λαγή πλη­ρο­φο­ριών, για τις τεχνι­κές ανα­λύ­σεις (πολλές φορές οι θεσμοί κατα­λή­γουν με δια­φο­ρε­τικά απο­τε­λέ­σματα), σχε­δια­σμό και επι­κοι­νω­νία του προ­γράμ­μα­τος, μεταξύ άλλων. Στην έκθεση ανα­φέ­ρε­ται ότι οι εκπρό­σω­ποι από τους τρεις θεσμούς (ΔΝΤ, ΕΚΤ, Ε.Ε.) θεωρούν ότι «υπάρχει χώρος βελ­τί­ω­σης της συνερ­γα­σίας τους».

Η έκθεση, κυρίως, επι­κε­ντρώ­νε­ται στην αξιο­λό­γηση του δεύ­τε­ρου προ­γράμ­μα­τος, ασκώ­ντας βασικά κριτική κυρίως στην ελλη­νική πλευρά και κάνο­ντας πολύ μικρή αυτο­κρι­τική για τα λάθη του ίδιου του Ταμείου. Συγ­χρό­νως εξηγεί πως ενώ συντε­λέ­στηκε πρόοδος ως προς την υλο­ποί­ηση των στόχων του προ­γράμ­μα­τος από την περίοδο 2012 – 2014, τελικά το πρό­γραμμα «ναυά­γησε» εξαι­τίας των «αρνη­τι­κών πολι­τι­κών εξε­λί­ξεων» στη χώρα, τα «οργα­νω­μένα συμ­φέ­ρο­ντα» και την «εύθραυ­στη κυριό­τητα» του προ­γράμ­μα­τος, που είχαν οι ελλη­νι­κές κυβερ­νή­σεις εκείνο το διά­στημα, όπως ανα­φέ­ρει χαρα­κτη­ρι­στικά. Ως προς τα λάθη του προ­γράμ­μα­τος, η έκθεση ανα­γνω­ρί­ζει πως ένα «λιγό­τερο φιλό­δοξο πρό­γραμμα, με λιγό­τερα θετικές προ­βλέ­ψεις για την οικο­νο­μία, που θα απαι­τούσε περισ­σό­τερη χρη­μα­το­δό­τηση και μεγα­λύ­τερη ελά­φρυνση του χρέους», θα είχε μεγα­λύ­τε­ρες πιθα­νό­τη­τες επι­τυ­χίας. Το δεύτερο πρό­γραμμα που υπο­γρά­φτηκε με το ΔΝΤ ήταν ύψους 28 δισ. και μέσα στο διά­στημα τεσ­σά­ρων ετών μόνο πέντε από τις 16 αξιο­λο­γή­σεις που προ­βλέ­πο­νταν ολο­κλη­ρώ­θη­καν, ενώ από το 2010 η Ελλάδα είχε έξι πρω­θυ­πουρ­γούς και εννιά υπουρ­γούς Οικο­νο­μι­κών.

Τα συμπε­ρά­σματα

Τα βασικά συμπε­ρά­σματα για το πρό­γραμμα, που υπο­γρά­φτηκε από την κυβέρ­νηση Παπα­δή­μου, υλο­ποι­ή­θηκε έως κάποιον βαθμό από την κυβέρ­νηση Σαμαρά – Βενι­ζέ­λου και κατέρ­ρευσε υπό την κυβέρ­νηση Τσίπρα – Καμ­μέ­νου, είναι τα εξής:

α. Το πρό­γραμμα αυτό έθεσε ιδιαί­τε­ρες προ­κλή­σεις στο Ταμείο, όπως ανα­φέ­ρει η έκθεση, καθώς στην Ελλάδα είχε τότε μόλις σχη­μα­τι­στεί μία οικου­με­νική κυβέρ­νηση με τη συμ­με­τοχή των βασικών κομ­μά­των και εξαι­τίας της επι­μο­νής των Ευρω­παίων να τηρη­θούν οι ευρω­παϊ­κοί δημο­σιο­νο­μι­κοί κανόνες (Σύμφωνο Στα­θε­ρό­τητα και Ανά­πτυ­ξης) η νέα κυβέρ­νηση υιο­θέ­τησε ένα πολύ «φιλό­δοξο πρό­γραμμα», παρά τις αντί­θε­τες ενδεί­ξεις του Ταμείου που υπο­στή­ριζε μια πιο ομαλή προ­σαρ­μογή. Το Δ.Σ. του ΔΝΤ ενέ­κρινε το πρό­γραμμα παρά τα ρίσκα που είχε περι­γρά­ψει το προ­σω­πικό του. «Η απόφαση εμφά­νισε μία μεγάλου ρίσκου ανοχή από το Ταμείο, καθώς ανα­γνώ­ριζε ότι το ρίσκο μη στή­ρι­ξης της ελλη­νι­κής οικο­νο­μίας ήταν μεγα­λύ­τερο τότε και για την Ελλάδα και την Ευρω­ζώνη».

β. Ενώ είχε συντε­λε­στεί πρόοδος στα δύο πρώτα χρόνια του προ­γράμ­μα­τος (2012 – 2014) αυτό «ναυά­γησε εξαι­τίας των αρνη­τι­κών πολι­τι­κών εξε­λί­ξεων». Παρά τις συχνές δια­κο­πές στην εφαρ­μογή του προ­γράμ­μα­τος, «σημα­ντική δημο­σιο­νο­μική και εξω­τε­ρική προ­σαρ­μογή επι­τε­λέ­στηκε, κάποιες διαρ­θρω­τι­κές μεταρ­ρυθ­μί­σεις έγιναν (μερικές στο ασφα­λι­στικό, στα εργα­σιακά και στα τρα­πε­ζικά) και βασικά αφού η Ελλάδα παρέ­μεινε στο ευρώ περιο­ρί­στη­καν οι συστη­μι­κοί κίν­δυ­νοι», όπως ανα­φέ­ρει η έκθεση. Ομως παρά την αρχική υπο­στή­ριξη του προ­γράμ­μα­τος από τα μεγα­λύ­τερα κόμματα της χώρας, η πολι­τική αστά­θεια υπο­νό­μευσε το πρό­γραμμα και το «έθεσε εκτός τροχιάς αντα­να­κλώ­ντας την εύθραυ­στη κυριό­τητα και την ισχυρή αντί­σταση από τα οργα­νω­μένα συμ­φέ­ρο­ντα». Στα μέσα του 2014 υπήρχαν σημάδια ανά­καμ­ψης και η ελλη­νική κυβέρ­νηση μπόρεσε να επι­στρέ­ψει στις αγορές. Ομως, όπως λέει η έκθεση, η πιο βαθιά απ’ ό,τι ανα­με­νό­ταν ύφεση και η κατά 30% μείωση των εισο­δη­μά­των «έκαναν την άνοδο της λαϊκής δυσα­ρέ­σκειας αστα­μά­τητη». Συγ­χρό­νως, ανα­φέ­ρει ότι το πρό­γραμμα τον Ιούνιο του 2014 ήταν πλέον «εκτός τροχιάς». Το καλο­καίρι του 2015, ανα­φέ­ρει η έκθεση, η Ελλάδα έγινε η πρώτη ανε­πτυγ­μένη χώρα που προ­σω­ρινά δεν αντα­πο­κρί­θηκε στις οικο­νο­μι­κές υπο­χρε­ώ­σεις προς το Ταμείο, η μεγα­λύ­τερη στον ιστορία του.

γ. Παρά το PSI και το ΟSI (η συμ­με­τοχή των ιδιωτών στο «κούρεμα» του χρέους), το χρέος χαρα­κτη­ρί­στηκε μη βιώσιμο το 2015 όταν πλέον το πρό­γραμμα ήταν απο­λύ­τως εκτός τροχιάς.

δ. Η ανά­πτυξη, η αντα­γω­νι­στι­κό­τητα και η βιω­σι­μό­τητα του χρέους δεν έχει επα­νέλ­θει. Για να το πετύχει η Ελλάδα χρειά­ζε­ται να συνε­χί­σει τις μη ολο­κλη­ρω­μέ­νες μεταρ­ρυθ­μί­σεις και οι Ευρω­παίοι εταίροι να της προ­σφέ­ρουν περισ­σό­τερη ελά­φρυνση του χρέους.

ε. Οποιο­δή­ποτε πρό­γραμμα, όσο καλά σχε­δια­σμένο και να ήταν,δ εν θα πετύ­χαινε κάτω από «αυτές τις δύσκο­λες κατα­στά­σεις». Το πρό­γραμμα θα είχε μεγα­λύ­τερη πιθα­νό­τητα επι­τυ­χίας αν ήταν λιγό­τερο φιλό­δοξο, με λιγό­τερα θετικές προ­βλέ­ψεις για την οικο­νο­μία, απαι­τώ­ντας περισ­σό­τερη χρη­μα­το­δό­τηση και μεγα­λύ­τερη ελά­φρυνση του χρέους.

στ. Οι προ­βλέ­ψεις για τις κεφα­λαια­κές ανάγκες των τρα­πε­ζών έπρεπε να ήταν πιο συντη­ρη­τι­κές, έτσι ώστε να είχε μειωθεί η ανάγκη για ανα­κε­φα­λαιο­ποι­ή­σεις. Συγ­χρό­νως, τα μέτρα για τα «κόκκινα» δάνεια άργησαν να εφαρ­μο­στούν. Οσον αφορά τις διοι­κή­σεις των τρα­πε­ζών, η έκθεση ανα­φέ­ρει ότι παρότι τηρή­θη­καν τα κρι­τή­ρια για τον διο­ρι­σμό τους, «στενοί δεσμοί μεταξύ υψηλά ιστα­μέ­νων στις τρά­πε­ζες, τα πολι­τικά κόμματα και τις μεγάλες επι­χει­ρή­σεις δεν κόπηκαν για πολι­τι­κούς λόγους», πιθανώς επη­ρε­ά­ζο­ντας αρνη­τικά τις τρά­πε­ζες στην προ­σπά­θειά τους να αντλή­σουν ρευ­στό­τητα αυξά­νο­ντας τα προ­βλή­ματα της ποιό­τη­τας του ενερ­γη­τι­κού τους.

Η έκθεση, τέλος, είναι πολύ κριτική όσον αφορά τους στόχους που είχαν τεθεί στην Ελλάδα για επί­τευξη πρω­το­γε­νούς πλε­ο­νά­σμα­τος. Ανα­φέ­ρει χαρα­κτη­ρι­στικά πως από ένα δείγμα 55 χωρών τα τελευ­ταία 200 χρόνια, υπάρ­χουν μόνο 15 παρα­δείγ­ματα που είχαν ύφεση πάνω από πέντε χρόνια και καμία από αυτές τις χώρες δεν δια­τή­ρησε πρω­το­γε­νές πλε­ό­να­σμα πάνω από 2% του ΑΕΠ κατόπιν. «Είναι αμφί­βολο κατά πόσο η Ελλάδα μπορεί να κάνει ιστο­ρικό ρεκόρ κατα­φέρ­νο­ντας να δια­τη­ρή­σει πρω­το­γε­νές πλε­ό­να­σμα 3,5% – 4,5% του ΑΕΠ», ανα­φέ­ρει η έκθεση.

in.gr