Σωτήρης Σέρμπος: «Η Ελλάδα μπορεί να λειτουργεί ως αντίβαρο απέναντι στον τουρκικό αναθεωρητισμό»

Για τις κα­ται­γι­στι­κές εξε­λί­ξεις στην Συρία, τον ρόλο της Τουρ­κί­ας στην πε­ριο­χή, την επι­στρο­φή των με­τα­να­στών αλλά και τον ρόλο της Ευ­ρώ­πης, μι­λά­ει στην ‘δη­μο­κρα­τι­κή’ ο κα­θη­γη­τής Διε­θνούς Πο­λι­τι­κής στο Δη­μο­κρί­τειο Πα­νε­πι­στή­μιο Θρά­κης, κ. Σω­τή­ρης Σέρ­μπος.

Οπως το­νί­ζει, ει­δι­κά μετά την πτώση του κα­θε­στώ­τος Ασαντ στην Συρία, ο με­γά­λος κερ­δι­σμέ­νος εμ­φα­νί­ζε­ται προς το παρόν να είναι η Τουρ­κία ενώ οι επό­με­νες κι­νή­σεις στην διε­θνή σκα­κιέ­ρα, θα εξαρ­τη­θούν από τον πα­ρά­γο­ντα των ΗΠΑ, με την επι­στρο­φή του Ντό­ναλντ Τραμπ στην Προ­ε­δρία.

• Κύριε Σέρ­μπο, να ξε­κι­νή­σου­με από τις εξε­λί­ξεις στην Συρία, μετά την πτώση του κα­θε­στώ­τος του Ασαντ και τον πα­ρεμ­βα­τι­κό ρόλο της Τουρ­κί­ας, που προ­σπα­θεί (και το κα­τα­φέρ­νει μέχρι τώρα) να παί­ξει κυ­ρί­αρ­χο ρόλο στην πε­ριο­χή.

Ξε­κι­νώ­ντας από τα γε­γο­νό­τα που οδή­γη­σαν στην κα­τάρ­ρευ­ση του κα­θε­στώ­τος του Ασαντ, ο με­γά­λος χα­μέ­νος –όσον αφορά στην ισορ­ρο­πία δυ­νά­με­ων που υπήρ­χε στην Συρία- είναι το Ιράν και δευ­τε­ρευό­ντως, η Ρωσία. Πρέ­πει να θυ­μί­σου­με ότι η Συρία ήταν ήδη ένα απο­τυ­χη­μέ­νο κρά­τος, όπου ο κα­θέ­νας εν­δια­φε­ρό­ταν για την φυλή του. Άρα, επί του εδά­φους, για τον Ασαντ ήταν κυ­ρί­ως η δύ­να­μη της Χεζ­μπο­λάχ και των μα­χη­τών της που κρα­τού­σε ‘τα μπό­σι­κα’. Μετά το ισχυ­ρό πλήγ­μα που δέ­χτη­κε η Χεζ­μπο­λάχ από το Ισ­ρα­ήλ και ένα κομ­μά­τι των μα­χη­τών ούτως ή άλλως είχαν με­τα­κι­νη­θεί στον Λί­βα­νο, ήταν σαφές ότι ο Άσαντ δεν θα μπο­ρού­σε πλέον να στα­θεί. Παρ όλα αυτά, το εύρος της λι­πο­τα­ξί­ας των στρα­τιω­τών του, όταν εκ­δή­λω­σαν την επί­θε­ση οι Τζι­χα­ντι­στές, είναι απο­κα­λυ­πτι­κό. Νο­μί­ζω ότι ο Άσαντ, έχασε μία ευ­και­ρία, να είχε έρθει νω­ρί­τε­ρα σε μία συ­νεν­νό­η­ση με τον Ερ­ντο­γάν (κάτι που ο δεύ­τε­ρος, το ζη­τού­σε εδώ και πάρα πολύ καιρό, ενώ τον πα­ρό­τρυ­ναν οι Ρώσοι και οι Ιρα­νοί, αρ­γό­τε­ρα). Συ­νε­πώς, εδώ ο με­γά­λος κερ­δι­σμέ­νος είναι η Τουρ­κία που δεν θα είχε βγει τόσο αν δεν βά­ζα­με στην εξί­σω­ση και τον έτερο κερ­δι­σμέ­νο, που είναι το Ισ­ρα­ήλ. Δείτε π.χ. για πα­ρά­δειγ­μα σε μια πε­ριο­χή όπως η Μέση Ανα­το­λή, σε πολλά πράγ­μα­τα που συν­δέ­ο­νται με­τα­ξύ τους σαν συ­γκοι­νω­νού­ντα δο­χεία, ο πό­λε­μος Ισ­ρα­ήλ – Χαμάς, έφτα­σε μέχρι την εξου­δε­τέ­ρω­ση του κα­θε­στώ­τος Ασαντ. Άρα, η δια­πραγ­μα­τευ­τι­κή δύ­να­μη της Τουρ­κί­ας, ενι­σχύ­ε­ται απέ­να­ντι στη Δύση (και όχι μόνο) με το βα­σι­κό επι­χεί­ρη­μα ότι είναι η μο­να­δι­κή που μπο­ρεί να ελέγ­ξει τους Τζι­χα­ντι­στές για να πα­γιώ­σει μία κα­τά­στα­ση –αλλά απο­μέ­νει να το δούμε πώς θα εξε­λι­χθεί στην πο­ρεία.

• Ωστό­σο, ο Αμπού Μο­χά­μεντ αλ Γκο­λά­νι, αν και… φό­ρε­σε κου­στού­μι δεν παύει να είναι Τζι­χα­ντι­στής. Πώς θα εξε­λι­χθεί αυτό;

Προ­φα­νώς η Τουρ­κία θα θέλει να κρα­τή­σει τον Γκο­λά­νι στην θέση που βρί­σκε­ται αλλά μην ξε­χνά­τε ότι ο δικός του συ­να­σπι­σμός πε­ρι­λαμ­βά­νει πολλά ετε­ρό­κλη­τα στοι­χεία, όπου θα πρέ­πει να βρουν μία συ­νεν­νό­η­ση. Νο­μί­ζω ότι ο βα­σι­κός λόγος που άλ­λα­ξε συ­μπε­ρι­φο­ρά είναι επει­δή, για να μπο­ρέ­σει να στα­θε­ρο­ποι­η­θεί η Συρία, θα χρεια­στεί πολλά δι­σε­κα­τομ­μύ­ρια. Αυτά τα χρή­μα­τα που χρειά­ζο­νται για την ανοι­κο­δό­μη­σή της, οι πρώ­τοι που θα πρέ­πει να συν­δρά­μουν θα είναι κράτη από τις χώρες του Κόλ­που, τα Εμι­ρά­τα, το Κατάρ και δευ­τε­ρευό­ντως η Ευ­ρώ­πη. Η Τουρ­κία θέλει να πε­τύ­χει αυτό το εγ­χεί­ρη­μα για να μπο­ρέ­σει να προ­σφέ­ρει ‘εκ­δου­λεύ­σεις’ προς πολ­λούς, ως ο βα­σι­κός παί­κτης στη Συρία ενώ, ταυ­τό­χρο­να, θα ενι­σχύ­σει και τα οι­κο­νο­μι­κά της χώρας.

• Σε όλα αυτά, μπαί­νει η πα­ρά­με­τρος του κρί­σι­μου ζη­τή­μα­τος της επι­στρο­φής των Σύρων προ­σφύ­γων από την Τουρ­κία όπου υπήρ­χε ένας πολύ με­γά­λος αριθ­μός (πάνω από τριά­μι­σι εκα­τομ­μύ­ρια). Πώς εκτι­μά­τε ότι θα εξε­λι­χθεί αυτό;

Αυτά τα τριά­μι­σι εκα­τομ­μύ­ρια Σύροι πρό­σφυ­γες έχουν προ­κα­λέ­σει πολλά προ­βλή­μα­τα στον Ερ­ντο­γάν και αν τα κα­τα­φέ­ρει, θα θέλει να πε­τύ­χει και δη­μο­γρα­φι­κές αλ­λα­γές στη βό­ρεια Συρία –αυτό αφορά στο Κουρ­δι­κό. Από την άλλη, η Ευ­ρώ­πη είναι ένας βα­σι­κός δρων που δυ­στυ­χώς, δεν είχε απο­τύ­πω­μα όλα αυτά τα χρό­νια στη Συρία. Τον κύριο λόγο στην ισορ­ρο­πία δυ­νά­με­ων είχαν η Ρωσία και το Ιράν. Συ­νε­πώς, η Ευ­ρώ­πη δεν θα ήθελε να γίνει η Συρία μία ‘μαύρη τρύπα’ και να στα­θε­ρο­ποι­η­θεί.

• Ωστό­σο, αν και βλέ­που­με τους Σύ­ρους πρό­σφυ­γες να φεύ­γουν κατά χι­λιά­δες από την Τουρ­κία, δεν γνω­ρί­ζου­με εάν αυτό θα γίνει και με την Ευ­ρώ­πη, όπου υπάρ­χουν επί­σης με­γά­λοι αριθ­μοί.

Κοι­τάξ­τε, ακόμη και αν υπο­θέ­σου­με ότι όλα στη Συρία θα κυ­λή­σουν ομαλά με την νέα διοί­κη­ση Γκο­λά­νι, θα ήταν πολύ δύ­σκο­λο με τα ση­με­ρι­νά δε­δο­μέ­να, να δε­χτεί επι­στρο­φές με­γά­λου αριθ­μού προ­σφύ­γων. Απο­μέ­νει να δούμε πώς θα εξε­λι­χθεί αυτό, μέσα στο 2025.

• Από το νέο έτος όμως, υπάρ­χει κι άλλος ένας βα­σι­κός πα­ρά­γο­ντας: η επι­στρο­φή Τραμπ στην Προ­ε­δρία των ΗΠΑ. Τι μπο­ρού­με να πε­ρι­μέ­νου­με από αυτό;

Πριν σας απα­ντή­σω, έχει εν­δια­φέ­ρον να εξε­τά­σου­με τις δη­λώ­σεις του Ντό­ναλντ Τραμπ για τον Ερ­ντο­γάν. Όπως γνω­ρί­ζου­με, υπάρ­χουν οι δια­προ­σω­πι­κές σχέ­σεις με­τα­ξύ των ηγε­τών αλλά υπάρ­χουν και τα συμ­φέ­ρο­ντα. Τώρα που ανε­βαί­νει η δια­πραγ­μα­τευ­τι­κή δύ­να­μη της Τουρ­κί­ας, ο Τραμπ ξέρει ότι θα πρέ­πει να κάνει κά­ποιες συμ­φω­νί­ες μαζί της. Εδώ, υπάρ­χει ένα ση­μείο επα­φής που στο πα­ρελ­θόν δεν υπήρ­χε τόσο έντο­νο την προη­γού­με­νη φορά. Έχει εν­δια­φέ­ρον ωστό­σο, καθώς και οι δύο αρέ­σκο­νται στα… πα­ζά­ρια. Το ζή­τη­μα για τον Τραμπ είναι τι θα γίνει με τους Κούρ­δους και πώς θα λει­τουρ­γή­σει η πίεση από το Ισ­ρα­ήλ πάνω σε αυτό, καθώς και ποιος θα είναι ο ρόλος του ένα­ντι του Ισλα­μι­κού κρά­τους (ISIS). Είναι πολλά που θα πρέ­πει να δούμε πώς θα εξε­λι­χθούν μέσα στο 2025.

Σχε­τι­κά με την Ευ­ρώ­πη, βρί­σκε­ται σε ένα πολύ κρί­σι­μο σταυ­ρο­δρό­μι. Θα πρέ­πει να επα­να­δια­πραγ­μα­τευ­τεί την σχέση της με τις ΗΠΑ και αυτό θα αφορά στα ζη­τή­μα­τα της άμυ­νας, της οι­κο­νο­μί­ας και των εμπο­ρι­κών σχέ­σε­ων κ.λπ.

• Πού βλέ­πε­τε να το­πο­θε­τεί­ται η Ελ­λά­δα μέσα σε όλο αυτό το σκη­νι­κό; Εμείς, τι κά­νου­με με μία Τουρ­κία που συ­νε­χί­ζει να είναι προ­κλη­τι­κή απέ­να­ντί μας;

Όσον αφορά στα ελ­λη­νο­τουρ­κι­κά, ανε­ξαρ­τή­τως αν πε­τύ­χει το πρό­τζεκτ της Τουρ­κί­ας στη Μέση Ανα­το­λή με επί­κε­ντρο τη Συρία, θα είναι πολύ… απα­σχο­λη­μέ­νη. Όλα αυτά τα ζη­τή­μα­τα, είναι πολύ σύν­θε­τα και πε­ρι­λαμ­βά­νουν και πολλά δύ­σκο­λα ση­μεία. Δεν είναι τυ­χαίο που είχε επι­λε­γεί εξ αρχής ο Χακάν Φι­ντάν για την θέση που κα­τέ­χει, του υπουρ­γού Εξω­τε­ρι­κών της τουρ­κι­κής κυ­βέρ­νη­σης, αφού είναι ο αρ­χι­τέ­κτο­νας της πο­λι­τι­κής της Τουρ­κί­ας στη Μέση Ανα­το­λή. Συ­νε­πώς, η Τουρ­κία στο επό­με­νο διά­στη­μα, το λο­γι­κό είναι να μην κι­νη­θεί για να διεκ­δι­κή­σει κάτι πα­ρα­πά­νω αφού εν­δια­φέ­ρε­ται πε­ρισ­σό­τε­ρο για την Μέση Ανα­το­λή.

Ωστό­σο, εάν κλεί­σει τα μέ­τω­πα που θέλει και έχο­ντας ενι­σχύ­σει την δια­πραγ­μα­τευ­τι­κή της θέση, δεν μπο­ρού­με να απο­κλεί­σου­με ότι θα βάλει στο τρα­πέ­ζι τα θέ­μα­τα που θέλει –όπως η έξο­δος προς το Αι­γαίο και ευ­ρύ­τε­ρα προς την Ανα­το­λι­κή Με­σό­γειο στο πλαί­σιο του γε­ω­πο­λι­τι­κού της ανα­θε­ω­ρη­τι­σμού. Εκεί, νο­μί­ζω ότι η Ελ­λά­δα πρέ­πει να αξιο­ποι­ή­σει τον χρόνο που θα έχει ώστε να με­γι­στο­ποι­ή­σει τα οφέλη από έναν ανα­βαθ­μι­σμέ­νο και αξιό­πι­στο γε­ω­πο­λι­τι­κό ρόλο που θα μπο­ρεί να δια­δρα­μα­τί­σει. Ένας από τους λό­γους που στο πα­ρελ­θόν, η Αμε­ρι­κή ισχυ­ρο­ποί­η­σε την θέση της Ελ­λά­δας ως βα­σι­κό πα­ρά­γο­ντα ισορ­ρο­πί­ας δυ­νά­με­ων, ήταν για να λει­τουρ­γεί ως ‘αντί­βα­ρο’ απέ­να­ντι στον τουρ­κι­κό ανα­θε­ω­ρη­τι­σμό.

Οπότε, εκτι­μώ πως θα συ­γκλί­νου­με μαζί με την Κύπρο, θα ενι­σχυ­θεί η σχέση της Κυ­πρια­κής Δη­μο­κρα­τί­ας με τις ΗΠΑ και θα δούμε πώς θα εξε­λι­χθούν αυτά, στο επό­με­νο διά­στη­μα.