H απόρρητη έκθεση του ΔΝΤ για την ελληνική οικονομία-Ποιους όρους θέτει

 

Μια εμπι­στευ­τι­κή έκ­θε­ση του Διε­θνούς Νο­μι­σμα­τι­κού Τα­μεί­ου (ΔΝΤ) φέρ­νει στη δη­μο­σιό­τη­τα σή­με­ρα η «Κ». Η έκ­θε­ση, η οποία πε­ρι­ήλ­θε στην κα­το­χή και ευ­ρω­παϊ­κών θε­σμών στις Βρυ­ξέλ­λες, ενώ βα­σι­κό σκοπό έχει να αξιο­λο­γή­σει το δεύ­τε­ρο πρό­γραμ­μα στην Ελ­λά­δα (2012 – 2016), συγ­χρό­νως πε­ρι­γρά­φει τους όρους με τους οποί­ους θα μπο­ρού­σε να συμ­με­τά­σχει το Τα­μείο στο ελ­λη­νι­κό πρό­γραμ­μα απο­φεύ­γο­ντας τα λάθη του πα­ρελ­θό­ντος.

Το κεί­με­νο των 38 σε­λί­δων, με ημε­ρο­μη­νία 24 Ια­νουα­ρί­ου 2017, έχει ιδιαί­τε­ρη ση­μα­σία και βάρος καθώς: α) θέτει μια ευ­ρύ­τε­ρη ατζέ­ντα με­ταρ­ρυθ­μί­σε­ων, πέραν του αφο­ρο­λο­γή­του και του ασφα­λι­στι­κού, όπου επι­κε­ντρώ­νε­ται έως τώρα η προ­σο­χή, ενώ β) θα πα­ρου­σια­στεί μαζί με την έκ­θε­ση που θα πε­ριέ­χει την ανά­λυ­ση της βιω­σι­μό­τη­τας του ελ­λη­νι­κού χρέ­ους (το άρθρο 4 για την Ελ­λά­δα) στο Δ.Σ. του Τα­μεί­ου, που θα συ­νέλ­θει στις 6 Φε­βρουα­ρί­ου. Οι δύο εκ­θέ­σεις, σε συν­δυα­σμό, θα κρί­νουν σε με­γά­λο βαθμό τη στάση που θα κρα­τή­σει το ΔΝΤ στις δια­πραγ­μα­τεύ­σεις του με την ελ­λη­νι­κή κυ­βέρ­νη­ση για την ολο­κλή­ρω­ση της αξιο­λό­γη­σης και τη συμ­φω­νία για νέο πρό­γραμ­μα.

Η απο­τί­μη­ση της συμ­με­το­χής του Τα­μεί­ου στη χώρα δεν είναι θε­τι­κή στο σύ­νο­λό της, καθώς απα­ριθ­μεί­ται σειρά από εμπό­δια και συ­στη­μι­κές δυ­σκο­λί­ες που συ­νά­ντη­σαν τα τε­λευ­ταία χρό­νια οι εκ­πρό­σω­ποί του στην Ελ­λά­δα. Η έκ­θε­ση δίνει, πα­ράλ­λη­λα, μια «γεύση» για το πώς θα μπο­ρού­σε να είναι η μελ­λο­ντι­κή συμ­με­το­χή του Τα­μεί­ου σε ένα νέο πρό­γραμ­μα, που απαι­τεί­ται για να κλεί­σει η δεύ­τε­ρη αξιο­λό­γη­ση. Η ατζέ­ντα που θα τεθεί στο τρα­πέ­ζι των δια­πραγ­μα­τεύ­σε­ων με τους Ευ­ρω­παί­ους εταί­ρους και την ελ­λη­νι­κή πλευ­ρά θα ανα­φέ­ρει ότι:

1. Οι δε­σμεύ­σεις για την ελά­φρυν­ση του χρέ­ους, που θα έχουν ως απο­τέ­λε­σμα τη βιω­σι­μό­τη­τά του, χρειά­ζε­ται να μπουν από την αρχή του προ­γράμ­μα­τος και πρέ­πει να βα­σί­ζο­νται σε έναν ρε­α­λι­στι­κό με­σο­πρό­θε­σμο στόχο για επί­τευ­ξη πρω­το­γε­νούς πλε­ο­νά­σμα­τος.

2. Για την οι­κο­νο­μι­κή ανά­καμ­ψη προ­τε­ραιό­τη­τα πρέ­πει να έχουν οι με­ταρ­ρυθ­μί­σεις στον τρα­πε­ζι­κό τομέα, καθώς η κα­θυ­στέ­ρη­ση αντι­με­τώ­πι­σης των «κόκ­κι­νων δα­νεί­ων», της δη­μιουρ­γί­ας του θε­σμι­κού πλαι­σί­ου για τις πτω­χεύ­σεις και τον ορι­σμό των διοι­κή­σε­ων των τρα­πε­ζών έχει επί­πτω­ση στην ανά­καμ­ψη.

3. Οταν η πο­λι­τι­κή βάση για τις με­ταρ­ρυθ­μί­σεις είναι εύ­θραυ­στη και δεν υπάρ­χει ισχυ­ρή κυ­ριό­τη­τα του προ­γράμ­μα­τος, οι προσ­δο­κί­ες αλλά και η σχε­δί­α­ση του προ­γράμ­μα­τος πρέ­πει να είναι πιο συ­ντη­ρη­τι­κές από την αρχή. Το προ­σω­πι­κό του ΔΝΤ πρέ­πει να αντι­τάσ­σε­ται σε πιέ­σεις από τους Ευ­ρω­παί­ους εταί­ρους για πιο θε­τι­κές προ­βλέ­ψεις.

4. Για να προ­χω­ρή­σει η ελ­λη­νι­κή οι­κο­νο­μία χρειά­ζε­ται διεύ­ρυν­ση της φο­ρο­λο­γι­κής βάσης, ισχυ­ρή εφαρ­μο­γή της φο­ρο­λο­γι­κής συμ­μόρ­φω­σης και ανά­πτυ­ξη στο­χευ­μέ­νων δι­κτύ­ων κοι­νω­νι­κής ασφά­λειας. Αυτά είναι τα ση­μεία που θα κά­νουν τις με­ταρ­ρυθ­μί­σεις «να έχουν με­γα­λύ­τε­ρη διάρ­κεια και να είναι πε­ρισ­σό­τε­ρο κοι­νω­νι­κά δί­καιες».

5. Η Ελ­λά­δα πρέ­πει να επα­νεκ­κι­νή­σει τις στά­σι­μες διαρ­θρω­τι­κές με­ταρ­ρυθ­μί­σεις που αφο­ρούν στις αγο­ρές προ­ϊ­ό­ντων, υπη­ρε­σιών, στα ερ­γα­σια­κά, και στα κλει­στά επαγ­γέλ­μα­τα ώστε να πα­ρα­μεί­νει μέλος της Ευ­ρω­ζώ­νης. «Κλει­δί είναι η δια­σφά­λι­ση ισχυ­ρής ιδιο­κτη­σί­ας του προ­γράμ­μα­τος», ανα­φέ­ρε­ται χα­ρα­κτη­ρι­στι­κά.

6. Βάρος πρέ­πει να δοθεί στην κοι­νω­νι­κή δι­καιο­σύ­νη του προ­γράμ­μα­τος. Η έκ­θε­ση υπο­στη­ρί­ζει πως το πρό­γραμ­μα δεν ήταν κοι­νω­νι­κά δί­καιο, παρά τις προ­σπά­θειες του προ­σω­πι­κού να το κάνει, εγεί­ρο­ντας ανη­συ­χί­ες για την πο­λι­τι­κή βιω­σι­μό­τη­τα των μέ­τρων που πάρ­θη­καν.

7. Θα ήταν σωστό να υπήρ­χε συ­γκε­κρι­μέ­νη δια­δι­κα­σία συ­νερ­γα­σί­ας του Τα­μεί­ου με νο­μι­σμα­τι­κές ενώ­σεις (όπως το ευρώ) όταν χρειά­ζε­ται πρό­γραμ­μα προ­σαρ­μο­γής. Αυτό είναι ένα ση­μείο που έχει επι­ση­μαν­θεί και σε προη­γού­με­νες εκ­θέ­σεις του ΔΝΤ, και το­νί­ζε­ται η ανά­γκη να υπάρ­χει μία εκ των προ­τέ­ρων συμ­φω­νία για ανταλ­λα­γή πλη­ρο­φο­ριών, για τις τε­χνι­κές ανα­λύ­σεις (πολ­λές φορές οι θε­σμοί κα­τα­λή­γουν με δια­φο­ρε­τι­κά απο­τε­λέ­σμα­τα), σχε­δια­σμό και επι­κοι­νω­νία του προ­γράμ­μα­τος, με­τα­ξύ άλλων. Στην έκ­θε­ση ανα­φέ­ρε­ται ότι οι εκ­πρό­σω­ποι από τους τρεις θε­σμούς (ΔΝΤ, ΕΚΤ, Ε.Ε.) θε­ω­ρούν ότι «υπάρ­χει χώρος βελ­τί­ω­σης της συ­νερ­γα­σί­ας τους».

Η έκ­θε­ση, κυ­ρί­ως, επι­κε­ντρώ­νε­ται στην αξιο­λό­γη­ση του δεύ­τε­ρου προ­γράμ­μα­τος, ασκώ­ντας βα­σι­κά κρι­τι­κή κυ­ρί­ως στην ελ­λη­νι­κή πλευ­ρά και κά­νο­ντας πολύ μικρή αυ­το­κρι­τι­κή για τα λάθη του ίδιου του Τα­μεί­ου. Συγ­χρό­νως εξη­γεί πως ενώ συ­ντε­λέ­στη­κε πρό­ο­δος ως προς την υλο­ποί­η­ση των στό­χων του προ­γράμ­μα­τος από την πε­ρί­ο­δο 2012 – 2014, τε­λι­κά το πρό­γραμ­μα «ναυά­γη­σε» εξαι­τί­ας των «αρ­νη­τι­κών πο­λι­τι­κών εξε­λί­ξε­ων» στη χώρα, τα «ορ­γα­νω­μέ­να συμ­φέ­ρο­ντα» και την «εύ­θραυ­στη κυ­ριό­τη­τα» του προ­γράμ­μα­τος, που είχαν οι ελ­λη­νι­κές κυ­βερ­νή­σεις εκεί­νο το διά­στη­μα, όπως ανα­φέ­ρει χα­ρα­κτη­ρι­στι­κά. Ως προς τα λάθη του προ­γράμ­μα­τος, η έκ­θε­ση ανα­γνω­ρί­ζει πως ένα «λι­γό­τε­ρο φι­λό­δο­ξο πρό­γραμ­μα, με λι­γό­τε­ρα θε­τι­κές προ­βλέ­ψεις για την οι­κο­νο­μία, που θα απαι­τού­σε πε­ρισ­σό­τε­ρη χρη­μα­το­δό­τη­ση και με­γα­λύ­τε­ρη ελά­φρυν­ση του χρέ­ους», θα είχε με­γα­λύ­τε­ρες πι­θα­νό­τη­τες επι­τυ­χί­ας. Το δεύ­τε­ρο πρό­γραμ­μα που υπο­γρά­φτη­κε με το ΔΝΤ ήταν ύψους 28 δισ. και μέσα στο διά­στη­μα τεσ­σά­ρων ετών μόνο πέντε από τις 16 αξιο­λο­γή­σεις που προ­βλέ­πο­νταν ολο­κλη­ρώ­θη­καν, ενώ από το 2010 η Ελ­λά­δα είχε έξι πρω­θυ­πουρ­γούς και εννιά υπουρ­γούς Οι­κο­νο­μι­κών.

Τα συ­μπε­ρά­σμα­τα

Τα βα­σι­κά συ­μπε­ρά­σμα­τα για το πρό­γραμ­μα, που υπο­γρά­φτη­κε από την κυ­βέρ­νη­ση Πα­πα­δή­μου, υλο­ποι­ή­θη­κε έως κά­ποιον βαθμό από την κυ­βέρ­νη­ση Σα­μα­ρά – Βε­νι­ζέ­λου και κα­τέρ­ρευ­σε υπό την κυ­βέρ­νη­ση Τσί­πρα – Καμ­μέ­νου, είναι τα εξής:

α. Το πρό­γραμ­μα αυτό έθεσε ιδιαί­τε­ρες προ­κλή­σεις στο Τα­μείο, όπως ανα­φέ­ρει η έκ­θε­ση, καθώς στην Ελ­λά­δα είχε τότε μόλις σχη­μα­τι­στεί μία οι­κου­με­νι­κή κυ­βέρ­νη­ση με τη συμ­με­το­χή των βα­σι­κών κομ­μά­των και εξαι­τί­ας της επι­μο­νής των Ευ­ρω­παί­ων να τη­ρη­θούν οι ευ­ρω­παϊ­κοί δη­μο­σιο­νο­μι­κοί κα­νό­νες (Σύμ­φω­νο Στα­θε­ρό­τη­τα και Ανά­πτυ­ξης) η νέα κυ­βέρ­νη­ση υιο­θέ­τη­σε ένα πολύ «φι­λό­δο­ξο πρό­γραμ­μα», παρά τις αντί­θε­τες εν­δεί­ξεις του Τα­μεί­ου που υπο­στή­ρι­ζε μια πιο ομαλή προ­σαρ­μο­γή. Το Δ.Σ. του ΔΝΤ ενέ­κρι­νε το πρό­γραμ­μα παρά τα ρίσκα που είχε πε­ρι­γρά­ψει το προ­σω­πι­κό του. «Η από­φα­ση εμ­φά­νι­σε μία με­γά­λου ρί­σκου ανοχή από το Τα­μείο, καθώς ανα­γνώ­ρι­ζε ότι το ρίσκο μη στή­ρι­ξης της ελ­λη­νι­κής οι­κο­νο­μί­ας ήταν με­γα­λύ­τε­ρο τότε και για την Ελ­λά­δα και την Ευ­ρω­ζώ­νη».

β. Ενώ είχε συ­ντε­λε­στεί πρό­ο­δος στα δύο πρώτα χρό­νια του προ­γράμ­μα­τος (2012 – 2014) αυτό «ναυά­γη­σε εξαι­τί­ας των αρ­νη­τι­κών πο­λι­τι­κών εξε­λί­ξε­ων». Παρά τις συ­χνές δια­κο­πές στην εφαρ­μο­γή του προ­γράμ­μα­τος, «ση­μα­ντι­κή δη­μο­σιο­νο­μι­κή και εξω­τε­ρι­κή προ­σαρ­μο­γή επι­τε­λέ­στη­κε, κά­ποιες διαρ­θρω­τι­κές με­ταρ­ρυθ­μί­σεις έγι­ναν (με­ρι­κές στο ασφα­λι­στι­κό, στα ερ­γα­σια­κά και στα τρα­πε­ζι­κά) και βα­σι­κά αφού η Ελ­λά­δα πα­ρέ­μει­νε στο ευρώ πε­ριο­ρί­στη­καν οι συ­στη­μι­κοί κίν­δυ­νοι», όπως ανα­φέ­ρει η έκ­θε­ση. Ομως παρά την αρ­χι­κή υπο­στή­ρι­ξη του προ­γράμ­μα­τος από τα με­γα­λύ­τε­ρα κόμ­μα­τα της χώρας, η πο­λι­τι­κή αστά­θεια υπο­νό­μευ­σε το πρό­γραμ­μα και το «έθεσε εκτός τρο­χιάς αντα­να­κλώ­ντας την εύ­θραυ­στη κυ­ριό­τη­τα και την ισχυ­ρή αντί­στα­ση από τα ορ­γα­νω­μέ­να συμ­φέ­ρο­ντα». Στα μέσα του 2014 υπήρ­χαν ση­μά­δια ανά­καμ­ψης και η ελ­λη­νι­κή κυ­βέρ­νη­ση μπό­ρε­σε να επι­στρέ­ψει στις αγο­ρές. Ομως, όπως λέει η έκ­θε­ση, η πιο βαθιά απ’ ό,τι ανα­με­νό­ταν ύφεση και η κατά 30% μεί­ω­ση των ει­σο­δη­μά­των «έκα­ναν την άνοδο της λαϊ­κής δυ­σα­ρέ­σκειας αστα­μά­τη­τη». Συγ­χρό­νως, ανα­φέ­ρει ότι το πρό­γραμ­μα τον Ιού­νιο του 2014 ήταν πλέον «εκτός τρο­χιάς». Το κα­λο­καί­ρι του 2015, ανα­φέ­ρει η έκ­θε­ση, η Ελ­λά­δα έγινε η πρώτη ανε­πτυγ­μέ­νη χώρα που προ­σω­ρι­νά δεν αντα­πο­κρί­θη­κε στις οι­κο­νο­μι­κές υπο­χρε­ώ­σεις προς το Τα­μείο, η με­γα­λύ­τε­ρη στον ιστο­ρία του.

γ. Παρά το PSI και το ΟSI (η συμ­με­το­χή των ιδιω­τών στο «κού­ρε­μα» του χρέ­ους), το χρέος χα­ρα­κτη­ρί­στη­κε μη βιώ­σι­μο το 2015 όταν πλέον το πρό­γραμ­μα ήταν απο­λύ­τως εκτός τρο­χιάς.

δ. Η ανά­πτυ­ξη, η αντα­γω­νι­στι­κό­τη­τα και η βιω­σι­μό­τη­τα του χρέ­ους δεν έχει επα­νέλ­θει. Για να το πε­τύ­χει η Ελ­λά­δα χρειά­ζε­ται να συ­νε­χί­σει τις μη ολο­κλη­ρω­μέ­νες με­ταρ­ρυθ­μί­σεις και οι Ευ­ρω­παί­οι εταί­ροι να της προ­σφέ­ρουν πε­ρισ­σό­τε­ρη ελά­φρυν­ση του χρέ­ους.

ε. Οποιο­δή­πο­τε πρό­γραμ­μα, όσο καλά σχε­δια­σμέ­νο και να ήταν,δ εν θα πε­τύ­χαι­νε κάτω από «αυτές τις δύ­σκο­λες κα­τα­στά­σεις». Το πρό­γραμ­μα θα είχε με­γα­λύ­τε­ρη πι­θα­νό­τη­τα επι­τυ­χί­ας αν ήταν λι­γό­τε­ρο φι­λό­δο­ξο, με λι­γό­τε­ρα θε­τι­κές προ­βλέ­ψεις για την οι­κο­νο­μία, απαι­τώ­ντας πε­ρισ­σό­τε­ρη χρη­μα­το­δό­τη­ση και με­γα­λύ­τε­ρη ελά­φρυν­ση του χρέ­ους.

στ. Οι προ­βλέ­ψεις για τις κε­φα­λαια­κές ανά­γκες των τρα­πε­ζών έπρε­πε να ήταν πιο συ­ντη­ρη­τι­κές, έτσι ώστε να είχε μειω­θεί η ανά­γκη για ανα­κε­φα­λαιο­ποι­ή­σεις. Συγ­χρό­νως, τα μέτρα για τα «κόκ­κι­να» δά­νεια άρ­γη­σαν να εφαρ­μο­στούν. Οσον αφορά τις διοι­κή­σεις των τρα­πε­ζών, η έκ­θε­ση ανα­φέ­ρει ότι πα­ρό­τι τη­ρή­θη­καν τα κρι­τή­ρια για τον διο­ρι­σμό τους, «στε­νοί δε­σμοί με­τα­ξύ υψηλά ιστα­μέ­νων στις τρά­πε­ζες, τα πο­λι­τι­κά κόμ­μα­τα και τις με­γά­λες επι­χει­ρή­σεις δεν κό­πη­καν για πο­λι­τι­κούς λό­γους», πι­θα­νώς επη­ρε­ά­ζο­ντας αρ­νη­τι­κά τις τρά­πε­ζες στην προ­σπά­θειά τους να αντλή­σουν ρευ­στό­τη­τα αυ­ξά­νο­ντας τα προ­βλή­μα­τα της ποιό­τη­τας του ενερ­γη­τι­κού τους.

Η έκ­θε­ση, τέλος, είναι πολύ κρι­τι­κή όσον αφορά τους στό­χους που είχαν τεθεί στην Ελ­λά­δα για επί­τευ­ξη πρω­το­γε­νούς πλε­ο­νά­σμα­τος. Ανα­φέ­ρει χα­ρα­κτη­ρι­στι­κά πως από ένα δείγ­μα 55 χωρών τα τε­λευ­ταία 200 χρό­νια, υπάρ­χουν μόνο 15 πα­ρα­δείγ­μα­τα που είχαν ύφεση πάνω από πέντε χρό­νια και καμία από αυτές τις χώρες δεν δια­τή­ρη­σε πρω­το­γε­νές πλε­ό­να­σμα πάνω από 2% του ΑΕΠ κα­τό­πιν. «Είναι αμ­φί­βο­λο κατά πόσο η Ελ­λά­δα μπο­ρεί να κάνει ιστο­ρι­κό ρεκόρ κα­τα­φέρ­νο­ντας να δια­τη­ρή­σει πρω­το­γε­νές πλε­ό­να­σμα 3,5% – 4,5% του ΑΕΠ», ανα­φέ­ρει η έκ­θε­ση.

Κα­θη­με­ρι­νή της Κυ­ρια­κής