Φοιτητική ζωή και αλκοόλ

Ομι­λία της Κοι­νω­νιο­λό­γου κ. Κα­τε­ρί­νας Πα­πα­θε­ο­δώ­ρου στο πλαί­σιο των μη­νιαί­ων ανοι­χτών προς το κοινό εκ­δη­λώ­σε­ων που ορ­γα­νώ­νει ο Συμ­βου­λευ­τι­κός Σταθ­μός της Σχο­λής Αν­θρω­πι­στι­κών Επι­στη­μών του Πα­νε­πι­στη­μί­ου Αι­γαί­ου

«Είναι γνω­στό πως μπαί­νο­ντας στην φοι­τη­τι­κή ζωή, τα νεαρά άτομα έρ­χο­νται αντι­μέ­τω­ποι με μία ελευ­θε­ρία που ίσως να μην ξέ­ρουν ακόμα πως να χει­ρι­στούν. Μία από τις προ­κλή­σεις που γνω­ρί­ζουν είναι η προ­βλη­μα­τι­κή κα­τα­νά­λω­ση αλ­κο­όλ.

Το αλ­κο­όλ προ­έρ­χε­ται από την αρα­βι­κή λέξη al kohl, ονο­μά­ζε­ται αι­θυ­λι­κή αλ­κο­ό­λη ή αι­θα­νό­λη και φαρ­μα­κο­λο­γι­κά ανή­κει στα κα­τα­σταλ­τι­κά του Κε­ντρι­κού Νευ­ρι­κού Συ­στή­μα­τος. Είναι το πα­λαιό­τε­ρο, νό­μι­μο και πιο δια­δε­δο­μέ­νο ναρ­κω­τι­κό. Χρη­σι­μο­ποιεί­ται κυ­ρί­ως για ψυ­χα­γω­γι­κούς σκο­πούς και οι πε­ρισ­σό­τε­ροι ενή­λι­κες απο­λαμ­βά­νουν ένα ποτό με το φα­γη­τό τους ή για χα­λά­ρω­ση.

Τι γί­νε­ται όμως όταν υπάρ­χει κα­τά­χρη­ση; Κά­ποιες από τις συ­νέ­πειες είναι ότι συν­νε­φιά­ζει τη μνήμη και την κρίση, επι­βρα­δύ­νει την επε­ξερ­γα­σία πλη­ρο­φο­ριών και το χρόνο αντί­δρα­σης, εξα­σθε­νί­ζει το συ­ντο­νι­σμό των κι­νή­σε­ων και ανα­στέλ­λει τον έλεγ­χο της πα­ρορ­μη­τι­κής και επι­θε­τι­κής συ­μπε­ρι­φο­ράς. Επί­σης απο­τέ­λε­σμα του πί­νο­ντας πολύ αλ­κο­όλ είναι η απώ­λεια μνή­μης, συλ­λή­ψεις, ανε­πι­θύ­μη­τες εγκυ­μο­σύ­νες, αφρο­δί­σια νο­σή­μα­τα, κα­τα­στρο­φή πε­ριου­σί­ας, τύ­ψεις και ενο­χές.

Αξί­ζει να ση­μειώ­σου­με ότι η κα­τά­χρη­ση του αλ­κο­όλ δεν είναι αλ­κο­ό­λι­σμος, αλλά είναι η επει­σο­δια­κή υπερ­κα­τα­νά­λω­ση αλ­κο­όλ, όταν πί­νου­με πα­ρα­πά­νω από τα ασφα­λή όρια σε ένα σύ­ντο­μο χρο­νι­κό διά­στη­μα. Αυτό βέ­βαια δεν ση­μαί­νει ότι αν κά­ποιο άτομο κα­τα­να­λώ­νει πολύ αλ­κο­όλ τα­κτι­κά δεν είναι επιρ­ρε­πές στο να ανα­πτύ­ξει εθι­σμό στο αλ­κο­όλ.

Ο Πα­γκό­σμιος Ορ­γα­νι­σμός Υγεί­ας ανα­φέ­ρει ότι τα ασφα­λή όρια κα­τα­νά­λω­σης αλ­κο­όλ είναι 1 ποτό την ημέρα για τις γυ­ναί­κες και 2 ποτά για τους άντρες. Οι γυ­ναί­κες έχουν λι­γό­τε­ρο νερό στο σώμα τους από τους άντρες. Επί­σης έχουν πε­ρισ­σό­τε­ρο λι­πώ­δη ιστό και εφό­σον το αλ­κο­όλ δια­σπά­ται στο λίπος, η απορ­ρό­φη­ση του αλ­κο­όλ στο αίμα είναι με­γα­λύ­τε­ρη, έτσι επη­ρε­ά­ζο­νται πε­ρισ­σό­τε­ρο και πιο γρή­γο­ρα από τους άν­δρες.

Τα συμ­πτώ­μα­τα της επί­δρα­σης από το αλ­κο­όλ δια­φέ­ρουν ανά­λο­γα με τη πο­σό­τη­τα που υπάρ­χει στο σώμα. Κα­τά­χρη­ση είναι όταν πί­νουν 4 ποτά σε 2 ώρες οι γυ­ναί­κες και 5 ποτά σε δύο ωρες οι άν­δρες. Ο ορ­γα­νι­σμός και συ­γκε­κρι­μέ­να το συ­κώ­τι μας, μπο­ρεί να επε­ξερ­γα­στεί 8 γρ κα­θα­ρού αλ­κο­όλ σε μία ώρα. Για αυτόν τον λόγο το αλ­κο­όλ το με­τρά­με σε μο­νά­δες, για να μπο­ρού­με να υπο­λο­γί­ζου­με την κα­τα­νά­λω­ση μας. Ο Πα­γκό­σμιος Ορ­γα­νι­σμός Υγεί­ας προ­τεί­νει να μην ξε­περ­νά­με τις 14 μο­νά­δες αλ­κο­όλ την εβδο­μά­δα, να μην τις πί­νου­με όλες μαζί και να έχου­με μέρες που δεν πί­νου­με κα­θό­λου αλ­κο­όλ την εβδο­μά­δα.

Γε­νι­κά υπάρ­χει μια δια­μά­χη στον επι­στη­μο­νι­κό κόσμο για το αν κάνει καλό να πί­νου­με αλ­κο­όλ. Από την μία έχου­με έρευ­νες που δια­πι­στώ­νουν την προ­στα­τευ­τι­κή δράση που ασκεί κυ­ρί­ως στην υγεία της καρ­διάς µας. Από την άλλη ένας επί­σης σηµαντι­κός αριθµός µελε­τών δεί­χνει ότι το αλ­κο­όλ ευ­θύ­νε­ται για την πρό­κλη­ση δια­φό­ρων µορφών καρ­κί­νου. Πά­ντως κάθε πο­σό­τη­τα πάνω από τη συ­νι­στώµενη σε συν­δυασµό µε τη χρό­νια κα­τα­νά­λω­ση μπο­ρεί να προ­κα­λέ­σει εθισµό, εγκε­φα­λι­κές και νευ­ρο­λο­γι­κές βλά­βες, δια­τα­ρα­χές, ηπα­το­πά­θειες, πα­γκρε­α­τί­τι­δα, οστε­ο­πό­ρω­ση κ.α.

Κα­νέ­νας δεν μπο­ρεί να αμ­φι­σβη­τή­σει το γε­γο­νός ότι η φοι­τη­τι­κή ζωή συν­δέ­ε­ται άμεσα με τη κα­τα­νά­λω­ση, και συ­νή­θως την υπερ­κα­τα­να­λω­ση αλ­κο­όλ. Μη ξέ­ρο­ντας τα όρια τους και μη γνω­ρί­ζο­ντας πόσο είναι ένα ποτό, πολ­λοί είναι εκεί­νοι που υπο­φέ­ρουν από τις κα­τα­στρο­φι­κές συ­νέ­πειες τις με­γά­λης κα­τα­νά­λω­σης αι­θα­νό­λης.

Σύμ­φω­να με τους White και Ηinsgon και την έρευ­να για το αλ­κο­όλ που έκα­ναν (Alcohol Research: Current Reviews, Volume 35, Issue Number 2) τέσ­σε­ρις στους πέντε φοι­τη­τες πί­νουν αλ­κο­όλ. Από εκεί­νους που πί­νουν, οι μισοί κά­νουν κα­τά­χρη­ση. Καθέ χρόνο τα προ­βλή­μα­τα απο την υπερ­βο­λι­κή κα­τα­νά­λω­ση του αλ­κο­όλ είναι: Θα­νά­τοι: 1,825 φοι­τη­τές με­τα­ξύ 18-24 χρ. πε­θαί­νουν από ατυ­χή­μα­τα μετά από μέθη, επι­θέ­σεις: 690,000 φοι­τη­τές δέ­χο­νται επί­θε­ση από κά­ποιον άλλο φοι­τη­τή που έχει πίει, σε­ξουα­λι­κή κα­κο­ποί­η­ση: 97.000 φοι­τη­τές πέ­φτουν θύ­μα­τα σε­ξουα­λι­κής επί­θε­σης ή βια­σμού, ατυ­χή­μα­τα-τρά­υ­μα­τα: 599,000 φοι­τη­τές τραυ­μα­τί­ζο­νται κάτω από την επή­ρεια αλ­κο­όλ, ακα­δη­μαι­κά προ­βλή­μα­τα: το 25% φοι­τη­τών ανα­φέ­ρουν ότι χά­νουν τα μα­θή­μα­τα ή μέ­νουν πίσω σε αυτά, χα­μη­λές επι­δό­σεις στις εξε­τά­σεις και χα­μη­λοί βαθ­μοί, προ­βλή­μα­τα υγεί­ας/από­πει­ρες αυ­το­κτο­νί­ας: 150,000 φοι­τη­τές απο­κτούν προ­βλή­μα­τα υγεί­ας που σχε­τί­ζο­νται με το αλ­κο­όλ και με­τα­ξυ 1.2 και 1.5 % των φοι­τη­τών έχουν κάνει από­πει­ρα αυ­το­κτο­νί­ας μετά από την χρήση αλ­κο­όλ ή ναρ­κω­τι­κών. Φοι­τη­τές δε που με­θά­νε ακόμα και μία φορά την εβδο­μά­δα ή που πί­νουν με σκοπό να με­θύ­σουν, έχουν με­γα­λύ­τε­ρο κίν­δυ­νο να πέ­σουν, να τρα­κά­ρουν, να κα­κο­ποι­η­θούν σε­ξουα­λι­κά ή να τραυ­μα­τί­σουν άλ­λους. (O’Brien et al. 2006) και θα υπο­στούν πε­ρισ­σό­τε­ρο συ­νέ­πειες όπως hangovers και λι­πο­θυ­μί­ες (Boekeloo et al. 2011).

Σύμ­φω­να με τη διε­θνή βι­βλιο­γρα­φία, οι φοι­τη­τές των Ελ­λη­νι­κών πα­νε­πι­στη­μί­ων θε­ω­ρού­νται από τους πιο βα­ρείς χρή­στες αλ­κο­ό­λης. ΄Οι Έλ­λη­νες φοι­τη­τές πί­νουν πε­ρισ­σό­τε­ρο από τους φοι­τη­τές άλλων χωρών, είναι συ­χνό­τε­ρα βα­ρείς και προ­βλη­μα­τι­κοί πότες και δη­λώ­νουν πε­ρισ­σό­τε­ρες φορές με­θυ­σμέ­νοι.

Οι λόγοι που μπο­ρεί να επη­ρε­ά­σουν την κα­τα­νά­λω­ση αλ­κο­όλ σύμ­φω­να με τους White and Hingson είναι: Γε­νε­τι­κοί λόγοι,την χρήση του στο πα­ρελ­θόν στο σχο­λείο, τις προσ­δο­κί­ες που μπο­ρεί να έχει κά­ποιος από την επί­δρα­ση του αλ­κο­όλ, η γνώμη των γο­νιών για την κα­τα­νά­λω­ση του στο πα­νε­πι­στή­μιο, το πόσο εύ­κο­λο είναι να βρεί κά­ποιος το αλ­κο­όλ και το κό­στος που έχει στην πε­ριο­χή που μένει.

Η δη­λη­τη­ρί­α­ση από το αλ­κο­όλ είναι επί­σης το απο­τέ­λε­σμα όταν μπαί­νει στον ορ­γα­νι­σμό μας αι­θα­νό­λη γρη­γο­ρό­τε­ρα από ότι μπο­ρεί να επε­ξερ­γα­στεί το συ­κώ­τι μας. Χα­ρα­κτη­ρι­στι­κό μιας δη­λη­τη­ρί­α­σης είναι η ναυ­τία και ο εμε­τός. Με­γά­λες δό­σεις αι­θα­νό­λης προ­κα­λούν οξεία δη­λη­τη­ρί­α­ση που μπο­ρεί να απο­φέ­ρει αμνη­σία, εμετό έχο­ντας χάσει τις αι­σθή­σεις μας, κώμα και ακόμα και θά­να­το από αδρά­νεια του ανα­πνευ­στι­κού συ­στή­μα­τος. Το αλ­κο­όλ μπο­ρεί να επι­βρα­δύ­νει την ανα­πνοή και να πέσει το άτομο σε κώμα. Επει­δή κά­ποιος δεν κάνει εμε­τούς δεν ση­μαί­νει ότι δεν βρί­σκε­ται σε κίν­δυ­νο. Αυτό που πρέ­πει να κά­νου­με όταν δούμε έναν με­θυ­σμέ­νο φίλο μας είναι να μην τον αφή­σου­με να οδη­γή­σει και να κα­λέ­σου­με το 166 εξη­γώ­ντας στους ει­δι­κούς την κα­τά­στα­ση, να μεί­νου­με μαζί του μέχρι να έρθει βο­ή­θεια και να προ­πά­ντων να βε­βαιω­θού­με ότι βρί­σκε­ται σε πλά­για θέση ώστε να μην πάθει αυτό το άτομο αναρ­ρό­φη­ση. (Αναρ­ρό­φη­ση είναι η ανά­πο­δη κί­νη­ση του γα­στρι­κού οξέως προς τον οι­σο­φά­γο και ενί­ο­τε το στόμα).

Η αύ­ξη­ση του βά­ρους είναι συ­νη­θι­σμέ­νη σε άτομα που κα­τα­να­λώ­νουν συχνά με­γά­λες πο­σό­τη­τες αλ­κο­όλ. Το αλ­κο­όλ πε­ριέ­χει 7 θερ­μί­δες ανα γραμ­μά­ριο, όμως θερ­μί­δες υπάρ­χουν και στα ανα­ψυ­κτι­κά που πί­νου­με μαζί. Οι “κενές” θερ­μί­δες από το αλ­κο­όλ με­τα­τρέ­πο­νται σε λίπος και όσο πε­ρισ­σό­τε­ρο αλ­κο­όλ πί­νου­με, τόσο πε­ρισ­σό­τε­ρο λίπος απο­θη­κεύ­ε­ται στο σώμα. Επί­σης, οι ανα­στο­λές μας πέ­φτουν καθώς πί­νου­με, κά­νο­ντας μας να θέ­λου­με να φάμε φα­γη­τά με πολλά λί­πα­ρα και να μην μπο­ρού­με να αντι­στα­θού­με σε μία πίτσα. Οι τρο­φι­κές δια­τα­ρα­χές είναι επί­σης συν­δε­δε­μέ­νες με την κα­τα­νά­λω­ση αλ­κο­όλ.

Ένας και­νούρ­γιος επι­στη­μο­νι­κός όρος ο οποί­ος δεν έχει εδραιω­θεί ακόμη, είναι η Drunkorexia, η τα­χεία υπερ­κα­τα­νά­λω­ση αλ­κο­όλ σε συν­δυα­σμό με την ανο­ρε­ξία. Η πίεση που ασκεί η κοι­νω­νία μας θέ­λο­ντας τις γυ­ναί­κες λε­πτές και ευ­χά­ρι­στες έχει σαν απο­τέ­λε­σμα πολ­λές φοι­τή­τριες να μειώ­νουν τα γεύ­μα­τα της ημέ­ρας για να μπο­ρούν να κα­τα­να­λώ­σουν αλ­κο­όλ το βράδυ και να εκ­με­ταλ­λευ­τούν την ευ­φο­ρία που μπο­ρεί να δώσει το αλ­κο­όλ,   χωρίς το φόβο ότι θα πά­ρουν κιλά. Ει­δι­κά το βρα­δι­νό, το απο­φεύ­γουν εντε­λώς, για να απο­φύ­γουν επι­πλέ­ον θερ­μί­δες και για να με­θύ­σουν πιο γρή­γο­ρα. Εμ­φα­νείς όμως είναι και οι εκ­κα­θα­ρι­στι­κές συ­μπε­ρι­φο­ρές (έμε­τος).

Η Drunkorexia μπο­ρεί να απο­φέ­ρει δυ­σκο­λία λήψης απο­φά­σε­ων, αδυ­να­μία συ­γκέ­ντρω­σης, κίν­δυ­νο τραυ­μα­τι­σμών, οξεί­ας δη­λη­τη­ρί­α­σης από το αλ­κο­όλ, εξα­σθε­νη­μέ­νο ανο­σο­ποι­η­τι­κό σύ­στη­μα και υψηλό κίν­δυ­νο βλά­βης σε ζω­τι­κά όρ­γα­να. Υπάρ­χει λαν­θα­σμέ­να όμως η αντί­λη­ψη ότι απο­φεύ­γο­ντας το φα­γη­τό θα απο­φύ­γου­με τις θερ­μί­δες από την κα­τα­νά­λω­ση αλ­κο­όλ, διότι η αντι­κα­τά­στα­ση των θερ­μί­δων του φα­γη­τού δεν απο­τε­λεί σωστή στρα­τη­γι­κή, καθώς η κα­τα­νά­λω­ση αλ­κο­όλ προσ­δί­δει ‘κενές θερ­μί­δες’ συ­νε­πώς δεν έχει δια­τρο­φι­κή χρη­σι­μό­τη­τα και δη­μιουρ­γεί­ται μία δια­στρε­βλω­μέ­νη ει­κό­να για την υγιει­νή και σωστή δια­τρο­φή.

Σύμ­φω­να με τον Εθνι­κό Ορ­γα­νι­σμό Δια­τρο­φι­κών Δια­τα­ρα­χών η drunkorexia ανα­φέ­ρε­ται σε «εκεί­νες τις συ­μπε­ρι­φο­ρές που χα­ρα­κτη­ρί­ζο­νται από αντι­κα­τά­στα­ση της τρο­φής με εκτε­τα­μέ­νη κα­τα­νά­λω­ση αλ­κο­όλ ή κα­τα­νά­λω­ση τρο­φής σε συν­δυα­σμό με αλ­κο­όλ με σκοπό την εκ­δή­λω­ση εκ­κα­θα­ρι­στι­κών συ­μπε­ρι­φο­ρών για ανα­κού­φι­ση από έντο­να συ­ναι­σθή­μα­τα». Έρευ­νες στο Πα­νε­πι­στή­μιο του Missouri βρή­καν ότι 30% των κο­ρι­τσί­ων πα­ρα­δέ­χτη­καν ότι τον τε­λευ­ταίο χρόνο είχαν μειώ­σει το φα­γη­τό για να μπο­ρούν να κα­τα­να­λώ­νουν πε­ρισ­σό­τε­ρο αλ­κο­όλ, τα αγό­ρια έκα­ναν το ίδιο για να έχουν πε­ρισ­σό­τε­ρα χρή­μα­τα να αγο­ρά­σουν αλ­κο­όλ, και 21% από εκεί­νους με την ίδια συ­μπε­ρι­φο­ρά το κά­νουν για να με­θύ­σουν πιο γρή­γο­ρα, πί­νο­ντας με άδειο στο­μά­χι.

Η χρήση των Social Media όπως του facebook όμως επη­ρε­ά­ζει επί­σης την κα­τα­νά­λω­ση αλ­κο­όλ. Η κα­θη­με­ρι­νή μας επαφή με φω­το­γρα­φί­ες, σχο­λια­σμούς και αναρ­τή­σεις φίλων μας παί­ζει ρόλο στην ει­κό­να που μας δη­μιουρ­γεί­ται γύρω από το αλ­κο­όλ. Με την χρήση του facebook, οι προ­σω­πι­κές φω­το­γρα­φί­ες που ανε­βά­ζουν οι νέοι να πί­νουν μπο­ρεί να ασκούν αρ­νη­τι­κές επιρ­ρο­ές ως προς την κα­τα­νά­λω­ση οι­νο­πνεύ­μα­τος(Glassman Travis 2012). Έρευ­νες όμως δεί­χνουν, ότι συχνά υπάρ­χει λάθος ει­κό­να γύρω από την κα­τα­νά­λω­ση, με σκοπό να νο­μί­ζουν οι πε­ρισ­σό­τε­ροι από τους νέους ότι κά­νουν αυτό που κά­νουν όλοι, να υπερ­βά­λουν και ότι ειναι κάτι ανα­με­νό­με­νο και φυ­σιο­λο­γι­κό. (Perkins, Haines, και Rice, 2005)

Μι­κρές πο­σό­τη­τες αλ­κο­όλ είναι φάρ­μα­κο για την καρ­διά, τό­νω­ση για την ψυ­χι­κή μας διά­θε­ση και ση­μα­ντι­κός πα­ρά­γο­ντας για τη μα­κρο­ζω­ία. Όταν όμως το πα­ρα­κά­νου­με, το αλ­κο­όλ από φάρ­μα­κο γί­νε­ται φαρ­μά­κι. Το αν το αλ­κο­όλ απο­βεί ωφέλιµο ή βλα­βε­ρό για τον ορ­γα­νισµό µας κα­θο­ρί­ζε­ται από την πο­σό­τη­τα που κα­νείς το απολαµβάνει.Το αλ­κο­όλ είναι διου­ρη­τι­κό το οποίο προ­κα­λεί απώ­λεια νερού και αφυ­δά­τω­ση. Το να πί­νου­με ένα πο­τή­ρι νερό μετά από ένα ποτό ανά ώρα, ενυ­δα­τώ­νου­με τον ορ­γα­νι­σμό μας και τον βοη­θά­με να επε­ξερ­γα­στεί πιο εύ­κο­λα το αλ­κο­όλ. Εάν επι­λέ­ξου­με να πιού­με, ας το κά­νου­με έχο­ντας κα­νο­νί­σει το με­τα­φο­ρι­κό μας μέσο από πριν, ξέ­ρο­ντας τα όρια μας, ελέγ­χο­ντας τις με­ζού­ρες του ποτού που μπο­ρεί να μας κε­ρά­σουν και προ­σέ­χο­ντας ο ένας τον άλλον, έτσι ώστε να μπο­ρέ­σου­με να απο­λαύ­σου­με χωρίς κίν­δυ­νο την βρα­διά μας με την παρέα μας».