Γ. Στουρνάρας: Στενά τα περιθώρια χρηματοδότησης των συντάξεων – Ανάγκη συμβολής του ιδιωτικού τομέα

Την ανάγκη συμ­βο­λής του ιδιω­τι­κού τομέα στο σύστημα υγείας τόνισε ο διοι­κη­τής της Τρά­πε­ζας της Ελλάδος, Γιάννης Στουρ­νά­ρας, καθώς, όπως ανέφερε τα περι­θώ­ρια χρη­μα­το­δό­τη­σης των συντά­ξεων μόνο μέσα  από τον κρατικό προ­ϋ­πο­λο­γι­σμό είναι πλέον στενά. Σε ομιλία του στο 12ο ασφα­λι­στικό συνέ­δριο, ο κ. Στουρ­νά­ρας σημεί­ωσε ότι η γήρανση του πλη­θυ­σμού απο­τε­λεί μια από τις πιο σημα­ντι­κές προ­κλή­σεις που έχει να αντι­με­τω­πί­σει η ελλη­νική οικο­νο­μία μακρο­πρό­θε­σμα, κρού­ο­ντας τον κώδωνα για τους κιν­δύ­νους που απει­λούν τη βιω­σι­μό­τητα των δημο­σίων οικο­νο­μι­κών, όπως η πλημ­με­λής εφαρ­μογή ή και ανα­τροπή των μεταρ­ρυθ­μί­σεων αυξάνει τις απαι­τή­σεις από τα δημόσια ταμεία και συνε­πά­γε­ται υψη­λό­τερη συντα­ξιο­δο­τική δαπάνη.

Σύμφωνα με τον κ. Στουρ­νάρα, η εφαρ­μογή των απο­φά­σεων της ολο­μέ­λειας του Συμ­βου­λίου της Επι­κρα­τείας, οι οποίες έκριναν αντι­συ­νταγ­μα­τι­κές προ­γε­νέ­στε­ρες περι­κο­πές στις συντά­ξεις, αφήνει ανοικτό το ενδε­χό­μενο περαι­τέρω αύξησης της συντα­ξιο­δο­τι­κής δαπάνης, και μάλιστα πιθανόν με ανα­δρο­μική ισχύ.

Οι πρό­σφα­τες εξε­λί­ξεις ανα­δει­κνύ­ουν αρκετές θετικές πτυχές της ανά­πτυ­ξης και λει­τουρ­γίας του κλάδου της ιδιω­τι­κής ασφά­λι­σης. Η ελλη­νική ασφα­λι­στική αγορά έχει πλέον καλύψει την από­σταση που τη χώριζε μέχρι το τέλος της προη­γού­με­νης δεκα­ε­τίας από τις υπό­λοι­πες αγορές της Ευρω­παϊ­κής Ένωσης. Πλέον δεν υπάρ­χουν οι δυσα­νά­λο­γοι κίν­δυ­νοι που συνε­πά­γο­νταν τα νοσο­κο­μειακά προ­γράμ­ματα με τις ισόβιες και απε­ριό­ρι­στες καλύ­ψεις, ακόμη και με μηδε­νική δυνα­τό­τητα αύξησης των ασφα­λί­στρων. Σήμερα, τα περισ­σό­τερα νοσο­κο­μειακά προ­γράμ­ματα είναι ετήσια, με λελο­γι­σμέ­νους περιο­ρι­σμούς και απαλ­λα­γές στις καλύ­ψεις.

Όμως, παρά το γεγονός ότι σήμερα το επίπεδο της ασφά­λειας και ποιό­τη­τας των προ­σφε­ρό­με­νων υπη­ρε­σιών της ασφα­λι­στι­κής αγοράς είναι υψη­λό­τερο από ό,τι στο παρελ­θόν, αυτό δεν αντα­να­κλά­ται στα απο­τε­λέ­σματά της, όπως λογικά θα ανα­με­νό­ταν: Το 2006, η παρα­γωγή ασφα­λί­στρων ανερ­χό­ταν σε 4,7 δισ. ευρώ, ενώ το 2018, δώδεκα χρόνια μετά, υπο­χώ­ρησε στα 3,8 δισ. ευρώ. Αντί­θετα, το 2006 τα ίδια κεφά­λαια των ασφα­λι­στι­κών επι­χει­ρή­σεων ανέρ­χο­νταν σε περίπου 2 δισ. ευρώ, ενώ σήμερα ξεπερ­νούν τα 3 δισ. ευρώ.

Ούτε έμεινε ανε­πη­ρέ­α­στη από την παρα­τε­τα­μένη οικο­νο­μική ύφεση που προ­κά­λεσε η κρίση του δημο­σίου χρέους και η περιο­ρι­στική δημο­σιο­νο­μική πολι­τική, καθώς πολλοί κατα­να­λω­τές, λόγω της μείωσης του δια­θέ­σι­μου εισο­δή­μα­τός τους, είτε ανα­γκά­στη­καν να εξα­γο­ρά­σουν τα ασφα­λι­στικά τους συμ­βό­λαια, είτε να απέχουν ολο­κλη­ρω­τικά από την προ­σω­πική και οικο­γε­νειακή τους ασφά­λιση, πόσο μάλλον από την κάλυψη κιν­δύ­νων περιου­σίας», ανέφερε.

«Ωστόσο, έχουμε ενδεί­ξεις ότι η ασφα­λι­στική αγορά έχει αρχίσει να ανα­κάμ­πτει την τελευ­ταία διετία, με ρυθμό ανάλογο ή και ταχύ­τερο από την ελλη­νική οικο­νο­μία. Ήδη από το έτος 2017 υπάρχει αντι­στροφή της τάσης συρ­ρί­κνω­σης της αγοράς καθώς τα ασφά­λι­στρα αυξή­θη­καν κατά 2,43% έναντι του 2016. Επίσης, από τα στοι­χεία 31.12.2018 προ­κύ­πτει ότι η αύξηση πέρυσι ήταν 1,83%. Την ίδια περίοδο, ο ρυθμός ανά­πτυ­ξης της ελλη­νι­κής οικο­νο­μίας ήταν 1,5% και 1,9% αντί­στοιχα.

Η επόμενη τομή στην ευρω­παϊκή –και συνεπώς και στην ελλη­νική– ασφα­λι­στική βιο­μη­χα­νία έρχεται με την καθιέ­ρωση των «Πανευ­ρω­παϊ­κών Προ­σω­πι­κών Συντα­ξιο­δο­τι­κών Προ­ϊ­ό­ντων», των λεγό­με­νων εν συντο­μία ΡΕΡΡ. Ως γνωστόν, τον προη­γού­μενο μήνα εγκρί­θηκε ο Κανο­νι­σμός για τα ΡΕΡΡ, ο οποίος είναι εφαρ­μο­στέος και στην Ελλάδα, όπως και στις υπό­λοι­πες χώρες της Ευρω­παϊ­κής Ένωσης. Με βάση τον Κανο­νι­σμό αυτό, οι ασφα­λι­στι­κές επι­χει­ρή­σεις, μέσω της σχε­δί­α­σης και διά­θε­σης τέτοιων συντα­ξιο­δο­τι­κών προ­ϊ­ό­ντων, έχουν πλέον τη δυνα­τό­τητα να ανα­λά­βουν ένα νέο ρόλο εντός του συστή­μα­τος ασφά­λι­σης της κάθε χώρας.

Πρό­κει­ται για μια νομο­θε­τική πρω­το­βου­λία που δεν απο­σκο­πεί μόνο στην ενί­σχυση των ενιαίων δομών της Ευρω­παϊ­κής Ένωσης και της διευ­κό­λυν­σης της κινη­τι­κό­τη­τας μέσα στον ενιαίο ευρω­παϊκό χώρο, αλλά εντάσ­σε­ται σε ένα γενι­κό­τερο πλαίσιο, με στόχο την αντι­με­τώ­πιση των πιέσεων που ασκού­νται στα συντα­ξιο­δο­τικά συστή­ματα από τη γήρανση του πλη­θυ­σμού λόγω υπο­γεν­νη­τι­κό­τη­τας και αύξησης του προσ­δό­κι­μου ζωής. Το δε ελλη­νικό συντα­ξιο­δο­τικό επι­βα­ρύ­νε­ται έτι περαι­τέρω από την ανεργία και το brain drain.

Όπως προ­α­νέ­φερα, ο Κανο­νι­σμός ΡΕΡΡ απο­τε­λεί μέρος ενός ευρύ­τε­ρου σχε­δια­σμού σε επίπεδο Ευρω­παϊ­κής Ένωσης. Στο ίδιο πλαίσιο εντάσ­σε­ται και η Οδηγία του 2016 για την επαγ­γελ­μα­τική ασφά­λιση IORP II (Institutions of Occupational Retirement Provisions II). Αυτό, όμως, που πρέπει να τονι­στεί είναι ότι τα επαγ­γελ­μα­τικά ταμεία δεν απο­τε­λούν ταμεία εναλ­λα­κτικά της κοι­νω­νι­κής ασφά­λι­σης. Με άλλα λόγια, ο δεύ­τε­ρος πυλώνας ασφά­λι­σης όχι μόνο δεν πρέπει να αντα­γω­νί­ζε­ται τον πρώτο πυλώνα ασφά­λι­σης των κρα­τι­κών συντά­ξεων, αλλά ούτε και να δομεί­ται όπως αυτός. Η επαγ­γελ­μα­τική ασφά­λιση, καθώς βασί­ζε­ται στην αρχή της κεφα­λαιο­ποί­η­σης, εκτί­θε­ται στους επεν­δυ­τι­κούς κιν­δύ­νους των χρη­μα­το­οι­κο­νο­μι­κών αγορών. Είναι συνεπώς σημα­ντικό για την ανά­πτυξη και βιω­σι­μό­τητα του θεσμού, να ενι­σχύ­ε­ται η δια­φο­ρο­ποί­ηση της επεν­δυ­τι­κής στρα­τη­γι­κής, που θα υλο­ποιεί­ται από πολλούς και δια­φο­ρε­τι­κούς συμ­με­τέ­χο­ντες.

Οι μονο­πω­λια­κές λογικές τύπου κοι­νω­νι­κής ασφά­λι­σης, σε οποιο­δή­ποτε στάδιο της δια­χεί­ρι­σης των επαγ­γελ­μα­τι­κών συντά­ξεων, περιο­ρί­ζουν την επεν­δυ­τική απο­τε­λε­σμα­τι­κό­τητα και εκθέ­τουν τους ασφα­λι­σμέ­νους στους κιν­δύ­νους από ενδε­χό­με­νες εξω­τε­ρι­κές παρεμ­βά­σεις. Για να λει­τουρ­γή­σει με επι­τυ­χία στην πράξη, ο θεσμός δεν θα πρέπει να είναι ούτε κρα­τι­κός ούτε ιδιω­τι­κο­α­σφα­λι­στι­κός. Θα πρέπει να είναι απλώς επαγ­γελ­μα­τι­κός».

Η «βόμβα» της γήραν­σης του πλη­θυ­σμού

Ο διοι­κη­τής της Ττε ανα­φέρ­θηκε και στο οξύ πρό­βλημα της γήραν­σης του πλη­θυ­σμού της Ελλάδας και τις επι­πτώ­σεις του στα δημόσια οικο­νο­μικά. «Τα περι­θώ­ρια χρη­μα­το­δό­τη­σης των συντά­ξεων μόνο μέσα  από τον κρατικό προ­ϋ­πο­λο­γι­σμό είναι πλέον στενά. Η γήρανση του πλη­θυ­σμού απο­τε­λεί μια από τις πιο σημα­ντι­κές προ­κλή­σεις που έχει να αντι­με­τω­πί­σει η ελλη­νική οικο­νο­μία μακρο­πρό­θε­σμα. Να αναφέρω ενδει­κτικά ότι, σύμφωνα με την Ευρω­παϊκή Επι­τροπή, στην Ελλάδα ο λόγος ηλι­κια­κής εξάρ­τη­σης, ο οποίος εκφρά­ζει τον αριθμό των ατόμων ηλικίας 65 ετών ως προς τον αριθμό των ατόμων σε παρα­γω­γική ηλικία είναι σήμερα, 2 προς 6, ενώ η ίδια ανα­λο­γία ανα­μέ­νε­ται να επι­δει­νω­θεί σε 2 προς 5 το 2070. Η συμβολή της μεταρ­ρυθ­μι­στι­κής προ­σπά­θειας του ασφα­λι­στι­κού συστή­μα­τος στη μακρο­πρό­θε­σμη βιω­σι­μό­τητα των δημό­σιων οικο­νο­μι­κών υπήρξε καθο­ρι­στική και επι­βε­βαιώ­νε­ται στην πιο πρό­σφατη έκθεση της Ευρω­παϊ­κής Επι­τρο­πής για τη γήρανση του πλη­θυ­σμού στην Ευρώπη, σύμφωνα με την οποία η συντα­ξιο­δο­τική δαπάνη στην Ελλάδα ως ποσοστό του ΑΕΠ, μετά την κορύ­φωσή της το 2016 (17,3%), προ­βλέ­πε­ται να απο­κλι­μα­κω­θεί ραγδαία και να δια­μορ­φω­θεί σε 10,6% του ΑΕΠ το 2070, κατα­γρά­φο­ντας τη μεγα­λύ­τερη πτώση μεταξύ όλων των χωρών της Ευρω­παϊ­κής Ένωσης (-6,6 ποσ. μον. του ΑΕΠ έναντι μέσου όρου ΕΕ-28  -0,2 ποσ. μον. του ΑΕΠ).

Εντού­τοις, ελλο­χεύ­ουν κίν­δυ­νοι για τη βιω­σι­μό­τητα των δημό­σιων οικο­νο­μι­κών. Αφενός, η πλημ­με­λής εφαρ­μογή ή και ανα­τροπή των μεταρ­ρυθ­μί­σεων αυξάνει τις απαι­τή­σεις από τα δημόσια ταμεία και συνε­πά­γε­ται υψη­λό­τερη συντα­ξιο­δο­τική δαπάνη. Αφε­τέ­ρου, η εφαρ­μογή των απο­φά­σεων της ολο­μέ­λειας του Συμ­βου­λίου της Επι­κρα­τείας, οι οποίες έκριναν αντι­συ­νταγ­μα­τι­κές προ­γε­νέ­στε­ρες περι­κο­πές στις συντά­ξεις, αφήνει ανοικτό το ενδε­χό­μενο περαι­τέρω αύξησης της συντα­ξιο­δο­τι­κής δαπάνης, και μάλιστα πιθανόν με ανα­δρο­μική ισχύ. Η Τράπεζα της Ελλάδος ΕΛΛ+1,54% εκτιμά ότι οι εξε­λί­ξεις αυτές συν­δυα­στικά απο­τε­λούν τον σημα­ντι­κό­τερο δημο­σιο­νο­μικό κίνδυνο μεσο­πρό­θε­σμα και δρουν επι­βα­ρυ­ντικά στην ανάλυση βιω­σι­μό­τη­τας του δημό­σιου χρέους. Επι­πλέον, τα απο­τε­λέ­σματα σχε­τι­κής εμπει­ρι­κής διε­ρεύ­νη­σης της Τρά­πε­ζας της Ελλάδος κατα­δει­κνύ­ουν ότι τόσο η ταχεία αύξηση του πλη­θυ­σμού 65 ετών και άνω όσο και η ενί­σχυση της αβε­βαιό­τη­τας για ενέρ­γειες πολι­τι­κής που σχε­τί­ζο­νται με τη βιω­σι­μό­τητα του ασφα­λι­στι­κού συστή­μα­τος επι­δρούν δυσμε­νώς και στον ρυθμό αύξησης του κατά κεφαλήν ΑΕΠ».

Ο διοι­κη­τής της ΤτΕ ανα­φέρ­θηκε και στις προ­κλή­σεις του τομέα Υγείας. «Για τον σχε­δια­σμό ενός οποιου­δή­ποτε συστή­μα­τος υγείας, είναι απα­ραί­τητο να προσ­διο­ρί­σουμε τους στόχους του. Αυτό γίνεται καθο­ρί­ζο­ντας τρεις βασικές παρα­μέ­τρους: το κόστος, την ποιό­τητα και την προ­σβα­σι­μό­τητα. Οι εν λόγω παρά­με­τροι καθο­ρί­ζουν ένα τρί­πτυχο το οποίο θα πρέπει να έλθει σε ισορ­ρο­πία, αν θέλουμε η χαρασ­σό­μενη πολι­τική να είναι βιώσιμη και όχι ευκαι­ριακή. Περαι­τέρω, αφού έχουμε καθο­ρί­σει τους στόχους του συστή­μα­τος υγείας και συνε­χί­ζο­ντας το σχε­δια­σμό, θα πρέπει να λάβουμε υπόψη μας ότι, για να είναι υγιές και το ίδιο το σχε­δια­ζό­μενο σύστημα υγείας, πρέπει να επι­τε­λεί τέσ­σε­ρις βασικές λει­τουρ­γίες. Η πρώτη είναι η παροχή αυτών που έχει σχε­δια­στεί να παρέχει: Των υπη­ρε­σιών υγείας. Η δεύτερη είναι η ικα­νό­τητα να δημιουρ­γεί το ίδιο τους πόρους του, μέσω της συνε­χούς επέν­δυ­σης σε νέες τεχνο­λο­γίες και εκπαί­δευ­σης του προ­σω­πι­κού. Τρίτη είναι η χρη­μα­το­δό­τηση, στο βαθμό που οι εισφο­ρές πρέπει να κατα­βάλ­λο­νται, να συσ­σω­ρεύ­ο­νται και εν τέλει να χρη­σι­μο­ποιού­νται για την αγορά υπη­ρε­σιών και αγαθών. Τέλος, τέταρτη λει­τουρ­γία είναι η επο­πτεία, η οποία συνε­πά­γε­ται ευθύνη για την εύρυθμη λει­τουρ­γία του. Ενώ η τέταρτη λει­τουρ­γία ανα­λαμ­βά­νε­ται από το κράτος, οι πρώτες τρεις δεν είναι υπο­χρε­ω­τικό να ανα­λαμ­βά­νο­νται εξ ολο­κλή­ρου από το κράτος, αλλά μπορούν να συμ­με­τέ­χουν και ιδιώτες. Είναι δια­πι­στω­μένο ότι τα δημόσια συστή­ματα υγείας δεν θα έχουν εσαεί τη δυνα­τό­τητα να παρέ­χουν πλήρεις υπη­ρε­σίες προς όλους. Συνεπώς, μπο­ρούμε να συμπε­ρά­νουμε ότι η συμ­με­τοχή του ιδιω­τι­κού τομέα στην κάλυψη των αναγκών των πολιτών για υπη­ρε­σίες υγείας θα βαίνει αυξα­νό­μενη, επι­τε­λώ­ντας μία ή και περισ­σό­τε­ρες από τις τρεις πρώτες βασικές λει­τουρ­γίες. Αν η προ­τε­ραιό­τητα του κράτους είναι η παροχή υπη­ρε­σιών υγείας προς όλους τους πολίτες, τότε δεν μπορεί να τους παρέχει όλες τις υπη­ρε­σίες υγείας».

«Όσον αφορά την περί­πτωση της Ελλάδος, δεν έχουμε ακόμα κατα­φέ­ρει να ανα­πτύ­ξουμε ένα σύστημα υγείας με εμφανώς καθο­ρι­σμέ­νους στόχους, στο πλαίσιο του τρί­πτυ­χου «κόστος-ποιότητα-προσβασιμότητα». Ούτε έχουμε κατορ­θώ­σει σε ικα­νο­ποι­η­τικό βαθμό να απο­φα­σί­σουμε το ρόλο των ιδιωτών στην επι­τέ­λεση των τριών πρώτων βασικών λει­τουρ­γιών. Ο σχε­δια­σμός ενός συστή­μα­τος υγείας απαιτεί την επιλογή τού αν αυτό θα έχει δημόσιο ή ιδιω­τικό χαρα­κτήρα ή συν­δυα­σμό των δύο, ιδίως όσον αφορά στη χρη­μα­το­δό­τηση. Πιστεύω ότι οι Έλληνες πολίτες θα ωφε­λη­θούν από την εισα­γωγή ενός εθνικού, δημό­σιου, καθο­λι­κού, συστή­μα­τος υγείας που να καλύ­πτει τις «ανάγκες» του πλη­θυ­σμού και να αφήνει τη χρη­μα­το­δό­τηση και την κάλυψη των «επι­θυ­μιών» του σε μια κατάλ­ληλα επο­πτευό­μενη αγορά ιδιω­τι­κής ασφά­λι­σης υγείας. Αν επι­τύ­χουμε τη συναί­νεση –κατ’ αρχήν εννοιο­λο­γικά– σε ένα σύστημα υγείας δύο βαθ­μί­δων, είναι βέβαιο ότι στη συνέ­χεια θα μπο­ρέ­σουμε να συμ­φω­νή­σουμε και στη δια­φο­ρο­ποί­ηση μεταξύ «αναγκών» και «επι­θυ­μιών».

Είναι αυτο­νό­ητο ότι, σε μια τέτοια περί­πτωση, το σύστημα χρειά­ζε­ται να συμπλη­ρω­θεί με ένα νομο­θε­τικό και κανο­νι­στικό πλαίσιο, ώστε να εξα­λει­φθεί οτι­δή­ποτε μπορεί να υπο­νο­μεύ­σει την ομαλή λει­τουρ­γία του. Αυτό πρέπει να γίνει με περί­σκεψη και με τρόπο που να δια­σφα­λί­ζε­ται η απο­τε­λε­σμα­τική επο­πτεία».

Ολο­κλη­ρώ­νο­ντας την ομιλία του, ο κ. Στουρ­νά­ρας προ­έ­βλεψε ανά­καμψη της ασφα­λι­στι­κής αγοράς, επι­κα­λού­με­νος πολλά ενθαρ­ρυ­ντικά σημάδια.

Πηγή naftemporiki.gr