A. Παπαθεοδώρου: «Το “καλό” και το “κακό” σενάριο για τη φετινή τουριστική σεζόν»

Κύριε Παπα­θε­ο­δώ­ρου, ανα­λω­νό­μα­στε σε συζη­τή­σεις γύρω από την έναρξη της σεζόν, τι θα γίνει όμως με τις αερο­με­τα­φο­ρές; Η κρίση του κορω­νοϊού μπορεί να οδη­γή­σει στη συρ­ρί­κνωση του αερο­με­τα­φο­ρι­κού έργου;

Ασφαλώς και η κρίση του κορω­νοϊού έχει επη­ρε­ά­σει αρνη­τικά τον του­ρι­σμό και τις αερο­με­τα­φο­ρές. Κανείς όμως δεν μπορεί να προ­βλέ­ψει πώς θα εξε­λι­χθούν τα πράγ­ματα αυτό το καλο­καίρι. Η του­ρι­στική σεζόν θα εξαρ­τη­θεί όχι μόνο από την πορεία της παν­δη­μίας στις χώρες υποδοχής-και προ­φα­νώς στην Ελλάδα-αλλά και στις χώρες εξερ­χό­με­νου του­ρι­σμού.

Φαί­νε­ται όμως ότι οι αερο­πο­ρι­κές εται­ρείες είναι αισιό­δο­ξες όσον αφορά στις κρα­τή­σεις και αυτό είναι ένα θετικό στοι­χείο. Σύμφωνα με τον τύπο, κάποιες από τις αερο­πο­ρι­κές εται­ρείες ανα­φέ­ρο­νται σε πολύ μεγάλη αύξηση των κρα­τή­σεων, ιδιαί­τερα από την Αγγλία με το που ανα­κοι­νώ­θηκε προ ημερών από τον Μπόρις Τζόνσον ο «οδικός χάρτης» για την άρση του lockdown. Ανά πάσα στιγμή βέβαια μπορεί να αλλά­ξουν τα δεδο­μένα. Βαδί­ζουμε σε κινού­μενη άμμο και τα πράγ­ματα δεν θα είναι τόσο εύκολα όσο θα επι­θυ­μού­σαμε να είναι.

Ποιο κατά την άποψή σας θα ήταν το θετικό και ποιο το αρνη­τικό σενάριο για την επι­κεί­μενη του­ρι­στική περίοδο;

Ένα ρεα­λι­στικό και αισιό­δοξο σενάριο, θα ήταν να άνοιγε η σεζόν προς τα τέλη Μαΐου, χωρίς ουσια­στι­κούς περιο­ρι­σμούς. Δεν συζη­τάμε βεβαίως για τη χρήση μάσκας ή τα μέτρα κοι­νω­νι­κής απο­στα­σιο­ποί­η­σης. Συζη­τάμε για μέτρα, όπως η επιβολή πολυ­ή­με­ρης καρα­ντί­νας στους ταξι­διώ­τες κατά την επι­στροφή τους στις χώρες τους που θα λει­τουρ­γούσε ανα­σταλ­τικά. Ευχό­μα­στε δε να κυλήσει ομαλά η σεζόν και να μην κλείσει στην πορεία, όπως συνέβη πέρυσι με την Ισπανία, η οποία χρειά­στηκε να κλείσει τα σύνορά της για τους του­ρί­στες προ­κει­μέ­νου να ανα­χαι­τι­στεί η εξά­πλωση του κορω­νοϊού. Έπειτα από αυτό, η Βρε­τα­νία επέβαλε ιδιαί­τερα αυστη­ρούς περιο­ρι­σμούς σε όσους ταξί­δευαν στους ισπα­νι­κούς του­ρι­στι­κούς προ­ο­ρι­σμούς, πράγμα που είχε σημα­ντι­κές συνέ­πειες. Αερο­πο­ρι­κές εται­ρείες ανα­γκά­στη­καν να ανα­στεί­λουν τις πτήσεις τους, να ακυ­ρώ­σουν πακέτα κοκ. Σε καμία περί­πτωση δεν θα θέλαμε να συμβεί αυτό στην Ελλάδα. Ευχό­μα­στε να ξεκι­νή­σει η σεζόν περί τα τέλη Μαΐου και να συνε­χι­σθεί χωρίς δια­κο­πές. Εάν το κατα­φέ­ρουμε αυτό, μπο­ρούμε να ελπί­ζουμε ότι θα πλη­σιά­σουμε στο 50% με 60% των του­ρι­στι­κών αφίξεων του 2019.

Το κακό σενάριο θα υπα­γό­ρευε όχι απλά να ανοίξει η σεζόν μετά τον Ιούνιο, αλλά και να χρεια­στεί να κλεί­σουν τα σύνορα για τους επι­σκέ­πτες, κάτι το οποίο απευ­χό­μα­στε να συμβεί!

Η Ελλάδα προωθεί έντονα το “υγειο­νο­μικό δια­βα­τή­ριο”… Ποια είναι η άποψή σας;

Θεωρώ προ­σω­πικά ότι είναι σωστή η λύση του υγειο­νο­μι­κού δια­βα­τη­ρίου και η πίεση που ασκεί η Ελλάδα-όπως κάνουν και άλλες χώρες-προς αυτή την κατεύ­θυνση. Προ­φα­νώς και προ­κύ­πτουν ζητή­ματα κοι­νω­νι­κού απο­κλει­σμού ή ανθρω­πί­νων δικαιω­μά­των… Αυτά εγεί­ρο­νται όμως κατά κύριο λόγο από την πλευρά της Γερ­μα­νίας. Πιστεύω ότι χρειά­ζε­ται να επι­μεί­νουμε στη συζή­τηση για την ανάγκη χρήσης υγειο­νο­μι­κών «δια­βα­τη­ρίων», είναι μονό­δρο­μος για την Ελλάδα.

Το υγειο­νο­μικό δια­βα­τή­ριο… εξα­σφα­λί­ζει κατά κάποιο τρόπο ότι όλοι όσοι εμπλέ­κο­νται στην ευρύ­τερη αλυσίδα παροχής και κατα­νά­λω­σης υπη­ρε­σιών φιλο­ξε­νίας, έχουν λάβει όλα τα απαι­τού­μενα μέτρα, ώστε να μην υπάρξει κίν­δυ­νος δια­σπο­ράς του κορω­νοϊού ή να μη νοσή­σουν σοβαρά. Πιστεύω προς αυτή την κατεύ­θυνση θα θέλαμε να κινη­θούν οι περισ­σό­τε­ρες αερο­πο­ρι­κές εται­ρείες και τα ξενο­δο­χεία…

Είναι ακόμη νωπές οι μνήμες από την πτώ­χευση του Thomas Cook… Η κρίση του κορω­νοίού θα λέγατε πώς πλήττει τις αερο­πο­ρι­κές εται­ρείες; Τίθεται θέμα βιω­σι­μό­τη­τάς τους;

Αερο­πο­ρι­κές εται­ρείες έχουν πληγεί όπως και οι τουρ οπε­ρέι­τορς από την κρίση που διέρ­χε­ται η υφήλιος. Πέρα από τον Thomas Cook, που πτώ­χευσε το 2019, χωρίς να έχει η πτώ­χευσή του καμία σχέση με την παν­δη­μία, και η TUI έχει βρεθεί σε δύσκολη θέση, ανα­στέλ­λο­ντας την κατα­βολή των των υπο­χρε­ώ­σεών της για το 2020, όπως γνω­ρί­ζουν όλοι στη Ρόδο. Την ίδια στιγμή, η μετοχή της παρου­σιά­ζει τερά­στιες δια­κυ­μάν­σεις το τελευ­ταίο έτος.

Δεν θα έλεγα ότι δια­κρί­νε­ται άμεσος κίν­δυ­νος πτω­χεύ­σεων, επειδή έχουν λάβει πακέτα στή­ρι­ξης από τις αντί­στοι­χες χώρες, του­λά­χι­στον οι μεγα­λύ­τε­ρες αερο­πο­ρι­κές. Ασφαλώς, οι μικρό­τε­ρες αντι­με­τω­πί­ζουν σημα­ντι­κό­τερα προ­βλή­ματα. Άλλωστε, υπήρξαν ήδη πτω­χεύ­σεις τέτοιων μικρών αερο­με­τα­φο­ρέων και κυρίως του­ρι­στι­κών πρα­κτο­ρείων. Μεσο­μα­κρο­πρό­θε­σμα δεν μπο­ρούμε να γνω­ρί­ζουμε τι θα γίνει… Αυτό όμως που ενδια­φέ­ρει τους Έλληνες ξενο­δό­χους, είναι όχι μόνο να μη πτω­χεύ­σουν οι τουρ οπε­ρέι­τορς, αλλά και να είναι τυπικοί στις υπο­χρε­ώ­σεις τους… Ο μόνος τρόπος να απο­φύ­γει ένας του­ρι­στι­κός οργα­νι­σμός το… λουκέτο, είναι να προβεί σε ανα­στολή πλη­ρω­μών… Και βέβαια με τον τρόπο αυτό μπορεί να σωθεί ο τουρ οπε­ρέι­τορ, αλλά ενδε­χο­μέ­νως θα είναι βαρύ το πλήγμα για τον ξενο­δόχο, ο οποίος έχει κατα­βά­λει κάποια χρήματα για να παρέχει τις υπη­ρε­σίες που έχει υπο­σχε­θεί ότι θα παρά­σχει. Είναι καίριας σημα­σίας για την ελλη­νική ξενο­δο­χία να δώσει έμφαση στο ψηφιακό μάρ­κε­τινγκ και στην από­κτηση ενός συγκε­κρι­μέ­νου brand name, κάτι που πρέπει να γίνει άλλωστε και σε επίπεδο προ­ο­ρι­σμού. Και είναι εξαι­ρε­τικά θετικό το timing, καθώς το νέο Νομο­σχέ­διο του Υπουρ­γείου Του­ρι­σμού περι­λαμ­βά­νει τη σύσταση «Οργα­νι­σμών Δια­χεί­ρι­σης και Ανά­πτυ­ξης Του­ρι­σμού» (DMMO) που μπορούν να δια­δρα­μα­τί­σουν κατα­λυ­τικό ρόλο στην προ­ώ­θηση ενός προ­ο­ρι­σμού.

Το ψηφιακό μάρ­κε­τινγκ σηκώνει μεγάλη κου­βέ­ντα…. Που πρέπει να δοθεί έμφαση; Που θα πρέπει να λει­τουρ­γούν οι οργα­νι­σμοί δια­χεί­ρι­σης & ανά­πτυ­ξης προ­ο­ρι­σμού, ή DMΜO, όπως ανα­φέ­ρο­νται στο νομο­σχέ­διο του υπουρ­γείου;

Το 2000 χαρα­κτη­ρί­ζαμε προ­ο­δευ­τικό ένα ξενο­δο­χείο, εάν διέθετε τη δική του ιστο­σε­λίδα. Σήμερα, ένα καλό σάιτ θεω­ρεί­ται δεδο­μένο. Δεν μιλάμε όμως πλέον για μία στατική ιστο­σε­λίδα… Μιλάμε για τη δυνα­τό­τητα online κρα­τή­σεων, την ενσω­μά­τωση και υλο­ποί­ηση μίας ουσια­στι­κής και ολο­κλη­ρω­μέ­νης πολι­τι­κής μάρ­κε­τινγκ δια μέσου των μέσων κοι­νω­νι­κής δικτύ­ω­σης, των πλατ­φορ­μών κλπ.

Γενικώς, απαι­τού­νται πολλά παρα­πάνω πράγ­ματα από μία απλή παρου­σία στο δια­δί­κτυο. Αυτό θα πρέπει να γίνεται σε δια­φο­ρε­τικά χωρικά επίπεδα…, σε επίπεδο χώρας, περι­φέ­ρειας, περι­φε­ρεια­κής ενό­τη­τας, δήμου ή/και προ­ο­ρι­σμού… Αντί­στοιχα, DMΜO’S θα πρέπει να υπάρ­χουν σε όλα αυτά τα χωρικά επίπεδα. Ο αντα­γω­νι­σμός μεταξύ τους θα είναι ανα­πό­φευ­κτος, από την άλλη όμως θα μοι­ρά­ζο­νται ένα κοινό όραμα αφού, όλοι θα προ­ω­θούν και θα πουλάνε τελικά «Ελλάδα».

Τα γραφεία του­ρι­στι­κής ανά­πτυ­ξης στους δήμους θα πρέπει να μετε­ξε­λι­χθούν σε πραγ­μα­τικά DMΜO’s. Αυτό θα είναι μία μεγάλη πρό­κληση, καθώς θα πρέπει να συνε­νώ­σουν όλους τους εμπλε­κό­με­νους φορείς σε επίπεδο προ­ο­ρι­σμού ώστε να ξεκι­νή­σουν τις συνο­μι­λίες με τους stakeholders στο εξω­τε­ρικό, τους tour operators ή τις αερο­πο­ρι­κές εται­ρείες. Ο δήμος λόγω της θεσμι­κής υπό­στα­σής του απο­τε­λεί ένα καλό σημείο αφε­τη­ρίας…

Ποια είναι η γνώμη σας για το brand της Ρόδου;

Κατά τη γνώμη μου, δεν υπάρχει ένα ενιαίο brand. Έχει επι­κρα­τή­σει ίσως το κλασικό brand του ηλιοτροπικού-και εν μέρει παλαιού τύπου-τουρισμού. Η θαυ­μά­σια Μεσαιω­νική Πόλη, η εναλ­λαγή των τοπίων στη νότια και βόρεια πλευρά του νησιού, τα ετε­ρό­κλητα στοι­χεία που προ­σφέ­ρει ο προ­ο­ρι­σμός και που αλλη­λο­συ­μπλη­ρώ­νο­νται πολλές φορές, πρέπει να απο­τε­λέ­σουν μέρος του συνο­λι­κού brand. To ζητού­μενο είναι να συν­δυα­στούν αρμο­νικά τα κύρια και δευ­τε­ρεύ­ο­ντα του­ρι­στικά προ­ϊ­ό­ντα που δια­θέ­τει η Ρόδος και που δια­φο­ρο­ποιούν τον προ­ο­ρι­σμό από τους υπό­λοι­πους.

Η Ρόδος είναι μαγαζί γωνία, όμως αυτό από μόνο του δεν είναι αρκετό. Δεν έχει νόημα για ένα προ­ο­ρι­σμό τέτοιου βελη­νε­κούς να περι­μέ­νει το μάννα εξ ουρανού, να έχει τόσο μεγάλη εξάρ­τηση από τους τουρ οπε­ρέι­τορς. Άλλωστε, η πικρή εμπει­ρία του Thomas Cook, το απο­δει­κνύει αυτό με τον πιο γλαφυρό τρόπο.

Η δια­φο­ρο­ποί­ηση του του­ρι­στι­κού προ­ϊ­ό­ντος στη μετά κόβιντ εποχή θα πρέπει να θεω­ρεί­ται εκ των ουκ άνευ. Η ανά­πτυξη και προ­σφορά νέων, συμπλη­ρω­μα­τι­κών προ­ϊ­ό­ντων είναι σημα­ντική, αυτό δεν σημαί­νει ότι θα πρέπει να υπο­βι­βα­στεί το κύριο του­ρι­στικό μοντέλο. Δεν είναι ανάγκη να θέλουμε να πουλάμε ξαφνικά Ferrari… Ας κοι­τά­ξουμε να βελ­τιώ­σουμε και να ανα­βαθ­μί­σουμε το …Vokswagen που δια­θέ­τουμε.

Ποιες ταξι­διω­τι­κές τάσεις θα επι­κρα­τή­σουν μετά τη λήξη της παν­δη­μίας και πώς μπορεί να προ­σαρ­μο­στεί ο κάθε προ­ο­ρι­σμός με τον καλύ­τερο δυνατό τρόπο;

Κατά την γνώμη μου, θα ενι­σχυ­θεί η σημασία τήρησης των υγειο­νο­μι­κών πρω­το­κόλ­λων στις υφι­στά­με­νες μορφές του­ρι­σμού. Οι επι­σκέ­πτες θα δίνουν έμφαση στην υγειο­νο­μική ασφά­λεια. Δεν μιλάμε εδώ για μία νέα μορφή του­ρι­σμού, αλλά στην ουσία συζη­τάμε για την εφαρ­μογή των υγειο­νο­μι­κών πρω­το­κόλ­λων σε κάθε του­ρι­στική δρα­στη­ριό­τητα. Οι του­ρί­στες ενδε­χο­μέ­νως θα προ­τι­μούν οργα­νω­μένα πακέτα, γνω­ρί­ζο­ντας ότι σε κάθε περί­πτωση ανάγκης, μπορούν να απευ­θύ­νο­νται μόνο στον τουρ οπε­ρέι­τορ. Στον αντί­ποδα, ένας ανε­ξάρ­τη­τος του­ρί­στας ο οποίος κάνει μόνος του τις ταξι­διω­τι­κές ανα­ζη­τή­σεις και επι­λέ­γει τις υπη­ρε­σίες που χρειά­ζε­ται, ενδε­χο­μέ­νως να αισθά­νε­ται μεγα­λύ­τερη ανα­σφά­λεια. Συνεπώς στην μετά κόβιντ εποχή, ο κόσμος θα είναι περισ­σό­τερο υγειο­νο­μικά συνει­δη­το­ποι­η­μέ­νος. Η ύπαρξη επαρκών υγειο­νο­μι­κών δομών, νοσο­κο­μείων, κέντρων υγείας κλπ, είναι πολύ σημα­ντική. Θα τις ανα­ζη­τούν ολοένα περισ­σό­τερο οι του­ρί­στες.

Από εκεί και έπειτα θα ενι­σχυ­θεί η τάση φιλικών προς το περι­βάλ­λον δια­κο­πών. Αυτό δεν συνε­πά­γε­ται επίσης την ανά­πτυξη νέων του­ρι­στι­κών προ­ϊ­ό­ντων. Αντί­θετα τα υφι­στά­μενα προ­ϊ­ό­ντα θα πρέπει να έχουν ένα σαφή περι­βαλ­λο­ντικό προ­σα­να­το­λι­σμό. Συνεπώς σε επίπεδο προ­ο­ρι­σμού θα πρέπει να εξε­τά­σουμε ζητή­ματα όπως η σωστή δια­χεί­ριση λυμάτων και απορ­ριμ­μά­των και επιμένω σε αυτό, επειδή σε αρκετά νησιά της Ελλάδας υπάρχει πρό­βλημα…

Θα ήθελα να κλεί­σουμε με ένα σχόλιο σας για την ανώτατη του­ρι­στική εκπαί­δευση στην Ελλάδα, σε μία χώρα της οποίας το ΑΕΠ προ­έρ­χε­ται κατά 25% από τον του­ρι­σμό… Παράγει η Ελλάδα τους επι­στή­μο­νες και τα στελέχη που χρειά­ζε­ται ο κλάδος;

Έπειτα και από την ανω­τα­το­ποί­ηση των ΤΕΙ, υπάρχει ένας σημα­ντι­κός αριθμός προ­πτυ­χια­κών προ­γραμ­μά­των του­ρι­σμού στα ΑΕΙ της Ελλάδας. Αντί­στοιχα υπάρχει ένας ικανός αριθμός μετα­πυτ­χια­κών προ­γραμ­μά­των. Το πανε­πι­στή­μιο Αιγαίου συγκε­κρι­μένα, δια­θέ­τει τμήμα του­ρι­σμού με έδρα τη Χίο, αντί­στοιχα υπάρχει και δια­τμη­μα­τικό πρό­γραμμα μετα­πτυ­χια­κών σπουδών στη στρα­τη­γική διοί­κηση του­ρι­στι­κών προ­ο­ρι­σμών και επι­χει­ρή­σεων φιλο­ξε­νίας. Σε ό,τι αφορά στην του­ρι­στική εκπαί­δευση στην Ελλάδα, το Πανε­πι­στή­μιο Αιγαίου είναι πρω­το­πόρο, τόσο σε επίπεδο μετα­πτυ­χια­κών όσο και σε επίπεδο προ­πτυ­χια­κών σπουδών. Όλα αυτά αφορούν όμως την ακα­δη­μαϊκή πλευρά…

Σε επίπεδο κατάρ­τι­σης και δίνο­ντας έμφαση στα του­ρι­στικά επαγ­γέλ­ματα, τίθε­νται μία σειρά από ζητή­ματα που έχουν να κάνουν με την ανα­βάθ­μιση των ΑΣΤΕ και με το πώς αυτές οι σχολές θα μετε­ξε­λι­χθούν, ώστε να παρά­γουν στελέχη που θα δια­θέ­τουν μία πιο ουσια­στική εξει­δί­κευση εν τοις πράγ­μασι. Τα πανε­πι­στή­μια κατά βάση βγάζουν μάνα­τζερ με πιο θεω­ρη­τική κατάρ­τιση που ενδε­χο­μέ­νως μπορούν να συμ­βά­λουν στη δια­χεί­ριση και προ­ώ­θηση προ­ο­ρι­σμών, ενώ αντί­στοιχα οι ανώ­τα­τες και ανώ­τε­ρες σχολές του­ρι­στι­κών επαγ­γελ­μά­των θα πρέπει να βγάζουν στελέχη κατάλ­ληλα καταρ­τι­σμένα στα του­ρι­στικά επαγ­γέλ­ματα.