Μια επανάσταση για την δασοπροστασία

Το στοί­χημα της δασο­πυ­ρό­σβε­σης είναι η απώλεια όσο το δυνατόν λιγό­τε­ρων εκτα­ρίων δάσους και άρα η δια­φύ­λαξη του υδά­τι­νου ορί­ζο­ντα, των εδαφών, η αποφυγή πλημ­μυ­ρών, η βελ­τί­ωση του μικρο­κλί­μα­τος και η προ­στα­σία της πανίδας.

Στον περιο­ρι­σμό των καμένων εκτά­σεων πρέπει να επι­κε­ντρώ­νε­ται ένα καλό σύστημα δασο­πυ­ρό­σβε­σης, καθώς πάντα θα έχουμε πυρ­κα­γιές, λόγω και της επε­λαύ­νου­σας κλι­μα­τι­κής κρίσης, η οποία πάντως επου­δενί δεν πρέπει να απο­τε­λεί δικαιο­λο­γία.

Οι επι­δό­σεις μιας σειράς μεσο­γεια­κών γει­το­νι­κών μας χωρών, όπως η Ιταλία, η Ισπανία, η Γαλλία, καθώς και η Τουρκία, δεί­χνουν ότι τα κατα­φέρ­νουν καλύ­τερα από την Ελλάδα. Η ετήσια κατα­στροφή από πυρ­κα­γιές σε αυτές είναι μικρό­τερη.

Ποια είναι η συνταγή; Η απά­ντηση βρί­σκε­ται στη δια­χεί­ριση της πρό­λη­ψης και της κατα­στο­λής δασικών πυρ­κα­γιών από ένα και μόνο ενιαίο φορέα. Τον ενιαίο Φορέα Δασο­προ­στα­σίας. Χρειά­ζε­ται να ενι­σχύ­σουμε τη Δασική Υπη­ρε­σία όσον αφορά την πρόληψη των πυρ­κα­γιών και την πρώτη προ­σβολή, με την Πυρο­σβε­στική να έχει φυσικά το δικό της ρόλο, ιδιαί­τερα στην προ­στα­σία ανθρώ­πων και οικι­σμών.

Η σημε­ρινή φιλο­σο­φία είναι λάθος. Γιατί; Διότι, ο φορέας που ζει τα δάση, τα δια­χει­ρί­ζε­ται, γνω­ρί­ζει τους δρόμους, τα μονο­πά­τια και τον άνεμο και που είναι η Δασική Υπη­ρε­σία, δεν έχει τον συντο­νι­σμό και έχει περι­θω­ριο­ποι­η­θεί.

Σε όλες τις άλλες μεσο­γεια­κές χώρες, η πρόληψη των πυρ­κα­γιών γίνεται κυρίως από τη Δασική Υπη­ρε­σία, η δε, κατα­στολή τους συντο­νί­ζε­ται από ένα ισχυρό Δασικό Σώμα. Οι λοιποί οργα­νι­σμοί, όπως κυρίως η Πυρο­σβε­στική, αλλά και ο Στρατός, η Αστυ­νο­μία και οι ΟΤΑ συνε­πι­κου­ρούν.

Είχαμε και στην Ελλάδα μέχρι το 1998 ένα παρό­μοιο σώμα, τη Δασική Υπη­ρε­σία, η οποία παρά τις πολλές της ατέ­λειες κατά­φερνε να αντα­πε­ξέρ­χε­ται αρκετά απο­τε­λε­σμα­τικά στις δύσκο­λες απαι­τή­σεις μιας μεσο­γεια­κής χώρας. Κάθε άλλη δύναμη λει­τουρ­γούσε κάτω από την δική της ομπρέλα σε περί­πτωση πυρ­κα­γιάς.

Στα φλε­γό­μενα μέτωπα έμπαι­ναν τα έμπειρα στελέχη του Δασικού Σώματος. Τα συνέ­δραμε το Σώμα Αερο­με­τα­φε­ρό­με­νων Δασο­πυ­ρο­σβε­στών («δασο­κομ­μά­ντος»), αλλά και το Δασικό Σώμα (ΔΑΣΩ), που είχαν ιδρυθεί το 1991 επί δικής μου θητείας ως ΓΓ Δασών και Φυσικού Περι­βάλ­λο­ντος.

Και η Πυρο­σβε­στική λει­τουρ­γούσε επι­κου­ρικά μεν, απο­φα­σι­στικά δε, βοη­θώ­ντας το δασικό σώμα και προ­φυ­λάσ­σο­ντας κυρίως οικι­σμούς και επι­κίν­δυ­νες εγκα­τα­στά­σεις, όπως πρα­τή­ρια καυ­σί­μων και εργο­στά­σια. Συμ­με­τείχε δε, και στην κυρίως δασο­πυ­ρό­σβεση, αλλά υπό τις οδηγίες του έμπει­ρου δασάρχη.

Συνέ­πρατ­ταν λοιπόν οι δύο υπη­ρε­σίες με τον καλύ­τερο για την κάθε μια τρόπο. Κάθε μια έκανε καλά τη δουλειά που γνώριζε. Απο­τέ­λε­σμα, και η φωτιά να σβήνει γρη­γο­ρό­τερα και να μην καί­γο­νται οικι­σμοί. Έως και το 1998 οι οικι­σμοί πέριξ των δασών παρέ­με­ναν ανέ­πα­φοι.

Τα πάντα άλλαξαν το 1998, όταν ο τότε υπ. Γεωρ­γίας Στέ­φα­νος Τζου­μά­κας έπεισε τον πρω­θυ­πουργό Κώστα Σημίτη να μετα­φέ­ρει τη Δασο­πυ­ρό­σβεση από τη Δασική Υπη­ρε­σία στην Πυρο­σβε­στική.

Σαν να ανα­τέ­θηκε από τη διοί­κηση ενός νοσο­κο­μείου η ευθύνη για εγχει­ρή­σεις ανοι­κτής καρδιάς σε έναν οδο­ντί­α­τρο!

Αντι­λαμ­βά­νο­μαι ότι ακού­γε­ται υπερ­βο­λικό σαν σχήμα λόγου αλλά δεν είναι. Ούτε σκοπό έχω να ψέξω την Πυρο­σβε­στική. Απλώς, το Πυρο­σβε­στικό Σώμα δεν είναι από τη φύση του εκπαι­δευ­μένο να αντι­με­τω­πί­ζει πυρ­κα­γιές στο φυσικό και γεωρ­γικό περι­βάλ­λον.

Όλο τον υπό­λοιπο χρόνο ασχο­λεί­ται με τυχόν σει­σμούς, απε­γκλω­βι­σμούς και αστικές πυρ­κα­γιές. Το δε, καλο­καίρι καλεί­ται να δώσει μάχη με τις φλόγες στα δάση. Καλεί­ται να δια­χει­ρι­στεί ένα αντι­κεί­μενο που δεν γνω­ρί­ζει πολύ καλά. Και για αυτόν ακριβώς τον λόγο, επειδή δεν γίνεται η σωστή ανά­σχεση της πυρ­κα­γιάς στο δάσος, την βλέ­πουμε να ξεχύ­νε­ται προς τους οικι­σμούς.

Τα απο­τε­λέ­σματα της αλλαγής του 1998 υπήρξαν κατα­στρο­φικά. Απο­κο­ρύ­φωμα, το καλο­καίρι του 2007 όταν κάηκαν 2,7 εκα­τομ­μύ­ρια στρέμ­ματα, έχασαν τη ζωή τους 84 άνθρω­ποι και κατα­στρά­φη­καν 1.500 σπίτια. Ακο­λού­θησε το 2021, μια επίσης κατα­στρο­φική χρονιά, με 1,3 εκατ. καμένα στρέμ­ματα.

Εκείνη η λάθος απόφαση του 1998 μας στοί­χισε ακριβά. H Δασική Υπη­ρε­σία σχεδόν δια­λύ­θηκε και μια συσ­σω­ρευ­μένη πείρα 150 ετών χάθηκε.

Σήμερα, έχουμε φτάσει να δια­θέ­τουμε ένα σύστημα πανά­κριβο και αμφι­βό­λου απο­τε­λε­σμα­τι­κό­τη­τας. Το δείχνει αυτό άλλωστε μελέτη του 2015 από τον υπαρ­χηγό ε.α. της Πυρο­σβε­στι­κής Ανδριανό Γκουρ­μπά­τση, σύμφωνα με την οποία το κόστος της κατα­στο­λής των πυρ­κα­γιών κινεί­ται σε ουρα­νο­μήκη ύψη.

Κι όμως, αρκεί να δούμε πως τα κατα­φέρ­νουν οι γεί­το­νές μας.

Το παρά­δειγμα της Γαλλίας είναι χαρα­κτη­ρι­στικό: Τα μεσο­γεια­κού τύπου δάση της, δηλαδή τα εύφλε­κτα, ανέρ­χο­νται σε 40 εκα­τομ­μύ­ρια στρέμ­ματα, έναντι 4 εκα­τομ­μυ­ρίων στην Ελλάδα. Δηλαδή, τα ελλη­νικά ανέρ­χο­νται μόλις στο 1/10 των γαλ­λι­κών.

Και ενώ εκεί, με βάση στοι­χεία της τελευ­ταίας δεκα­ε­τίας, καί­γο­νται 160.000 στρέμ­ματα κατά μέσον όρο ετησίως, ο αντί­στοι­χος αριθμός στην Ελλάδα είναι 600.000 στρέμ­ματα και πλέον.

Πώς εξη­γεί­ται αυτό; Όπως ανα­φέ­ρει σε πρό­σφατο άρθρο του ο Δρ Λευ­τέ­ρης Στα­μα­τό­που­λος, δασο­λό­γος – περι­βαλ­λο­ντο­λό­γος, όταν ανι­χνεύ­ε­ται μια πυρ­κα­γιά, η Γαλλική Δασική Υπη­ρε­σία (Office National des Forêts -ONF) συντο­νί­ζει εκείνη την επι­χεί­ρηση.

Δια­θέ­τει 9.500 άτομα προ­σω­πικό, όπως ομάδες πυρό­σβε­σης, δασο­λό­γους, μηχα­νι­κούς, δασο­πό­νους, δασο­φύ­λα­κες και διοι­κη­τι­κούς υπαλ­λή­λους, 170 τοπικές βάσεις διά­σπαρ­τες σε όλη τη Γαλλία, ένα στόλο 1.800 οχη­μά­των κάθε τύπου, 64 εναέρια μέσα – έναντι 89 φέτος της Ελλάδας ! – και κυρίως μια άψογη οργά­νωση και υπο­στή­ριξη.

Δια­βά­ζουμε τις τελευ­ταίες εβδο­μά­δες για τη συσ­σω­ρευ­μένη καύσιμη ύλη στα ελλη­νικά δάση λόγω της πρω­το­φα­νούς φέτος ξηρα­σίας. Εύφλε­κτη ύλη, η οποία έγινε μπουρ­λότο. Δίχως όμως προ­σω­πικό ούτε καν στα πυρο­φυ­λά­κια, μια ανύ­παρ­κτη Δασική Υπη­ρε­σία, δεν μπορεί να κάνει πολλά πράγ­ματα.

Από εκεί και πέρα, το νοι­κο­κύ­ρεμα των περια­στι­κών δασών, μαζί με τον καθα­ρι­σμό δασικών εκτά­σεων και οικο­πέ­δων είναι δουλειά των Δήμων, οι οποίοι οφεί­λουν με την απειλή προ­στί­μων, να εφαρ­μό­ζουν τον νόμο. Ουδείς γνω­ρί­ζει αν το έκαναν ή οι απειλές έμειναν στα χαρτιά μην τυχόν και δυσα­ρε­στη­θούν οι παρα­νο­μού­ντες πολίτες ενόψει των επι­κεί­με­νων εκλογών. Υπεύ­θυνη να τα ελέγξει αυτά είναι κατά το νόμο η απο­κε­ντρω­μένη διοί­κηση.

Και ενώ συμφωνώ απόλυτα με τον έλεγχο και του τελευ­ταίου ευρώ από τα κον­δύ­λια που έχουν δια­τε­θεί στους ΟΤΑ για αυτή τη δουλειά, εντού­τοις οφείλω να πω ότι το ποσό των 25 εκατ. ευρώ που τους έχει δια­τε­θεί για τον καθα­ρι­σμό, είναι ανε­παρ­κέ­στατο. Έχουμε 325 Δήμους με το Σχέδιο Καλ­λι­κρά­της. Σκε­φτείτε μόνο ότι το κόστος για την κατα­στολή των πυρ­κα­γιών ξεπερνά τα 700 εκατ. ευρώ το χρόνο.

Συμπέ­ρα­σμα: Χρειά­ζε­ται θαρ­ρα­λέα πολι­τική βούληση, μια περι­βαλ­λο­ντική επα­νά­σταση. Να συνει­δη­το­ποι­ή­σουμε όλοι ότι η δασο­προ­στα­σία είναι όπως η εθνική άμυνα. Κάθε χρόνο κατα­στρέ­φε­ται λίγο ή πολύ η πατρίδα μας. Ιδιαί­τερη κατα­στροφή έχει υποστεί η Αττική, όπου ζουν τα 4 /10 του πλη­θυ­σμού.

Γιατί άραγε οι θερ­μο­κρα­σίες κινού­νται σε επίπεδα Λάρισας; Διότι μας λείπει το φυσικό κλι­μα­τι­στικό του Λεκα­νο­πε­δίου, δηλαδή το δάσος του Τατοΐου. Λείπουν επίσης η Πεντέλη, η Ανα­το­λική Πλαγιά της Πάρ­νη­θας, τα δάση βορείως της Πάρ­νη­θας που κάηκαν προ ολίγων ημερών (117.000 στρέμ­ματα!), ο Κιθαι­ρώ­νας, ο Πατέρας, ο μισός Υμηττός, κλπ.

Η κατά­σταση «φωνάζει» ότι κάτι δεν κάνουμε σωστά. Δεν επαρκεί ως εξήγηση η κλι­μα­τική αλλαγή. Επείγει μια δομική μεταρ­ρύθ­μιση της πρό­λη­ψης και κατα­στο­λής των πυρ­κα­γιών. Απαι­τεί­ται η ίδρυση ενός ενιαίου φορέα Δασο­προ­στα­σίας, όπου ο καθένας από τους συμ­με­τέ­χο­ντες, θα έχει τον καλύ­τερο για αυτόν ρόλο.

Απαι­τεί­ται φυσικά μια καλά στε­λε­χω­μένη, αλλά και με κατάλ­ληλο εξο­πλι­σμό, δίκτυο παρα­τη­ρη­τη­ρίων, υπο­δο­μές, οργα­νω­τικά επαρκής και με πλήρη αντι­πυ­ρικά σχέδια, Δασική Υπη­ρε­σία. Και επειδή η δημιουρ­γία της περίπου εκ του μηδενός θα πάρει καιρό, η επα­να­φορά των αρμο­διο­τή­των της πρό­λη­ψης και της πρώτης προ­σβο­λής των πυρ­κα­γιών στη Δασική Υπη­ρε­σία πρέπει να είναι στα­διακή και σε άριστη συνερ­γα­σία με την Πυρο­σβε­στική.

Στο νέο σύστημα, η Πυρο­σβε­στική, όχι μόνο δεν θα περι­θω­ριο­ποι­η­θεί, αλλά θα έχει ένα πολύ δυνα­μικό και ουσια­στικό ρόλο, που ται­ριά­ζει με το χαρα­κτήρα της. Δηλαδή θα συμπράτ­τει με τα δασαρ­χεία, θα συνε­πι­κου­ρεί με οχήματα και κυρίως θα προ­στα­τεύει οικι­σμούς και εγκα­τα­στά­σεις. Αλλά αυτό που θα έχει τον συντο­νι­σμό πρέπει να είναι ένα σύγ­χρονο Δασικό Σώμα.

Δασική και Πυρο­σβε­στική Υπη­ρε­σία, η κάθε μια επι­κε­ντρω­μένη σε αυτό που γνω­ρί­ζει καλύ­τερα, θα συνερ­γά­ζο­νται για τη σωτηρία της πατρί­δας.

* Ο Δημή­τρης Κατσού­δας είναι αντι­πρό­ε­δρος του Κέντρου Φιλε­λεύ­θε­ρου Μελετών και υπήρξε ο πρώτος Γενικός Γραμ­μα­τέας Δασών και Φυσικού Περι­βάλ­λο­ντος (1991-1993). Το έργο του ανα­γνω­ρί­στηκε από το ομόφωνο πόρισμα της δια­κομ­μα­τι­κής επι­τρο­πής της Βουλής το 2008. 

Πηγη liberal.gr