Ρεπορτάζ για την εκτόπιση των Εβραίων της Ρόδου

Ένα εξαι­ρε­τικά ενδια­φέ­ρον ρεπορ­τάζ για την εκτό­πιση των Εβραίων δημο­σιεύει η εφη­με­ρίδα των Συντα­κτών. Για τη Ρόδο ανα­φέ­ρει τα εξής:

Η πιο δρα­μα­τική εκτό­πιση ήταν αυτή των δωδε­κα­νή­σιων Εβραίων. Στις 24 Ιουλίου 1944, οι Εβραίοι της Ρόδου και της Κω (συνο­λικά 1.673) συνε­λή­φθη­σαν και στις 31 Ιουλίου τα πλοία κατέ­πλευ­σαν στον Πειραιά. Μετα­φέρ­θη­καν στο Αου­σβιτς, με ενδιά­μεσο σταθμό το Χαϊδάρι. Πέντε άνθρω­ποι πέθαναν στη διάρ­κεια του ταξι­διού λόγω των ασφυ­κτι­κών συν­θη­κών δια­βί­ω­σης.

Στη συνά­ντηση ενός Γερ­μα­νού αξιω­μα­τι­κού και του προ­έ­δρου της κοι­νό­τη­τας για την κοι­νο­ποί­ηση της εντολής της συγκέ­ντρω­σης όλων των Εβραίων της Ρόδου με τις ταυ­τό­τη­τες και τις άδειες εργα­σίας, ο πρό­ε­δρος αντέ­δρασε με τα εξής λόγια: «Κακός οιωνός. Κάτι τρομερό πρό­κει­ται να συμβεί σε εμάς. Εχω ένα κακό προ­αί­σθημα. Ας μας προ­στα­τεύ­σει ο θεός!».10 Σε εκείνες τις δύσκο­λες στιγμές, ο Τούρκος πρό­ξε­νος στη Ρόδο Σελα­χα­τίν Ουλ­κου­μέν παρε­νέβη και κατά­φερε να σώσει 52 δωδε­κα­νή­σιους Εβραί­ους που είχαν τουρ­κική υπη­κο­ό­τητα. Μέχρι σήμερα τον θυμού­νται στο νησί ως τον «Τούρκο

Σίντλερ».

Σύμφωνα με τη μαρ­τυ­ρία του κρα­τού­με­νου Μανόλη Κριαρά:

«Οι Εβραίοι της Ρόδου ήταν σε οικτρή κατά­σταση στο Χαϊδάρι. Παρα­ζάλη και ξύλο, γέροι να πέφτουνε κάτω, άλλοι να κλαίνε… Τους έβαλαν να καθί­σουν κάτω από καυ­στικό ήλιο. Αρχισαν να διψούν. Μετά πολλά βάσανα τους έφεραν νερό σ’ ένα βρώμικο καζάνι… Νύχτωσε. Δεν τους έδωσαν φαΐ – τους έστει­λαν σε χωρι­στούς θαλά­μους, αλλά υπό κτη­νώ­δεις συν­θή­κες».11

Ο Μποτόν Ανρί στη μαρ­τυ­ρία του, τονίζει τον απο­τρό­παιο τρόπο μετα­φο­ράς τους:

«Ηταν κάπου 3.000 γυναι­κό­παιδα, κάτω από συν­θή­κες κόλασης, να χάνει η μάνα το παιδί και το παιδί τη μάνα. Κου­βα­λού­σαν απί­στευτα πράγ­ματα, κατσα­ρό­λες, τηγάνια…».12

Η Ματίλ­ντε Καπε­λούτο περι­γρά­φει τη δια­δι­κα­σία ελέγχου άμα τη αφίξει τους στο Χαϊδάρι: «Μας έγδυσαν, ήμασταν εντελώς γυμνές. Το σοκ ήταν τερά­στιο για εμάς καθώς ζούσαμε σε παρα­δο­σιακά περι­βάλ­λο­ντα».13

Η μετα­φορά των δωδε­κα­νή­σιων Εβραίων ήταν η τελευ­ταία εκτό­πιση από ελλη­νικό έδαφος. Ο Κόκ­κι­νος Στρατός σημεί­ωνε ήδη επι­τυ­χίες στο νοτιο­α­να­το­λικό μέτωπο και η Στρατιά Ε ετοι­μα­ζό­ταν για την ορι­στική απο­χώ­ρηση από την Ελλάδα. Η μετα­φορά λοιπόν αυτή συνι­στούσε απλά και μόνο μια τερά­στια σπατάλη των λιγο­στών μετα­φο­ρι­κών μέσων στη γραμμή υπο­χώ­ρη­σης.14 Στη Ρόδο επέ­στρε­ψαν με το τέλος του πολέμου μόνο 163 άτομα. Με την ενσω­μά­τωση των Δωδε­κα­νή­σων στο ελλη­νικό κράτος το 1948, και ύστερα από πρω­το­βου­λία του Κεντρι­κού Ισραη­λι­τι­κού Συμ­βου­λίου, είκοσι εβραϊ­κές οικο­γέ­νειες εγκα­τα­στά­θη­καν στη Ρόδο, με απο­τέ­λε­σμα να επα­να­συ­στα­θεί η κοι­νό­τητα.15 Μια δύσκολη αρχή, για μια ακόμα δυσκο­λό­τερη μετα­πο­λε­μική επα­νέ­νταξη.