Πρώτη φορά τάξη στον θαλάσσιο χώρο

Τα πρώτα βήματα για την οργά­νωση του τόπου και του τρόπου που ασκούμε τις δρα­στη­ριό­τη­τές μας στη θάλασσα κάνει η χώρα μας. Κοι­νο­τική οδηγία, που πρό­κει­ται να ενσω­μα­τω­θεί στο ελλη­νικό δίκαιο, προ­βλέ­πει τη δημιουρ­γία του πρώτου θεσμι­κού πλαι­σίου για τον χωρο­τα­ξικό σχε­δια­σμό στη θάλασσα και στην παρά­κτια ζώνη. Εναν σχε­δια­σμό που επη­ρε­ά­ζει τις θαλάσ­σιες μετα­φο­ρές, την αλιεία, τις εξο­ρύ­ξεις υδρο­γο­ναν­θρά­κων, τον του­ρι­σμό και φυσικά την περι­βαλ­λο­ντική προ­στα­σία. Και θέτει «στο τραπέζι» με έμμεσο τρόπο τη συνερ­γα­σία ανάμεσα στις χώρες της Ε.Ε. και τρίτες χώρες με κοινά θαλάσ­σια σύνορα.

Επί δεκα­ε­τίες η χώρα μας προ­σπα­θεί να ολο­κλη­ρώ­σει –χωρίς μεγάλη επι­τυ­χία– χωρο­τα­ξικό σχε­δια­σμό, τόσο σε τοπικό όσο και σε υπερ­το­πικό επίπεδο. Η νέα πρό­κληση, η οποία δεν είναι ακόμα απο­λύ­τως απο­σα­φη­νι­σμένη στις λεπτο­μέ­ρειές της, είναι ο χωρο­τα­ξι­κός σχε­δια­σμός του θαλάσ­σιου χώρου.

Το σχέδιο νόμου, με το οποίο το υπουρ­γείο Περι­βάλ­λο­ντος θα ενσω­μα­τώ­σει στη νομο­θε­σία μας την Οδηγία 2014/89/ΕΕ, σκια­γρα­φεί ένα νέο ενιαίο πλαίσιο κανόνων:

• Κάθε χώρα θα πρέπει να απο­κτή­σει μια εθνική χωρική στρα­τη­γική για τον θαλάσ­σιο χώρο έως τις 31 Μαρτίου 2021. Η εθνική στρα­τη­γική θα προσ­διο­ρί­ζει τις στρα­τη­γι­κές κατευ­θύν­σεις για τις θαλάσ­σιες περιο­χές και τις παρά­κτιες ζώνες και θα υπο­δει­κνύει την ανα­γκαιό­τητα ή μη για την εκπό­νηση ειδι­κό­τε­ρων σχεδίων (τα οποία ονο­μά­ζο­νται θαλάσ­σια χωρο­τα­ξικά σχέδια) για κάποιες περιο­χές.

• Τα θαλάσ­σια χωρο­τα­ξικά σχέδια πρέπει να υπο­βάλ­λο­νται σε δια­δι­κα­σία στρα­τη­γι­κής περι­βαλ­λο­ντι­κής εκτί­μη­σης (ΣΜΠΕ). Αρμόδια αρχή στη χώρα μας είναι η Γενική Γραμ­μα­τεία Χωρικού Σχε­δια­σμού και Αστικού Περι­βάλ­λο­ντος.

• Υπάρ­χουν ορι­σμέ­νες ελά­χι­στες απαι­τή­σεις για τη θαλάσ­σια χωρο­τα­ξία: Να λαμ­βά­νο­νται υπόψη συν­δυα­στικά οι περι­βαλ­λο­ντι­κές, οικο­νο­μι­κές, κοι­νω­νι­κές παρά­με­τροι και τα ζητή­ματα ασφά­λειας. Επίσης, πρέπει να βρί­σκε­ται σε συνά­φεια με τον αντί­στοιχο χωρο­τα­ξικό σχε­δια­σμό του χερ­σαίου χώρου και να δια­σφα­λί­ζει τη δια­συ­νο­ριακή συνερ­γα­σία.

Τι θα περι­λαμ­βά­νει ο θαλάσ­σιος χωρο­τα­ξι­κός σχε­δια­σμός; Το εύρος του είναι μεγάλο: Ενδει­κτικά, τις περιο­χές υδα­το­καλ­λιέρ­γειας (στη χώρα μας η δρα­στη­ριό­τητα ορί­ζε­ται από το Ειδικό Χωρο­τα­ξικό για τις Υδα­το­καλ­λιέρ­γειες), τις περιο­χές αλιείας, τις εγκα­τα­στά­σεις και τις υπο­δο­μές για την έρευνα, εκμε­τάλ­λευση και εξόρυξη πετρε­λαίου, φυσικού αερίου ή άλλων φυσικών πόρων, τις θαλάσ­σιες οδούς μετα­φο­ράς, τις περιο­χές διε­ξα­γω­γής στρα­τιω­τι­κών ασκή­σεων, τις προ­στα­τευό­με­νες περιο­χές, τις δια­δρο­μές υπο­βρυ­χίων καλω­δίων και αγωγών, τον του­ρι­σμό, την υπο­θα­λάσ­σια πολι­τι­στική κλη­ρο­νο­μιά.

«Η θάλασσα έχει έντονη δυνα­μική, δεν είναι τόσο απλό θέμα να ορίσεις και να οριο­θε­τή­σεις προ­τε­ραιό­τη­τες», εξηγεί ο κ. Χάρης Κοκ­κώ­σης, καθη­γη­τής στο τμήμα Χωρο­τα­ξίας, Πολε­ο­δο­μίας και Περι­φε­ρεια­κής Ανά­πτυ­ξης στο Πανε­πι­στή­μιο Θεσ­σα­λίας. «Με δεδο­μένο ότι η χώρα μας δεν έχει “βαριά” αλιεία και ότι η ναυ­τι­λία ούτως ή άλλως υπα­κούει στους δικούς της κανόνες παγκο­σμίως (εκεί­νους της ΙΜΟ), η εφαρ­μογή της Οδηγίας στη χώρα μας θα αφορά ουσια­στικά τη θέσπιση θαλάσ­σιων πάρκων και την οριο­θέ­τηση περιο­χών για έρευνα και εξόρυξη. Το πιο σημα­ντικό είναι ότι με την Οδηγία το υπουρ­γείο Περι­βάλ­λο­ντος θα μπει στη λογική να δημιουρ­γή­σει ένα σύστημα λήψης απο­φά­σεων και κανόνων, ένα είδος περι­βαλ­λο­ντι­κής εκτί­μη­σης με οικο­νο­μική διά­σταση. Θεω­ρη­τικά, θα διευ­κο­λύ­νει τις υπερ­το­πι­κής σημα­σίας δρα­στη­ριό­τη­τες στον θαλάσ­σιο χώρο, ενι­σχύ­ο­ντας τη γεω­πο­λι­τική δια­πραγ­μά­τευση». Ο κ. Κοκ­κώ­σης είναι επι­κε­φα­λής ομάδας από το Πανε­πι­στή­μιο Θεσ­σα­λίας, που από κοινού με το ΕΛΚΕΘΕ συμ­με­τεί­χαν από ελλη­νι­κής πλευράς στο ερευ­νη­τικό πρό­γραμμα Adriplan, για τις δια­συ­νο­ρια­κές συγκρού­σεις και συνερ­γα­σίες στην Αδρια­τική και στο Ιόνιο.

Παρά­κτιος χώρος

Ο θαλάσ­σιος χωρο­τα­ξι­κός σχε­δια­σμός ίσως είναι μια καλή αφορμή για τη χώρα μας να ξαναδεί ένα σοβαρό ζήτημα: την προ­στα­σία και οργά­νωση του παρά­κτιου χώρου. «Η αλήθεια είναι ότι δεν υπήρξε ποτέ αντι­κεί­μενο συστη­μα­τι­κής φρο­ντί­δας από την ελλη­νική πολι­τεία. Αντί­θετα απο­τέ­λεσε στόχο πολλών μικρών και μεγάλων συμ­φε­ρό­ντων», λέει ο κ. Κοκ­κώ­σης. Χαρα­κτη­ρι­στικό είναι ότι μόλις το 12% του αιγια­λού στη χώρα μας είναι οριο­θε­τη­μένο, ενώ η ελά­χι­στη από­σταση της δόμησης από τον αιγιαλό συνεχώς μειώ­νε­ται (το 2013 ο Ν. 4179 μείωσε από τα 100 μέτρα στα 50 μ. την ελά­χι­στη από­σταση των κτιρίων από τον αιγιαλό στα «του­ρι­στικά χωριά»).

Να σημειω­θεί ότι την προη­γού­μενη δεκα­ε­τία εκπο­νή­θηκε ένα Ειδικό Χωρο­τα­ξικό για την Παρά­κτια Ζώνη, το οποίο παρου­σιά­στηκε αρκετές φορές αλλά ουδέ­ποτε θεσπί­στηκε. Στην τελευ­ταία του εκδοχή, το 2009, είχε ούτως ή άλλως γίνει πολύ «χλιαρό»…

Καθη­με­ρινή