Μεσόγειος: Μια θάλασσα γεμάτη πλαστικά

Οι ποσό­τη­τες των πλα­στι­κών σκου­πι­διών στη Μεσό­γειο Θάλασσα είναι πλέον συγκρί­σι­μες με τις περιο­χές υψηλών συγκε­ντρώ­σεων πλα­στι­κών στα κέντρα των ωκεανών! Τη δια­πί­στωση αυτή πραγ­μα­το­ποί­η­σαν ερευ­νη­τές του Κέντρου Ερευνών για τη Θάλασσα (CEIMAR) στο Πανε­πι­στή­μιο του Κάδιθ στην Ισπανία. Πρό­κει­ται για την ερευ­νη­τική ομάδα που έχει μελε­τή­σει τη μεγάλη συγκέ­ντρωση πλα­στι­κών σκου­πι­διών σε πέντε περιο­χές, που έχουν γίνει γιγά­ντιες θαλάσ­σιες χωμα­τε­ρές στα κέντρα του Βόρειου Ειρη­νι­κού, του Νότιου Ειρη­νι­κού, του Βόρειου Ατλα­ντι­κού, του Νότιου Ατλα­ντι­κού και του Ινδικού Ωκεανού. Μάλιστα, η ομάδα του CEIMAR δημιούρ­γησε και τον πρώτο παγκό­σμιο χάρτη συγκέ­ντρω­σης πλα­στι­κών απο­βλή­των στους ανοι­χτούς ωκε­α­νούς.

Ανη­συ­χη­τικά ήταν όμως τα ευρή­ματα όταν η ερευ­νη­τική ομάδα, με επι­κε­φα­λής τον περι­βαλ­λο­ντο­λόγο Αντρές Κοθάρ, έστρεψε την προσοχή της στη Μεσό­γειο. Καταρ­χήν κατα­γρά­φηκε πως δεν υπάρχει περιοχή της «δικής μας» κλει­στής θάλασ­σας, που δεν υπάρχει παρου­σία πλα­στι­κών σκου­πι­διών. Οι εκτε­τα­μέ­νες δειγ­μα­το­λη­πτι­κές έρευνες σε όλη τη Μεσό­γειο, από τα Στενά του Γιβραλ­τάρ ώς την Κύπρο, απο­κά­λυ­ψαν ένα του­λά­χι­στον πετα­μένο πλα­στικό αντι­κεί­μενο κάθε τέσσερα τετρα­γω­νικά μέτρα επι­φά­νειας νερού. Με βάση τα δείγ­ματα αυτά υπο­λο­γί­στηκε πως η συνο­λική ποσό­τητα πλα­στι­κών αντι­κει­μέ­νων, μόνο στα επι­φα­νειακά ύδατα της Μεσο­γείου, πρέπει να κινεί­ται από 756 έως 2.969 τόνους. Σε σχετική δημο­σί­ευση στο περιο­δικό PLoS One, οι ερευ­νη­τές ανέ­φε­ραν ότι η Μεσό­γειος έχει εξε­λι­χθεί πλέον σε ζώνη μεγάλης συσ­σώ­ρευ­σης πλα­στι­κών. Σύμφωνα με τους Ισπα­νούς επι­στή­μο­νες, τα πλα­στικά αυξά­νο­νται στη Μεσό­γειο με ρυθμό ανάλογο των συσ­σω­ρεύ­σεων στους μεγά­λους ωκε­α­νούς (Ινδικό, Ατλα­ντικό και Ειρη­νικό). Βεβαίως, η χωρική κατα­νομή των πλα­στι­κών στη Μεσό­γειο, παρότι εκτε­τα­μένη είναι ανο­μοιο­γε­νής, λόγω της επί­δρα­σης του ανέμου και των ρευ­μά­των.

Η αλήθεια είναι πως η Μεσό­γειος είναι μια θάλασσα, που μοιάζει ιδανική για μεγάλες συγκε­ντρώ­σεις πλα­στι­κών σκου­πι­διών. Καταρ­χήν είναι μια σχεδόν κλειστή θάλασσα, με σχεδόν μονα­δική δίοδο ανα­νέ­ω­σης των υδάτων τα στενά του Γιβραλ­τάρ, που είναι ιδιαί­τερα… στενά για να ανα­νε­ω­θούν τα ύδατα των 2,5 εκα­τομ­μυ­ρίων τετρα­γω­νι­κών χιλιο­μέ­τρων της θαλάσ­σιας επι­φά­νειας της Μεσο­γείου. Ταυ­τό­χρονα, οι ακτές της Μεσο­γείου είναι πυκνο­κα­τοι­κη­μέ­νες (100 εκα­τομ­μύ­ρια άνθρω­ποι κατοι­κούν σε από­σταση 10 χιλιο­μέ­τρων από την ακτή), με απο­τέ­λε­σμα να υπάρχει εντα­τική χρήση πλα­στι­κών ειδών γύρω της και δυστυ­χώς και απόρ­ριψη εντός της.

Οσον αφορά το μέγεθος και την ποιό­τητα των πλα­στι­κών που «ψαρεύ­τη­καν» από τους ερευ­νη­τές, το 83% των πλα­στι­κών της Μεσο­γείου είναι μικρο­πλα­στικά, με μήκος μικρό­τερο από πέντε χιλιο­στά. Πρό­κει­ται δηλαδή για μικρο­σκο­πικά κομ­μά­τια, αόρατα μέσα στη θάλασσα, που έχουν απο­κο­πεί από πλα­στικά μπου­κά­λια, σακού­λες και περι­τυ­λίγ­ματα. Τα μικρο­πλα­στικά ανη­συ­χούν περισ­σό­τερο τους επι­στή­μο­νες, επειδή τρώ­γο­νται από τα ψάρια και άλλα θαλάσ­σια είδη και μπαί­νο­ντας στην τροφική αλυσίδα μπορεί να κατα­λή­ξουν και στο στομάχι των ανθρώ­πων. Ερευνες στη Μεσό­γειο ανα­κα­λύ­πτουν πλα­στικά σωμα­τί­δια στο πεπτικό σύστημα μικρών ψαριών, θαλασ­σο­που­λιών, χελωνών και κητωδών. Ανάλογα ανη­συ­χη­τικά ευρή­ματα είχε έρευνα του ελλη­νι­κού Ινστι­τού­του «Αρχι­πέ­λα­γος», που βρήκε υπο­λείμ­ματα πλα­στι­κών στα στο­μά­χια πολλών ψαριών ελλη­νι­κών θαλασ­σών. Μάλιστα, το ανη­συ­χη­τικό εύρημα ήταν πως το ποσοστό των ψαριών που είχε στα εντό­σθιά του μικρο­πλα­στι­κές ίνες πλη­σί­αζε το 100%. Σε άλλη έρευνα του ιτα­λι­κού Πανε­πι­στη­μίου της Σιένα, επι­στη­μο­νική ομάδα με επι­κε­φα­λής την Κρι­στίνα Φόσι, βρήκε υψηλές συγκε­ντρώ­σεις φθα­λι­κών ενώσεων (χημικές ενώσεις που χρη­σι­μο­ποιού­νται για να γίνο­νται εύκαμ­πτα τα πλα­στικά) σε μεγάλα ψάρια και κητώδη.

Ανω των 20 χιλιο­στών

Σύμφωνα με τους ερευ­νη­τές του CEIMAR πάντως στη Μεσό­γειο υπάρ­χουν περισ­σό­τερα πλα­στικά μήκους άνω των 20 χιλιο­στών και λιγό­τερα με μήκος κάτω των 2 χιλιο­στών, σε σχέση με τους ωκε­α­νούς.

Πρέπει να υπο­γραμ­μι­στεί πως η Μεσό­γειος Θάλασσα είναι ένας εξαι­ρε­τι­κός βιό­το­πος, καθώς αν και απο­τε­λεί μόλις το 1% της παγκό­σμιας επι­φά­νειας των θαλασ­σών, υπο­λο­γί­ζε­ται πως δια­θέ­τει από το 4% έως 18% των συνο­λι­κών θαλάσ­σιων ειδών. Με δεδο­μένη τη μεγάλη βιο­ποι­κι­λό­τητα της Μεσο­γείου και το γεγονός πως στη­ρί­ζει τις οικο­νο­μίες των παρά­κτιων χωρών, οι ερευ­νη­τές υπο­γραμ­μί­ζουν πως η αυξα­νό­μενη ρύπανση με πλα­στικά από­βλητα, μπορεί να έχει πολύ αρνη­τι­κές συνέ­πειες τόσο από περι­βαλ­λο­ντική όσο και οικο­νο­μική άποψη.

Η Μεσό­γειος Θάλασσα ήταν γνωστό, λένε οι ερευ­νη­τές, πως αντι­με­τω­πί­ζει πρό­βλημα υπερ­θέρ­μαν­σης και υπε­ρα­λί­ευ­σης. Σήμερα απει­λεί­ται από την πλα­στική ρύπανση, καθώς η χρήση και η απόρ­ριψη πλα­στι­κών (εάν δεν παρθούν μέτρα) φαί­νε­ται να μεγα­λώ­νει τα επόμενα χρόνια. Ή με τα λόγια του Αντρές Κοθάρ: «Χρειά­ζε­ται να σκε­φτούμε και τις επό­με­νες γενιές».

Καθη­με­ρινή