Α-τυπος και υπογραμμός: Τα ψεύτικα τα λόγια, τα μεγάλα…

«Μάνα μου Ελλάς»… Στο ποί­η­μα αυτό του Νίκου Γκά­τσου, απο­τυ­πώ­νο­νται πε­ριε­κτι­κά η μοίρα της Ελ­λά­δας, το συλ­λο­γι­κό πε­πρω­μέ­νο, οι προσ­δο­κί­ες ενός λαού και οι απο­γοη­τεύ­σεις μιας κοι­νω­νί­ας που διαρ­κώς με­ταλ­λάσ­σε­ται αλλά δια­τη­ρεί ως ιδιο­συ­στα­τι­κό χα­ρα­κτη­ρι­στι­κό της, την ελ­πί­δα και την αυ­τα­πά­τη.

Τα ψεύ­τι­κα τα λόγια, τα με­γά­λα… Αυτά που με­γά­λη ευ­κο­λία εκ­στο­μί­ζο­νται, που με ακόμα με­γα­λύ­τε­ρη ευ­κο­λία γί­νο­νται πι­στευ­τά αλλά που συ­νή­θως μέ­νουν κενό γράμ­μα.

Ετσι πο­ρεύ­ε­ται η κοι­νω­νία μας, έτσι πο­ρευό­μα­στε εμείς. Ετσι μας έμα­θαν και έτσι με­γα­λώ­νουν γε­νιές που ανα­πα­ρά­γουν το ίδιο πρό­τυ­πο, σε κάθε έκ­φαν­ση της κα­θη­με­ρι­νό­τη­τάς μας.

Τα σπου­δαία επι­τεύγ­μα­τα, οι αρε­τές του λαού, οι ικα­νό­τη­τες, τα κα­τορ­θώ­μα­τα, οι πνευ­μα­τι­κές κο­ρυ­φές, τα κλέη και τα ύψη με­ρι­κών από τους Αρ­χαί­ους πρό­γο­νους μας, η γέν­νη­ση και η ώθηση των επι­στη­μών απο­τε­λούν το άλ­λο­θι για να απο­κρυ­βούν ή να πα­ρα­με­ρι­σθούν τα όποια ψεύδη ή οι με­ρι­κές αλή­θειες που μας ακο­λου­θούν, είτε ως κλη­ρο­νο­μιά είτε ως νο­ο­τρο­πία που επι­κρά­τη­σε μέσω της φυ­σι­κής επι­λο­γής.

Αγνο­ού­με ότι η αξία της ελ­λη­νι­κό­τη­τας είναι η ουσία και όχι το φαί­νε­σθαι. Αγνο­ού­με επί­σης ότι η όποια επι­κρά­τη­ση του ψέ­μα­τος είναι πα­ρο­δι­κή, ότι το ψέμα δεν μπο­ρεί να είναι συ­στα­τι­κό της επι­τυ­χί­ας ενός λαού και ότι η ευ­μά­ρεια των αν­θρώ­πων έχει πνευ­μα­τι­κή αφε­τη­ρία.

Συ­νη­θί­σα­με να ακού­με ψεύ­τι­κα λόγια και με­γά­λα, τα οποία τις πε­ρισ­σό­τε­ρες φορές αν και γνω­ρί­ζου­με ότι θα τα πλη­ρώ­σου­με ακρι­βά, τα αφο­μοιώ­νου­με γιατί έτσι μας διευ­κο­λύ­νει, μας βγά­ζει από τη δύ­σκο­λη θέση, μας απο­μα­κρύ­νει – προ­σω­ρι­νά- από το να κοι­τά­ξου­με κα­τά­μα­τα την αλή­θεια.

Και κάπως έτσι φτά­σα­με στο ση­μείο που βρι­σκό­μα­στε σή­με­ρα. Πα­ρα­συ­ρό­με­νοι από παχιά λόγια, κάλ­πι­κες υπο­σχέ­σεις, ανεκ­πλή­ρω­τες πα­ρο­χο­λο­γί­ες, λευ­κές επι­τα­γές και ψευ­δαι­σθή­σεις.

Οσο κι αν μας πο­νά­ει η πα­ρα­δο­χή της αλή­θειας, η σχέση αυτή είναι αμ­φί­δρο­μη. Δεν ευ­θύ­νε­ται μόνον εκεί­νος που σερ­βί­ρει ψεύ­τι­κα λόγια και κάλ­πι­κες υπο­σχέ­σεις, φταί­ει και ο τε­λι­κός απο­δέ­κτης που δεν τα απο­ποιεί­ται. Που προ­τι­μά να εθε­λο­τυ­φλεί, επει­δή η ελ­πί­δα πε­θαί­νει τε­λευ­ταία και επει­δή η ψευ­δαί­σθη­ση ότι υπάρ­χει εύ­κο­λος δρό­μος είναι πάντα προ­τι­μό­τε­ρη από την επι­λο­γή του κα­κο­κτρά­χα­λου μο­νο­πα­τιού που θα σε οδη­γή­σει στον τε­λι­κό προ­ο­ρι­σμό σου.

Είναι πλέον πε­ρισ­σό­τε­ρο από εμ­φα­νές ότι αυτή η τα­κτι­κή δεν οδη­γεί που­θε­νά. Ευ­θύ­νες έχουν και οι δύο πλευ­ρές. Ερ­χε­ται όμως η στιγ­μή που η μία από τις δύο πρέ­πει να ορ­θώ­σει ανά­στη­μα, να πει «φτά­νει, ως εδώ» και να το εν­νο­εί. Να το εν­νο­εί και να δρά­σει. Κι επει­δή ο κα­θ΄έ­ξιν ψεύ­της είναι κάλ­πι­κος από επι­λο­γή, η ελ­πί­δα ενα­πό­κει­ται στο κα­θ΄ε­ξιν «θύμα» να κάνει την ανα­τρο­πή.

Τα ψεύ­τι­κα τα λόγια τα με­γά­λα,

μου τα ‘πες με το πρώτο σου το γάλα.

Μα τώρα που η φωτιά φου­ντώ­νει πάλι

εσύ κοι­τάς τα αρ­χαία σου τα κάλλη

και στις αρέ­νες του κό­σμου μάνα μου Ελλάς

το ίδιο ψέμα πάντα κου­βα­λάς…