Η ‘μπίζνα’ των δουλεμπόρων που ‘ματώνει’ το Αιγαίο

Το σύγ­χρο­νο δου­λε­μπό­ριο ανθεί και απο­τε­λεί μια από τις με­γα­λύ­τε­ρες βιο­μη­χα­νί­ες «αι­μα­το­βαμ­μέ­νου» κέρ­δους στον πλα­νή­τη. Εκα­το­ντά­δες χι­λιά­δες άν­θρω­ποι δια­κι­νού­νται κάθε χρόνο, απο­φέ­ρο­ντας στα διε­θνή κυ­κλώ­μα­τα δου­λε­μπο­ρί­ας -σύμ­φω­να με εκτι­μή­σεις διε­θνών ανα­λυ­τών- 3 έως 4 δισ. δο­λά­ρια σε ετή­σια βάση.

Η ‘μπίζ­να’ των δου­λε­μπό­ρων

Το «Εθνος της Κυ­ρια­κής» επι­χει­ρεί να ρίξει φως στον τρόπο με τον οποίο λει­τουρ­γούν τα κυ­κλώ­μα­τα που έχουν με­τα­τρέ­ψει το Αι­γαίο σε «νεκρά θά­λασ­σα», σχη­μα­τί­ζο­ντας το παζλ αυτού του καλά ορ­γα­νω­μέ­νου δι­κτύ­ου εμπο­ρί­ας αν­θρώ­πων, που εκτεί­νε­ται από τα βάθη της Ασίας και την αφρι­κα­νι­κή ήπει­ρο μέχρι τη βό­ρεια Ευ­ρώ­πη.

Οι ροές των με­τα­να­στών από πε­ριο­χές όπως το Αφ­γα­νι­στάν, το Μπα­γκλα­ντές, η Συρία, αλλά και υπο­σα­χά­ρια κράτη κα­θο­δη­γού­νται -σύμ­φω­να με μαρ­τυ­ρί­ες έμπει­ρων στε­λε­χών του Λι­με­νι­κού Σώ­μα­τος- από δια­κι­νη­τές που έχουν στή­σει ένα ολό­κλη­ρο δί­κτυο από νο­μι­μο­ποι­η­μέ­νους συν­δέ­σμους σε όλα σχε­δόν τα κράτη-μέλη της Ευ­ρώ­πης που δια­θέ­τουν επι­χει­ρή­σεις-βι­τρί­νες.

Στις πε­ρισ­σό­τε­ρες πε­ρι­πτώ­σεις πρό­κει­ται για κα­τα­στή­μα­τα ομο­ε­θνών (internet cafe, τα­ξι­διω­τι­κά γρα­φεία, εστια­τό­ρια, μίνι μάρ­κετ κ.ά.), όπου στα «εν­δό­τε­ρα» φι­λο­ξε­νούν τα στρα­τη­γεία των δου­λε­μπό­ρων. Αν­θρω­ποι που μι­λούν την ίδια γλώσ­σα και έχουν την ίδια κουλ­τού­ρα με τους πρό­σφυ­γες, τους «βοη­θούν» να νιώ­σουν άνετα και να είναι «συ­νερ­γά­σι­μοι», ώστε να ακο­λου­θούν αδια­μαρ­τύ­ρη­τα τις οδη­γί­ες για το πού θα μεί­νουν και θα ερ­γα­στούν μέχρι να ξε­χρε­ώ­σουν τα δου­λε­μπο­ρι­κά κυ­κλώ­μα­τα.

Και αυτό γιατί η συ­ναλ­λα­γή με­τα­ξύ προ­σφύ­γων και δου­λε­μπό­ρων γί­νε­ται συ­νή­θως με την υπο­θή­κευ­ση μελ­λο­ντι­κής ερ­γα­σί­ας. Είναι το λε­γό­με­νο σύ­στη­μα «Χα­βά­λα», δια­δε­δο­μέ­νο στις ισλα­μι­κές κοι­νό­τη­τες, το οποίο εδρά­ζε­ται στην εχε­μύ­θεια και στην υπό­σχε­ση του καλού μου­σουλ­μά­νου που κρα­τά­ει τον λόγο του.

Η ‘μπίζ­να’ των δου­λε­μπό­ρων
«Προ­στά­τες»
Οι πρό­σφυ­γες, εφό­σον κα­τα­φέ­ρουν να φθά­σουν στον προ­ο­ρι­σμό τους, ανή­κουν στους δου­λε­μπό­ρους για τους οποί­ους ου­σια­στι­κά δου­λεύ­ουν μέχρι να τους ξε­πλη­ρώ­σουν. Ποσά που σε ορι­σμέ­νες πε­ρι­πτώ­σεις αγ­γί­ζουν και τα 10.000 δο­λά­ρια απο­πλη­ρώ­νο­νται με με­ρο­κά­μα­τα πεί­νας, κάτι που ση­μαί­νει ότι οι πρό­σφυ­γες μέ­νουν για χρό­νια εγκλω­βι­σμέ­νοι στους «προ­στά­τες» τους.

Φυ­σι­κά, το «Χα­βά­λα» δεν είναι η μόνη ασφα­λι­στι­κή δι­κλί­δα των κυ­κλω­μά­των, αφού οι δια­κι­νη­τές θε­ω­ρούν ως «εγ­γύ­η­ση» τους συγ­γε­νείς των προ­σφύ­γων που μέ­νουν πίσω. Αν κάτι δεν πάει καλά, ενερ­γο­ποιεί­ται ο «νόμος του αί­μα­τος»…

Την ίδια στιγ­μή, στις υπη­ρε­σί­ες του σύγ­χρο­νου δου­λε­μπο­ρί­ου βρί­σκο­νται πολ­λές διε­θνείς εται­ρεί­ες τα­χυ­με­τα­φο­ράς χρη­μά­των, μέσω των οποί­ων οι με­τα­νά­στες στέλ­νουν τα εμ­βά­σμα­τα για να εξα­γο­ρά­σουν την ελευ­θε­ρία τους. Οι ελ­λι­πείς έλεγ­χοι των εται­ρειών αυτών ευ­νο­ούν τη δια­κί­νη­ση ποσών που δεν έχουν δη­λω­θεί ή προ­έρ­χο­νται από εγκλη­μα­τι­κές ενέρ­γειες.

Η Ελ­λά­δα λόγω της γε­ω­γρα­φι­κής της θέσης βρί­σκε­ται στο μέσον της δια­δρο­μής των προ­σφύ­γων που δια­τρέ­χει τρεις ηπεί­ρους. Τα 2.200 χι­λιό­με­τρα θα­λάσ­σιας με­θο­ρί­ου στο Αι­γαίο απο­τε­λούν βα­σι­κή πύλη ει­σό­δου χι­λιά­δων προ­σφύ­γων που θέ­λουν να εξα­σφα­λί­σουν άσυλο σε κά­ποια χώρα της Ευ­ρώ­πης, με την Ελ­λά­δα να εξε­λίσ­σε­ται τα τε­λευ­ταία χρό­νια σε δια­με­τα­κο­μι­στι­κό κέ­ντρο δια­χεί­ρι­σης πα­ρά­νο­μων με­τα­να­στών.

Ο πλέον δη­μο­φι­λής προ­ο­ρι­σμός στις τά­ξεις των Σύρων προ­σφύ­γων και όχι μόνο είναι σή­με­ρα η Σου­η­δία. Εκεί­νο που έλκει τους πρό­σφυ­γες είναι ότι μόλις πα­τή­σουν το πόδι τους στη χώρα αυτή, το κρα­τι­κό σύ­στη­μα κοι­νω­νι­κής πρό­νοιας τους πα­ρέ­χει ένα διό­λου ευ­κα­τα­φρό­νη­το επί­δο­μα της τάξης των 600 ευρώ. Αντί­στοι­χα αλλά μι­κρό­τε­ρου ύψους επι­δό­μα­τα πα­ρέ­χο­νται στους με­τα­νά­στες και από άλλες ευ­ρω­παϊ­κές χώρες. Τα συ­στή­μα­τα πρό­νοιας που εφαρ­μό­ζουν πολ­λές χώρες της Δυ­τι­κής Ευ­ρώ­πης λει­τουρ­γούν σαν μα­γνή­της για τους υπη­κό­ους τρί­των χωρών.

Περ­νώ­ντας τα σύ­νο­ρα από το Ιράν, το Ιράκ, τη Συρία και δια­σχί­ζο­ντας τη χερ­σό­νη­σο της Ανα­το­λί­ας, μέχρι την Κων­στα­ντι­νού­πο­λη, οι πρό­σφυ­γες ανα­ζη­τούν τον λα­θρέ­μπο­ρο που θα τους εγ­γυ­η­θεί τη με­τά­βα­σή τους στην Ευ­ρώ­πη.

Σε πολ­λές πε­ρι­πτώ­σεις, βέ­βαια, η υπη­ρε­σία των δου­λε­μπό­ρων για το τα­ξί­δι των προ­σφύ­γων στην Ευ­ρώ­πη ξε­κι­νά από τα χωριά τους. Το εκτε­τα­μέ­νο δί­κτυο μπο­ρεί να κα­λύ­ψει τη δια­δρο­μή χι­λιά­δων χι­λιο­μέ­τρων μέχρι τον τε­λι­κό προ­ο­ρι­σμό, δια­κι­νώ­ντας το «εμπό­ρευ­μα», όπως χα­ρα­κτη­ρι­στι­κά λένε, «door to door».

Η «εί­σο­δος» των προ­σφύ­γων βρί­σκε­ται στο Ιράν και η «έξο­δος» στην Ελ­λά­δα, που οδη­γεί προς την Ευ­ρώ­πη. Το κύ­κλω­μα Σύρων, Ιρα­νών και Τούρ­κων δου­λε­μπό­ρων, ση­μα­ντι­κό πα­ρα­κλά­δι του οποί­ου δρα στη γεί­το­να χώρα, εξα­σφα­λί­ζει το πέ­ρα­σμα από τη μια συ­νο­ρια­κή γραμ­μή στην άλλη και υπό­σχε­ται τη με­τα­φο­ρά τους στην Ευ­ρώ­πη, ένα­ντι αδράς αμοι­βής, που συ­νο­λι­κά μπο­ρεί να υπερ­βαί­νει ακόμη και τις 10.000 δο­λά­ρια.

Το θα­λάσ­σιο πέ­ρα­σμα απο­τε­λεί μια δια­δρο­μή το κό­στος της οποί­ας ξε­κι­νά από τις 2.000 δο­λά­ρια το άτομο. Με αυτή την τιμή, οι πρό­σφυ­γες εξα­σφα­λί­ζουν μια θέση σε ένα κα­κο­συ­ντη­ρη­μέ­νο -στην κα­λύ­τε­ρη πε­ρί­πτω­ση- καΐκι, στοι­βαγ­μέ­νοι ο ένας πάνω στον άλλο. Με 5.000 δο­λά­ρια η με­τα­φο­ρά γί­νε­ται με πολύ κα­λύ­τε­ρα σκάφη, που όμως στην πράξη απο­δει­κνύ­ε­ται με τον πιο δρα­μα­τι­κό τρόπο ότι δεν εγ­γυώ­νται την ασφα­λή με­τά­βα­ση. Ενα τέ­τοιο σκά­φος ήταν που πα­ρέ­συ­ρε στον θά­να­το 22 με­τα­νά­στες πριν από με­ρι­κές εβδο­μά­δες, όταν ανα­πο­δο­γύ­ρι­σε και βού­λια­ξε ανοι­χτά της Σάμου.

Μετά τη Σου­η­δία, ως πιο δη­μο­φι­λέ­στε­ροι προ­ο­ρι­σμοί για τους πα­ρά­νο­μους με­τα­νά­στες είναι χώρες όπως η Ολ­λαν­δία, η Γερ­μα­νία και το Ηνω­μέ­νο Βα­σί­λειο, τα συ­στή­μα­τα πρό­νοιας των οποί­ων πα­ρέ­χουν επι­δό­μα­τα στους με­τα­νά­στες.

Ο ρόλος της Τουρ­κί­ας

Πά­ντως, τη διαρ­κώς αυ­ξα­νό­με­νη έντα­ση του φαι­νο­μέ­νου τα τε­λευ­ταία χρό­νια τρο­φο­δο­τεί με τη στάση της η Τουρ­κία, με τον Ερ­ντο­γάν να ακο­λου­θεί μια πο­λι­τι­κή που εντάσ­σε­ται στην αύ­ξη­ση της επιρ­ρο­ής της σε τρί­τες χώρες, ευ­ελ­πι­στώ­ντας να δια­δρα­μα­τί­σει ηγε­τι­κό ρόλο στην ευ­ρύ­τε­ρη πε­ριο­χή. Πα­ρό­τι η Τουρ­κία βρί­σκε­ται σε μια προ­ε­ντα­ξια­κή πο­ρεία και υπο­χρε­ού­ται να τηρεί κα­νό­νες που βα­σί­ζο­νται στο κοι­νο­τι­κό δί­καιο για να κρι­θεί ως επι­λέ­ξι­μη, ακο­λου­θεί μια πο­λι­τι­κή του πα­ρα­δό­ξου.

Ενώ ει­σπράτ­τει κοι­νο­τι­κά κον­δύ­λια στο πλαί­σιο της προ­ε­ντα­ξια­κής της πο­ρεί­ας, ακο­λου­θού­σε για καιρό -παρά τις φωνές των Ευ­ρω­παί­ων- μια πο­λι­τι­κή ανοι­κτών συ­νό­ρων στην τουρ­κο­συ­ρια­κή με­θό­ριο, επι­τρέ­πο­ντας την εί­σο­δο υπη­κό­ων τρί­των χωρών στην επι­κρά­τειά της με μια απλή ταυ­τό­τη­τα.

Οι συ­νε­χι­ζό­με­νες πιέ­σεις από την Ευ­ρώ­πη ανά­γκα­σαν την Τουρ­κία να υψώ­σει τον φρά­κτη στα σύ­νο­ρα με τη Συρία, ωστό­σο, σύμ­φω­να με τις εκτι­μή­σεις στε­λε­χών του Λι­με­νι­κού Σώ­μα­τος, εντός της Τουρ­κί­ας βρί­σκο­νται εγκλω­βι­σμέ­νοι περί τους 600.000 Σύ­ρους πρό­σφυ­γες που κα­τευ­θύ­νο­νται προς τα τουρ­κι­κά πα­ρά­λια με απώ­τε­ρο σκοπό να βρουν διέ­ξο­δο προς την Ευ­ρώ­πη.

Μια εκρη­κτι­κή κα­τά­στα­ση που μοιά­ζει με βρα­δυ­φλε­γή βόμβα έτοι­μη να σκά­σει στα χέρια της Ελ­λά­δας, καθώς οι πρό­σφυ­γες αυτοί έχουν μια μόνο διέ­ξο­δο και αυτή περνά μέσα από το Αι­γαίο.

Η ει­κό­να λοι­πόν αυτή επι­βε­βαιώ­νει, αν μη τι άλλο, τους φό­βους ότι τους επό­με­νους μήνες θα ση­μειω­θεί εκρη­κτι­κή αύ­ξη­ση των με­τα­να­στευ­τι­κών ροών από τα θα­λάσ­σια σύ­νο­ρα της χώρας.

ΕΦΤΑ­ΣΑΝ ΤΟΥΣ 65.000 ΤΟ 2013
Δρα­μα­τι­κή αύ­ξη­ση των προ­σφύ­γων λόγω Συ­ρί­ας
Μέχρι το 2012 οι πε­ρισ­σό­τε­ροι από τους πρό­σφυ­γες που έμπαι­ναν πα­ρά­νο­μα στη χώρα μας ήταν Αφ­γα­νοί και Σο­μα­λοί. Κατά τη διάρ­κεια όμως του 2013 και τους μήνες του 2014 που έχου­με δια­νύ­σει μέχρι σή­με­ρα, το με­γα­λύ­τε­ρο κύμα προ­σφύ­γων προ­έρ­χε­ται πλέον από τη Συρία, ανά­με­σά τους πολ­λές γυ­ναί­κες και παι­διά.

Την εκρη­κτι­κή άλ­λω­στε αύ­ξη­ση των με­τα­να­στευ­τι­κών ροών στο Αι­γαίο απο­τυ­πώ­νουν τα στοι­χεία του υπουρ­γεί­ου Ναυ­τι­λί­ας και Αι­γαί­ου, σύμ­φω­να με τα οποία στη διάρ­κεια του πρώ­του τρι­μή­νου το 2014 συ­νε­λή­φθη­σαν 2.863 με­τα­νά­στες, όταν το αντί­στοι­χο τρί­μη­νο του 2012 οι συλ­λη­φθέ­ντες ήταν μόλις 31.

Μά­λι­στα, από την αρχή του 2013 μέχρι τον Φε­βρουά­ριο του 2014 το Λι­με­νι­κό συ­νέ­λα­βε πε­ρισ­σό­τε­ρους από 11.000 με­τα­νά­στες, κυ­ρί­ως από τη Συρία και το Αφ­γα­νι­στάν, με κα­τεύ­θυν­ση τη Μυ­τι­λή­νη, την Κω, τη Σάμο, τη Χίο, όταν το 2012 ο αριθ­μός των πα­ρά­νο­μων με­τα­να­στών που είχαν συλ­λη­φθεί δεν ξε­περ­νού­σαν τους 2.800.

Από Ασία και Αφρι­κή

Τη λε­γό­με­νη οδό της Κε­ντρι­κής Με­σο­γεί­ου με κα­τεύ­θυν­ση από την Αφρι­κή προς την Ευ­ρώ­πη διέ­σχι­σαν πέ­ρυ­σι πε­ρί­που 40.000 πα­ρά­νο­μοι με­τα­νά­στες Βο­ρειο­α­φρι­κα­νοί και Αφρι­κα­νοί των υπο­σα­χά­ριων χωρών. Την αντί­στοι­χη δια­δρο­μή που διέρ­χε­ται την ανα­το­λι­κή Με­σό­γειο από τις χώρες τις Ασίας στη χερ­σό­νη­σο της Ανα­το­λί­ας διέ­σχι­σαν πε­ρί­που 25.000 πρό­σφυ­γες από Αφ­γα­νι­στάν, Συρία, Μπα­γκλα­ντές, Πα­κι­στάν κ.ά.

Οι μισοί εξ αυτών επέ­λε­ξαν να πε­ρά­σουν από τα τουρ­κο­βουλ­γα­ρι­κά σύ­νο­ρα και οι υπό­λοι­ποι από τα ελ­λη­νι­κά νησιά. Το γε­γο­νός όμως ότι και οι Βούλ­γα­ροι έχουν ξε­κι­νή­σει να χτί­ζουν φρά­χτη στη βουλ­γα­ρο­τουρ­κι­κή με­θό­ριο, εύ­λο­γα θα προ­κα­λέ­σει ακόμη με­γα­λύ­τε­ρη ροή με­τα­να­στών προς την Ευ­ρώ­πη από τη θα­λάσ­σια «πύλη» του Αι­γαί­ου. (ethnos)