Η ‘μπίζνα’ των δουλεμπόρων που ‘ματώνει’ το Αιγαίο

Το σύγ­χρονο δου­λε­μπό­ριο ανθεί και απο­τε­λεί μια από τις μεγα­λύ­τε­ρες βιο­μη­χα­νίες «αιμα­το­βαμ­μέ­νου» κέρδους στον πλανήτη. Εκα­το­ντά­δες χιλιά­δες άνθρω­ποι δια­κι­νού­νται κάθε χρόνο, απο­φέ­ρο­ντας στα διεθνή κυκλώ­ματα δου­λε­μπο­ρίας -σύμφωνα με εκτι­μή­σεις διεθνών αναλυτών- 3 έως 4 δισ. δολάρια σε ετήσια βάση.

Η ‘μπίζνα’ των δου­λε­μπό­ρων

Το «Εθνος της Κυρια­κής» επι­χει­ρεί να ρίξει φως στον τρόπο με τον οποίο λει­τουρ­γούν τα κυκλώ­ματα που έχουν μετα­τρέ­ψει το Αιγαίο σε «νεκρά θάλασσα», σχη­μα­τί­ζο­ντας το παζλ αυτού του καλά οργα­νω­μέ­νου δικτύου εμπο­ρίας ανθρώ­πων, που εκτεί­νε­ται από τα βάθη της Ασίας και την αφρι­κα­νική ήπειρο μέχρι τη βόρεια Ευρώπη.

Οι ροές των μετα­να­στών από περιο­χές όπως το Αφγα­νι­στάν, το Μπα­γκλα­ντές, η Συρία, αλλά και υπο­σα­χά­ρια κράτη καθο­δη­γού­νται -σύμφωνα με μαρ­τυ­ρίες έμπει­ρων στε­λε­χών του Λιμε­νι­κού Σώματος- από δια­κι­νη­τές που έχουν στήσει ένα ολό­κληρο δίκτυο από νομι­μο­ποι­η­μέ­νους συν­δέ­σμους σε όλα σχεδόν τα κράτη-μέλη της Ευρώπης που δια­θέ­τουν επιχειρήσεις-βιτρίνες.

Στις περισ­σό­τε­ρες περι­πτώ­σεις πρό­κει­ται για κατα­στή­ματα ομο­ε­θνών (internet cafe, ταξι­διω­τικά γραφεία, εστια­τό­ρια, μίνι μάρκετ κ.ά.), όπου στα «ενδό­τερα» φιλο­ξε­νούν τα στρα­τη­γεία των δου­λε­μπό­ρων. Ανθρω­ποι που μιλούν την ίδια γλώσσα και έχουν την ίδια κουλ­τούρα με τους πρό­σφυ­γες, τους «βοηθούν» να νιώσουν άνετα και να είναι «συνερ­γά­σι­μοι», ώστε να ακο­λου­θούν αδια­μαρ­τύ­ρητα τις οδηγίες για το πού θα μείνουν και θα εργα­στούν μέχρι να ξεχρε­ώ­σουν τα δου­λε­μπο­ρικά κυκλώ­ματα.

Και αυτό γιατί η συναλ­λαγή μεταξύ προ­σφύ­γων και δου­λε­μπό­ρων γίνεται συνήθως με την υπο­θή­κευση μελ­λο­ντι­κής εργα­σίας. Είναι το λεγό­μενο σύστημα «Χαβάλα», δια­δε­δο­μένο στις ισλα­μι­κές κοι­νό­τη­τες, το οποίο εδρά­ζε­ται στην εχε­μύ­θεια και στην υπό­σχεση του καλού μου­σουλ­μά­νου που κρατάει τον λόγο του.

Η ‘μπίζνα’ των δου­λε­μπό­ρων
«Προ­στά­τες»
Οι πρό­σφυ­γες, εφόσον κατα­φέ­ρουν να φθάσουν στον προ­ο­ρι­σμό τους, ανήκουν στους δου­λε­μπό­ρους για τους οποίους ουσια­στικά δου­λεύ­ουν μέχρι να τους ξεπλη­ρώ­σουν. Ποσά που σε ορι­σμέ­νες περι­πτώ­σεις αγγί­ζουν και τα 10.000 δολάρια απο­πλη­ρώ­νο­νται με μερο­κά­ματα πείνας, κάτι που σημαί­νει ότι οι πρό­σφυ­γες μένουν για χρόνια εγκλω­βι­σμέ­νοι στους «προ­στά­τες» τους.

Φυσικά, το «Χαβάλα» δεν είναι η μόνη ασφα­λι­στική δικλίδα των κυκλω­μά­των, αφού οι δια­κι­νη­τές θεωρούν ως «εγγύηση» τους συγ­γε­νείς των προ­σφύ­γων που μένουν πίσω. Αν κάτι δεν πάει καλά, ενερ­γο­ποιεί­ται ο «νόμος του αίματος»…

Την ίδια στιγμή, στις υπη­ρε­σίες του σύγ­χρο­νου δου­λε­μπο­ρίου βρί­σκο­νται πολλές διε­θνείς εται­ρείες ταχυ­με­τα­φο­ράς χρη­μά­των, μέσω των οποίων οι μετα­νά­στες στέλ­νουν τα εμβά­σματα για να εξα­γο­ρά­σουν την ελευ­θε­ρία τους. Οι ελλι­πείς έλεγχοι των εται­ρειών αυτών ευνοούν τη δια­κί­νηση ποσών που δεν έχουν δηλωθεί ή προ­έρ­χο­νται από εγκλη­μα­τι­κές ενέρ­γειες.

Η Ελλάδα λόγω της γεω­γρα­φι­κής της θέσης βρί­σκε­ται στο μέσον της δια­δρο­μής των προ­σφύ­γων που δια­τρέ­χει τρεις ηπεί­ρους. Τα 2.200 χιλιό­με­τρα θαλάσ­σιας μεθο­ρίου στο Αιγαίο απο­τε­λούν βασική πύλη εισόδου χιλιά­δων προ­σφύ­γων που θέλουν να εξα­σφα­λί­σουν άσυλο σε κάποια χώρα της Ευρώπης, με την Ελλάδα να εξε­λίσ­σε­ται τα τελευ­ταία χρόνια σε δια­με­τα­κο­μι­στικό κέντρο δια­χεί­ρι­σης παρά­νο­μων μετα­να­στών.

Ο πλέον δημο­φι­λής προ­ο­ρι­σμός στις τάξεις των Σύρων προ­σφύ­γων και όχι μόνο είναι σήμερα η Σουηδία. Εκείνο που έλκει τους πρό­σφυ­γες είναι ότι μόλις πατή­σουν το πόδι τους στη χώρα αυτή, το κρατικό σύστημα κοι­νω­νι­κής πρό­νοιας τους παρέχει ένα διόλου ευκα­τα­φρό­νητο επίδομα της τάξης των 600 ευρώ. Αντί­στοιχα αλλά μικρό­τε­ρου ύψους επι­δό­ματα παρέ­χο­νται στους μετα­νά­στες και από άλλες ευρω­παϊ­κές χώρες. Τα συστή­ματα πρό­νοιας που εφαρ­μό­ζουν πολλές χώρες της Δυτικής Ευρώπης λει­τουρ­γούν σαν μαγνή­της για τους υπη­κό­ους τρίτων χωρών.

Περ­νώ­ντας τα σύνορα από το Ιράν, το Ιράκ, τη Συρία και δια­σχί­ζο­ντας τη χερ­σό­νησο της Ανα­το­λίας, μέχρι την Κων­στα­ντι­νού­πολη, οι πρό­σφυ­γες ανα­ζη­τούν τον λαθρέ­μπορο που θα τους εγγυ­η­θεί τη μετά­βασή τους στην Ευρώπη.

Σε πολλές περι­πτώ­σεις, βέβαια, η υπη­ρε­σία των δου­λε­μπό­ρων για το ταξίδι των προ­σφύ­γων στην Ευρώπη ξεκινά από τα χωριά τους. Το εκτε­τα­μένο δίκτυο μπορεί να καλύψει τη δια­δρομή χιλιά­δων χιλιο­μέ­τρων μέχρι τον τελικό προ­ο­ρι­σμό, δια­κι­νώ­ντας το «εμπό­ρευμα», όπως χαρα­κτη­ρι­στικά λένε, «door to door».

Η «είσοδος» των προ­σφύ­γων βρί­σκε­ται στο Ιράν και η «έξοδος» στην Ελλάδα, που οδηγεί προς την Ευρώπη. Το κύκλωμα Σύρων, Ιρανών και Τούρκων δου­λε­μπό­ρων, σημα­ντικό παρα­κλάδι του οποίου δρα στη γείτονα χώρα, εξα­σφα­λί­ζει το πέρασμα από τη μια συνο­ριακή γραμμή στην άλλη και υπό­σχε­ται τη μετα­φορά τους στην Ευρώπη, έναντι αδράς αμοιβής, που συνο­λικά μπορεί να υπερ­βαί­νει ακόμη και τις 10.000 δολάρια.

Το θαλάσ­σιο πέρασμα απο­τε­λεί μια δια­δρομή το κόστος της οποίας ξεκινά από τις 2.000 δολάρια το άτομο. Με αυτή την τιμή, οι πρό­σφυ­γες εξα­σφα­λί­ζουν μια θέση σε ένα κακο­συ­ντη­ρη­μένο -στην καλύ­τερη περίπτωση- καΐκι, στοι­βαγ­μέ­νοι ο ένας πάνω στον άλλο. Με 5.000 δολάρια η μετα­φορά γίνεται με πολύ καλύ­τερα σκάφη, που όμως στην πράξη απο­δει­κνύ­ε­ται με τον πιο δρα­μα­τικό τρόπο ότι δεν εγγυώ­νται την ασφαλή μετά­βαση. Ενα τέτοιο σκάφος ήταν που παρέ­συρε στον θάνατο 22 μετα­νά­στες πριν από μερικές εβδο­μά­δες, όταν ανα­πο­δο­γύ­ρισε και βού­λιαξε ανοιχτά της Σάμου.

Μετά τη Σουηδία, ως πιο δημο­φι­λέ­στε­ροι προ­ο­ρι­σμοί για τους παρά­νο­μους μετα­νά­στες είναι χώρες όπως η Ολλαν­δία, η Γερ­μα­νία και το Ηνωμένο Βασί­λειο, τα συστή­ματα πρό­νοιας των οποίων παρέ­χουν επι­δό­ματα στους μετα­νά­στες.

Ο ρόλος της Τουρ­κίας

Πάντως, τη διαρκώς αυξα­νό­μενη ένταση του φαι­νο­μέ­νου τα τελευ­ταία χρόνια τρο­φο­δο­τεί με τη στάση της η Τουρκία, με τον Ερντο­γάν να ακο­λου­θεί μια πολι­τική που εντάσ­σε­ται στην αύξηση της επιρ­ροής της σε τρίτες χώρες, ευελ­πι­στώ­ντας να δια­δρα­μα­τί­σει ηγετικό ρόλο στην ευρύ­τερη περιοχή. Παρότι η Τουρκία βρί­σκε­ται σε μια προ­ε­ντα­ξιακή πορεία και υπο­χρε­ού­ται να τηρεί κανόνες που βασί­ζο­νται στο κοι­νο­τικό δίκαιο για να κριθεί ως επι­λέ­ξιμη, ακο­λου­θεί μια πολι­τική του παρα­δό­ξου.

Ενώ εισπράτ­τει κοι­νο­τικά κον­δύ­λια στο πλαίσιο της προ­ε­ντα­ξια­κής της πορείας, ακο­λου­θούσε για καιρό -παρά τις φωνές των Ευρωπαίων- μια πολι­τική ανοι­κτών συνόρων στην τουρ­κο­συ­ριακή μεθόριο, επι­τρέ­πο­ντας την είσοδο υπηκόων τρίτων χωρών στην επι­κρά­τειά της με μια απλή ταυ­τό­τητα.

Οι συνε­χι­ζό­με­νες πιέσεις από την Ευρώπη ανά­γκα­σαν την Τουρκία να υψώσει τον φράκτη στα σύνορα με τη Συρία, ωστόσο, σύμφωνα με τις εκτι­μή­σεις στε­λε­χών του Λιμε­νι­κού Σώματος, εντός της Τουρ­κίας βρί­σκο­νται εγκλω­βι­σμέ­νοι περί τους 600.000 Σύρους πρό­σφυ­γες που κατευ­θύ­νο­νται προς τα τουρ­κικά παράλια με απώτερο σκοπό να βρουν διέξοδο προς την Ευρώπη.

Μια εκρη­κτική κατά­σταση που μοιάζει με βρα­δυ­φλεγή βόμβα έτοιμη να σκάσει στα χέρια της Ελλάδας, καθώς οι πρό­σφυ­γες αυτοί έχουν μια μόνο διέξοδο και αυτή περνά μέσα από το Αιγαίο.

Η εικόνα λοιπόν αυτή επι­βε­βαιώ­νει, αν μη τι άλλο, τους φόβους ότι τους επό­με­νους μήνες θα σημειω­θεί εκρη­κτική αύξηση των μετα­να­στευ­τι­κών ροών από τα θαλάσ­σια σύνορα της χώρας.

ΕΦΤΑΣΑΝ ΤΟΥΣ 65.000 ΤΟ 2013
Δρα­μα­τική αύξηση των προ­σφύ­γων λόγω Συρίας
Μέχρι το 2012 οι περισ­σό­τε­ροι από τους πρό­σφυ­γες που έμπαι­ναν παρά­νομα στη χώρα μας ήταν Αφγανοί και Σομαλοί. Κατά τη διάρ­κεια όμως του 2013 και τους μήνες του 2014 που έχουμε δια­νύ­σει μέχρι σήμερα, το μεγα­λύ­τερο κύμα προ­σφύ­γων προ­έρ­χε­ται πλέον από τη Συρία, ανάμεσά τους πολλές γυναί­κες και παιδιά.

Την εκρη­κτική άλλωστε αύξηση των μετα­να­στευ­τι­κών ροών στο Αιγαίο απο­τυ­πώ­νουν τα στοι­χεία του υπουρ­γείου Ναυ­τι­λίας και Αιγαίου, σύμφωνα με τα οποία στη διάρ­κεια του πρώτου τρι­μή­νου το 2014 συνε­λή­φθη­σαν 2.863 μετα­νά­στες, όταν το αντί­στοιχο τρίμηνο του 2012 οι συλ­λη­φθέ­ντες ήταν μόλις 31.

Μάλιστα, από την αρχή του 2013 μέχρι τον Φεβρουά­ριο του 2014 το Λιμε­νικό συνέ­λαβε περισ­σό­τε­ρους από 11.000 μετα­νά­στες, κυρίως από τη Συρία και το Αφγα­νι­στάν, με κατεύ­θυνση τη Μυτι­λήνη, την Κω, τη Σάμο, τη Χίο, όταν το 2012 ο αριθμός των παρά­νο­μων μετα­να­στών που είχαν συλ­λη­φθεί δεν ξεπερ­νού­σαν τους 2.800.

Από Ασία και Αφρική

Τη λεγό­μενη οδό της Κεντρι­κής Μεσο­γείου με κατεύ­θυνση από την Αφρική προς την Ευρώπη διέ­σχι­σαν πέρυσι περίπου 40.000 παρά­νο­μοι μετα­νά­στες Βορειο­α­φρι­κα­νοί και Αφρι­κα­νοί των υπο­σα­χά­ριων χωρών. Την αντί­στοιχη δια­δρομή που διέρ­χε­ται την ανα­το­λική Μεσό­γειο από τις χώρες τις Ασίας στη χερ­σό­νησο της Ανα­το­λίας διέ­σχι­σαν περίπου 25.000 πρό­σφυ­γες από Αφγα­νι­στάν, Συρία, Μπα­γκλα­ντές, Πακι­στάν κ.ά.

Οι μισοί εξ αυτών επέ­λε­ξαν να περά­σουν από τα τουρ­κο­βουλ­γα­ρικά σύνορα και οι υπό­λοι­ποι από τα ελλη­νικά νησιά. Το γεγονός όμως ότι και οι Βούλ­γα­ροι έχουν ξεκι­νή­σει να χτίζουν φράχτη στη βουλ­γα­ρο­τουρ­κική μεθόριο, εύλογα θα προ­κα­λέ­σει ακόμη μεγα­λύ­τερη ροή μετα­να­στών προς την Ευρώπη από τη θαλάσ­σια «πύλη» του Αιγαίου. (ethnos)