Οι 7 αναμετρήσεις των ευρωεκλογών από το 1981 ως σήμερα

Ιδιό­τυπη εκλο­γική ανα­μέ­τρηση δευ­τέ­ρας τάξεως θεω­ρού­νταν οι ευρω­ε­κλο­γές στην Ελλάδα από την πρώτη διε­ξα­γωγή τους, τον Οκτώ­βριο του 1981.

Λει­τουρ­γού­σαν και λει­τουρ­γούν ως ένα είδος δημο­ψη­φί­σμα­τος ή προ­μη­νύ­μα­τος για τις προ­σε­χείς εθνικές εκλογές.

Σε όλο αυτό το διά­στημα των 33 ετών, μόνο φέτος απέ­κτη­σαν κομβική σημασία για τις πολι­τι­κές εξε­λί­ξεις.

Στην Ελλάδα το

εκλο­γικό σώμα έχει κληθεί επτά φορές (1981, 1984, 1989, 1994, 1999, 2004, 2009) για να ανα­δεί­ξει αντι­προ­σώ­πους στο Ευρω­παϊκό Κοι­νο­βού­λιο.

Σε δύο περι­πτώ­σεις (1981 και 1989) συνέ­πε­σαν με τις εθνικές εκλογές. Την ερχό­μενη Κυριακή θα είναι η πρώτη φορά που θα συμπέ­σουν με τις αυτο­διοι­κη­τι­κές εκλογές.

Στο εξής αυτό θα συμ­βαί­νει αδια­λεί­πτως, καθώς η ταυ­τό­χρονη διε­ξα­γωγή έχει καθο­ρι­στεί νομο­θε­τικά. Οι Ελληνες εκλο­γείς ως προς τη συμπε­ρι­φορά τους δεν δια­φέ­ρουν ουσιω­δώς από τους άλλους Ευρω­παί­ους.

Ο Ευάγ­γε­λος Αβέρωφ, αρχηγός της ΝΔ, στην κεντρική προ­ε­κλο­γική συγκέ­ντρωση του κόμ­μα­τός του στο Σύνταγμα το 1984. Η ήττα θα τον οδη­γή­σει σε παραί­τηση.

Ο Ευάγ­γε­λος Αβέρωφ, αρχηγός της ΝΔ, στην κεντρική προ­ε­κλο­γική συγκέ­ντρωση του κόμ­μα­τός του στο Σύνταγμα το 1984. Η ήττα θα τον οδη­γή­σει σε παραί­τηση.

Ψηφί­ζουν κυρίως με κρι­τή­ρια εθνικά – κομ­μα­τικά, που μόνο λίγο συναρ­τώ­νται με την πορεία της Ευρω­παϊ­κής Ενωσης ή της Ευρω­βου­λής, αυτού του μονα­δι­κού στην Ιστορία πολυ­ε­θνι­κού αντι­προ­σω­πευ­τι­κού θεσμού.

Η πρώτη Ευρω­βουλή

Το πρώτο Ευρω­παϊκό Κοι­νο­βού­λιο εκλέ­χτηκε τον Ιούνιο του 1979, έναν χρόνο πριν από την υπο­γραφή της συμ­φω­νίας για την ένταξη της Ελλάδας.

Στις δια­δι­κα­σίες συμ­με­τεί­χαν οι ψηφο­φό­ροι των εννέα κρατών-μελών της τότε Ευρω­παϊ­κής Οικο­νο­μι­κής Κοι­νό­τη­τας (ΕΟΚ).

Η Σιμόν Βέιλ, πρώτη γυναίκα πρό­ε­δρος του Ευρω­παϊ­κού Κοι­νο­βου­λίου. Η θητεία της (1978-1982) συνέ­πεσε με την απο­στολή των πρώτων Ελλήνων ευρω­βου­λευ­τών

Η Σιμόν Βέιλ, πρώτη γυναίκα πρό­ε­δρος του Ευρω­παϊ­κού Κοι­νο­βου­λίου. Η θητεία της (1978-1982) συνέ­πεσε με την απο­στολή των πρώτων Ελλήνων ευρω­βου­λευ­τών

Από την ημε­ρο­μη­νία που τέθηκε σε εφαρ­μογή η σύμβαση της προ­σχώ­ρη­σης (1 Ιανουα­ρίου 1981) η Ελλάδα έστειλε 24 αντι­προ­σώ­πους της που ορί­στη­καν από τη Βουλή, ανάλογα με την κοι­νο­βου­λευ­τική δύναμη των κομ­μά­των.

Ο συσχε­τι­σμός των δυνά­μεων μεταξύ των κομ­μά­των δια­μορ­φώ­θηκε ως εξής: ΝΔ 14, ΠΑΣΟΚ 7, ΕΔΗΚ 1, ΚΚΕ 1 και ΚΟΔΗΣΟ 1.

ΑΝΑΛΟΓΙΚΟ ΤΟ ΕΚΛΟΓΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ, ΚΑΘΙΕΡΩΝΕΤΑΙ Η ΛΙΣΤΑ

Πρε­μιέρα το 1981 σε έντονα πολι­τικό κλίμα

Ο Κώστας Σημίτης στην κεντρική συγκέ­ντρωση του ΠΑΣΟΚ στις ευρω­ε­κλο­γές του 1999 στο Πεδίον του Αρεως

Ο Κώστας Σημίτης στην κεντρική συγκέ­ντρωση του ΠΑΣΟΚ στις ευρω­ε­κλο­γές του 1999 στο Πεδίον του Αρεως

Η ταυ­τό­χρονη διε­ξα­γωγή εθνικών και ευρω­παϊ­κών εκλογών στις 18 Οκτω­βρίου 1981 χαρα­κτη­ρί­στηκε από το εκρη­κτικό κλίμα που πυρο­δο­τούσε η σφοδρή σύγκρουση των δύο μεγάλων κομ­μά­των, της ΝΔ και του ΠΑΣΟΚ. Η δια­φαι­νό­μενη πρώτη εναλ­λαγή κομ­μά­των στη δια­κυ­βέρ­νηση μετά τη μετα­πο­λί­τευση δεν επέ­τρεψε να εκδη­λω­θεί ξεχω­ρι­στή προ­ε­κλο­γική εκστρα­τεία με άξονα τα ζητή­ματα του Ευρω­παϊ­κού Κοι­νο­βου­λίου.

Ευθύς εξαρχής οι ευρω­ε­κλο­γές απέ­κτη­σαν ορι­σμένα ξεχω­ρι­στά τυπικά χαρα­κτη­ρι­στικά. Υιο­θε­τή­θηκε το ανα­λο­γικό εκλο­γικό σύστημα. Θεω­ρή­θηκε η χώρα ολό­κληρη ως ενιαία εκλο­γική περι­φέ­ρεια. Καθιε­ρώ­θηκε η εκλογή των αντι­προ­σώ­πων να γίνεται με βάση τη σειρά ανα­γρα­φής των υπο­ψη­φίων στο ψηφο­δέλ­τιο και όχι με σταυρό προ­τί­μη­σης.

Η σταυ­ρο­δο­σία στο ευρω­ψη­φο­δέλ­τιο ισχύει για πρώτη φορά φέτος.

Στην ευρω­παϊκή κάλπη του 1981 παρα­τη­ρή­θηκε μειω­μένη επιρροή των δύο μονο­μά­χων της εξου­σίας. Το ΠΑΣΟΚ και η ΝΔ έλαβαν το 40,12% και το 31,34% αντί­στοιχα, ενώ στην κάλπη των εθνικών εκλογών συγκέ­ντρω­σαν 48,06% και 35,86%. Σημα­ντικά τμήματα του εκλο­γι­κού σώματος ψήφισαν πιο χαλαρά, πράγμα που επα­να­λή­φθηκε σε όλες τις επό­με­νες ευρω­ε­κλο­γές. Το ίδιο περιο­ρι­σμένο είναι και το ενδια­φέ­ρον κομ­μά­των και ψηφο­φό­ρων για τον απο­λο­γι­σμό του έργου και για την προ­ο­πτική του Ευρω­κοι­νο­βου­λίου.

Οι επό­με­νες ευρω­ε­κλο­γές, στις 17 Ιουνίου 1984, επι­κα­θο­ρί­στη­καν από τη δυνα­μική της εσω­τε­ρι­κής πολι­τι­κής συγκυ­ρίας και εξε­λί­χθη­καν σε ανα­μέ­τρηση εφ’ όλης της ύλης. Η ΝΔ υπό τον Ευάγ­γελο Αβέρωφ επι­δί­ωκε τη ρεβάνς της ήττας του 1981, καθώς το ΠΑΣΟΚ συμπλή­ρωνε 27 μήνες στην κυβερ­νη­τική εξουσία.

Το απο­τέ­λε­σμα δεν άλλαξε την κομ­μα­τική διάταξη. Το ΠΑΣΟΚ παρέ­μεινε πρώτο (41,58%), η ΝΔ δεύτερη (38,05%) και ακο­λού­θη­σαν ΚΚΕ (11,64%), ΚΚΕ εσ. (3,42%), ΕΠΕΝ (2,29%). Η νίκη του ΠΑΣΟΚ δρο­μο­λό­γησε εξε­λί­ξεις στην αξιω­μα­τική αντι­πο­λί­τευση. Ο Ευάγ­γε­λος Αβέρωφ παραι­τή­θηκε από την αρχηγία στις 31 Ιουλίου.

ΜΕΙΩΣΗ ΚΑΤΑ ΜΙΑ ΤΩΝ ΕΔΡΩΝ ΤΗΣ ΕΛΛΑΔΑΣ ΣΤΗΝ ΕΥΡΩΒΟΥΛΗ ΤΟ 2004

Η αποχή πρω­τα­γω­νι­στεί από το 1994 και μετά

Οι ανα­με­τρή­σεις του 1989 απο­τε­λούν σταθμό για την περίοδο της μετα­πο­λί­τευ­σης. Η κυβέρ­νηση ΠΑΣΟΚ δίνει τη θέση της στις κυβερ­νή­σεις ευρείας συνερ­γα­σίας Τζαν­νε­τάκη και Ζολώτα, για να ακο­λου­θή­σει η τρί­χρονη νεο­δη­μο­κρα­τική δια­κυ­βέρ­νηση υπό τον Κων­στα­ντίνο Μητσο­τάκη.

Οι ευρω­ε­κλο­γές της 18ης Ιουνίου 1989 έγιναν ταυ­τό­χρονα με τις βου­λευ­τι­κές. Η πόλωση απά­λειψε από την προ­ε­κλο­γική ατζέντα την ευρω­παϊκή θεμα­το­λο­γία και έδωσε απο­τέ­λε­σμα ανάλογο με τη διάταξη των δυνά­μεων στο εθνικό Κοι­νο­βού­λιο.

Το ΠΑΣΟΚ επα­νήλθε στην εξουσία τον Οκτώ­βριο του 1993 και οκτώ μήνες αργό­τερα, στις 12 Ιουνίου 1994, στή­θη­καν οι κάλπες για την εκλογή των ευρω­βου­λευ­τών. Ελαβαν: ΠΑΣΟΚ 37,60% – ΝΔ 32,63% – Πολι­τική Ανοιξη 8,67% – ΚΚΕ 6,29% – Συνα­σπι­σμός 6,26%. Επρό­κειτο για απο­στα­σιο­ποί­ηση από τα καθιε­ρω­μένα σχήματα. Τα δύο μεγάλα κόμματα περιο­ρί­στη­καν στο 70,23%, ενώ στις βου­λευ­τι­κές εκλογές του περα­σμέ­νου Οκτω­βρίου είχαν πάρει 86,20%. Τα λευκά και τα άκυρα ψηφο­δέλ­τια διπλα­σιά­στη­καν. Ενι­σχύ­θη­καν τα μικρά κόμματα. Δια­σκορ­πί­στη­καν ψήφοι σε σχη­μα­τι­σμούς που δεν είχαν ελπίδα να αντι­προ­σω­πευ­θούν στο Στρα­σβούργο (Ενωση Κεντρώων 1,20%, Κόμμα Κυνηγών 0,63%). Και τούτο παρά το γεγονός ότι καθιε­ρώ­θηκε το 3% ως ελά­χι­στο όριο για την εκπρο­σώ­πηση στο Ευρω­παϊκό Κοι­νο­βού­λιο.

Οι ευρω­ε­κλο­γές της 13ης Ιουνίου 1999 διε­ξή­χθη­σαν κατά το τρίτο έτος της δια­κυ­βέρ­νη­σης του ΠΑΣΟΚ και ενώ ο Κώστας Σημίτης είχε δια­δε­χτεί τον Ανδρέα Παπαν­δρέου στην πρω­θυ­πουρ­γία και την ηγεσία του κόμ­μα­τος.

Οι κάλπες απο­τύ­πω­σαν τον νέο συσχε­τι­σμό δυνά­μεων. Προ­α­ναγ­γέλ­θηκε η σχεδόν ισο­δυ­να­μία των δύο μεγάλων κομ­μά­των, με τη ΝΔ να κάνει το ντε­μα­ράζ που θα της επι­τρέ­ψει να οδη­γή­σει ξανά την κούρσα. Αυτό έγινε με τις εκλογές του 2000.

Το κύριο χαρα­κτη­ρι­στικό των ευρω­ε­κλο­γών του 1999 ήταν η μεγάλη αποχή. Στη Μ. Βρε­τα­νία έφτασε το 76% και στην Ελλάδα το 29,7%.

Ενταξη νέων χωρών

Στις ευρω­ε­κλο­γές της 13ης Ιουνίου του 2004 οι έδρες της Ελλάδας μειώ­θη­καν σε 23 από 24, επειδή στις τάξεις της Ευρω­παϊ­κής Ενωσης εντά­χθη­καν η Βουλ­γα­ρία και η Ρου­μα­νία. Η ΝΔ του Κώστα Καρα­μανλή κέρδισε με 43,01%. Το ΠΑΣΟΚ του Γιώργου Παπαν­δρέου έμεινε στο 34,03%. Ακο­λού­θη­σαν ΚΚΕ (9,48%), Συνα­σπι­σμός (4,16%), ΛΑΟΣ (4,12%).

Ο επα­να­κάμ­ψας στη ΝΔ Αντώνης Σαμαράς ήταν ο δεύ­τε­ρος στη λίστα του κόμ­μα­τος. Παραι­τή­θηκε από ευρω­βου­λευ­τής τον Σεπτέμ­βριο του 2007, οπότε έθεσε υπο­ψη­φιό­τητα για το εθνικό Κοι­νο­βού­λιο. Εξελέγη βου­λευ­τής Μεσ­ση­νίας. Μέλος της κυβέρ­νη­σης έγινε στις 7 Νοεμ­βρίου 2007 και στις 29 Νοεμ­βρίου 2009 ανέλαβε την αρχηγία του κόμ­μα­τος.

Προη­γή­θη­καν οι ευρω­ε­κλο­γές της 7ης Ιουνίου και οι βου­λευ­τι­κές εκλογές της 4ης Οκτω­βρίου 2009 με σχεδόν ταυ­τό­σημα απο­τε­λέ­σματα, το ΠΑΣΟΚ να προη­γεί­ται, τη ΝΔ να είναι δεύτερη και να ακο­λου­θούν ΚΚΕ, ΣΥΡΙΖΑ, ΛΑΟΣ και Οικο­λό­γοι Πρά­σι­νοι. Η εκπρο­σώ­πηση μειώ­θηκε στους 22 ευρω­βου­λευ­τές.

Στις ευρω­ε­κλο­γές του 2009 κατα­γρά­φηκε το μεγα­λύ­τερο ποσοστό αποχής σε εκλο­γική δια­δι­κα­σία από τη μετα­πο­λί­τευση. Εφτασε το 47,4%.

Δ. ΕΥΡΥΓΕΝΗΣ

Η προ­φη­τική έκθεση για τον φασισμό

Από τα ντο­κου­μέ­ντα του Ευρω­παϊ­κού Κοι­νο­βου­λίου που έχουν επε­ξερ­γα­στεί Ελληνες αντι­πρό­σω­ποι ξεχω­ρί­ζει η Εκθεση της Εξε­τα­στι­κής Επι­τρο­πής του Ευρω­παϊ­κού Κοι­νο­βου­λίου για την Ανοδο του Φασι­σμού και του Ρατσι­σμού στην Ευρώπη. Συντά­χθηκε από τον ευρω­βου­λευτή της ΝΔ Δημο­σθένη Ευρυ­γένη, λίγο πριν από τον αδόκητο θάνατό του το 1986.

Ο Δ. Ευρυ­γέ­νης ήταν καθη­γη­τής της Νομικής στο Αρι­στο­τέ­λειο Πανε­πι­στή­μιο. Επρό­κειτο για ένα πολύ καλά τεκ­μη­ριω­μένο και δομη­μένο κείμενο, που ήταν εν πολλοίς προ­φη­τικό για την ανά­πτυξη των ακρο­δε­ξιών και ακραίων εθνι­κι­στι­κών τάσεων στην Ευρώπη.

Θεω­ρή­θηκε ως μία από τις σημα­ντι­κό­τε­ρες παρεμ­βά­σεις του Ευρω­παϊ­κού Κοι­νο­βου­λίου στην ευρω­παϊκή πολι­τική ζωή και στη διεθνή επι­στη­μο­νική συζή­τηση. Ο αιφ­νί­διος θάνατος δεν επέ­τρεψε στον Δ. Ευρυ­γένη να ανα­πτύ­ξει πλούσια ευρω­κοι­νο­βου­λευ­τική δράση. Η θητεία του ήταν σύντομη. Είχε εκλεγεί το 1984.

Επίθεση

Το συνη­θι­σμένο υπο­το­νικό κλίμα που επι­κρα­τεί στις ευρω­ε­κλο­γές δια­τα­ρά­χτηκε έντονα στις 3 Ιουνίου 1994 από ένα μεμο­νω­μένο και ακραίο συμβάν. Μετά το τέλος της συγκέ­ντρω­σης που το ΚΚΕ πραγ­μα­το­ποί­ησε στην πλατεία Αρι­στο­τέ­λους της Θεσ­σα­λο­νί­κης, δέχτη­καν δολο­φο­νική επίθεση από αντι­φρο­νού­ντες οι υπο­ψή­φιοι του κόμ­μα­τος Βασίλης Εφραι­μί­δης, Γιάννης Θεωνάς και Μιχάλης Σπυ­ρι­δά­κης. Ο τραυ­μα­τι­σμός τους ήταν ευτυχώς ελαφρύς και οι δράστες συνε­λή­φθη­σαν, δικά­στη­καν και κατα­δι­κά­στη­καν. Το γεγονός κατα­δι­κά­στηκε από τον πολι­τικό κόσμο.

25 χρονια ευρω­βου­λευ­τής

Την πλέον μακρό­χρονη θητεία έχει να επι­δεί­ξει ο Αλέκος Αλα­βά­νος. Διε­τέ­λεσε ευρω­βου­λευ­τής αρχικά του ΚΚΕ και στη συνέ­χεια του Συνα­σπι­σμού για διά­στημα 25 ετών. Εκλέ­χτηκε σε πέντε δια­δο­χι­κές ανα­με­τρή­σεις.