Οι 7 αναμετρήσεις των ευρωεκλογών από το 1981 ως σήμερα

Ιδιό­τυ­πη εκλο­γι­κή ανα­μέ­τρη­ση δευ­τέ­ρας τά­ξε­ως θε­ω­ρού­νταν οι ευ­ρω­ε­κλο­γές στην Ελ­λά­δα από την πρώτη διε­ξα­γω­γή τους, τον Οκτώ­βριο του 1981.

Λει­τουρ­γού­σαν και λει­τουρ­γούν ως ένα είδος δη­μο­ψη­φί­σμα­τος ή προ­μη­νύ­μα­τος για τις προ­σε­χείς εθνι­κές εκλο­γές.

Σε όλο αυτό το διά­στη­μα των 33 ετών, μόνο φέτος απέ­κτη­σαν κομ­βι­κή ση­μα­σία για τις πο­λι­τι­κές εξε­λί­ξεις.

Στην Ελ­λά­δα το

εκλο­γι­κό σώμα έχει κλη­θεί επτά φορές (1981, 1984, 1989, 1994, 1999, 2004, 2009) για να ανα­δεί­ξει αντι­προ­σώ­πους στο Ευ­ρω­παϊ­κό Κοι­νο­βού­λιο.

Σε δύο πε­ρι­πτώ­σεις (1981 και 1989) συ­νέ­πε­σαν με τις εθνι­κές εκλο­γές. Την ερ­χό­με­νη Κυ­ρια­κή θα είναι η πρώτη φορά που θα συ­μπέ­σουν με τις αυ­το­διοι­κη­τι­κές εκλο­γές.

Στο εξής αυτό θα συμ­βαί­νει αδια­λεί­πτως, καθώς η ταυ­τό­χρο­νη διε­ξα­γω­γή έχει κα­θο­ρι­στεί νο­μο­θε­τι­κά. Οι Ελ­λη­νες εκλο­γείς ως προς τη συ­μπε­ρι­φο­ρά τους δεν δια­φέ­ρουν ου­σιω­δώς από τους άλ­λους Ευ­ρω­παί­ους.

Ο Ευάγ­γε­λος Αβέ­ρωφ, αρ­χη­γός της ΝΔ, στην κε­ντρι­κή προ­ε­κλο­γι­κή συ­γκέ­ντρω­ση του κόμ­μα­τός του στο Σύ­νταγ­μα το 1984. Η ήττα θα τον οδη­γή­σει σε πα­ραί­τη­ση.

Ο Ευάγ­γε­λος Αβέ­ρωφ, αρ­χη­γός της ΝΔ, στην κε­ντρι­κή προ­ε­κλο­γι­κή συ­γκέ­ντρω­ση του κόμ­μα­τός του στο Σύ­νταγ­μα το 1984. Η ήττα θα τον οδη­γή­σει σε πα­ραί­τη­ση.

Ψη­φί­ζουν κυ­ρί­ως με κρι­τή­ρια εθνι­κά – κομ­μα­τι­κά, που μόνο λίγο συ­ναρ­τώ­νται με την πο­ρεία της Ευ­ρω­παϊ­κής Ενω­σης ή της Ευ­ρω­βου­λής, αυτού του μο­να­δι­κού στην Ιστο­ρία πο­λυ­ε­θνι­κού αντι­προ­σω­πευ­τι­κού θε­σμού.

Η πρώτη Ευ­ρω­βου­λή

Το πρώτο Ευ­ρω­παϊ­κό Κοι­νο­βού­λιο εκλέ­χτη­κε τον Ιού­νιο του 1979, έναν χρόνο πριν από την υπο­γρα­φή της συμ­φω­νί­ας για την έντα­ξη της Ελ­λά­δας.

Στις δια­δι­κα­σί­ες συμ­με­τεί­χαν οι ψη­φο­φό­ροι των εννέα κρα­τών-μελών της τότε Ευ­ρω­παϊ­κής Οι­κο­νο­μι­κής Κοι­νό­τη­τας (ΕΟΚ).

Η Σιμόν Βέιλ, πρώτη γυ­ναί­κα πρό­ε­δρος του Ευ­ρω­παϊ­κού Κοι­νο­βου­λί­ου. Η θη­τεία της (1978-1982) συ­νέ­πε­σε με την απο­στο­λή των πρώ­των Ελ­λή­νων ευ­ρω­βου­λευ­τών

Η Σιμόν Βέιλ, πρώτη γυ­ναί­κα πρό­ε­δρος του Ευ­ρω­παϊ­κού Κοι­νο­βου­λί­ου. Η θη­τεία της (1978-1982) συ­νέ­πε­σε με την απο­στο­λή των πρώ­των Ελ­λή­νων ευ­ρω­βου­λευ­τών

Από την ημε­ρο­μη­νία που τέ­θη­κε σε εφαρ­μο­γή η σύμ­βα­ση της προ­σχώ­ρη­σης (1 Ια­νουα­ρί­ου 1981) η Ελ­λά­δα έστει­λε 24 αντι­προ­σώ­πους της που ορί­στη­καν από τη Βουλή, ανά­λο­γα με την κοι­νο­βου­λευ­τι­κή δύ­να­μη των κομ­μά­των.

Ο συ­σχε­τι­σμός των δυ­νά­με­ων με­τα­ξύ των κομ­μά­των δια­μορ­φώ­θη­κε ως εξής: ΝΔ 14, ΠΑΣΟΚ 7, ΕΔΗΚ 1, ΚΚΕ 1 και ΚΟ­ΔΗ­ΣΟ 1.

ΑΝΑ­ΛΟ­ΓΙ­ΚΟ ΤΟ ΕΚΛΟ­ΓΙ­ΚΟ ΣΥ­ΣΤΗ­ΜΑ, ΚΑ­ΘΙΕ­ΡΩ­ΝΕ­ΤΑΙ Η ΛΙΣΤΑ

Πρε­μιέ­ρα το 1981 σε έντο­να πο­λι­τι­κό κλίμα

Ο Κώ­στας Ση­μί­της στην κε­ντρι­κή συ­γκέ­ντρω­ση του ΠΑΣΟΚ στις ευ­ρω­ε­κλο­γές του 1999 στο Πε­δί­ον του Αρεως

Ο Κώ­στας Ση­μί­της στην κε­ντρι­κή συ­γκέ­ντρω­ση του ΠΑΣΟΚ στις ευ­ρω­ε­κλο­γές του 1999 στο Πε­δί­ον του Αρεως

Η ταυ­τό­χρο­νη διε­ξα­γω­γή εθνι­κών και ευ­ρω­παϊ­κών εκλο­γών στις 18 Οκτω­βρί­ου 1981 χα­ρα­κτη­ρί­στη­κε από το εκρη­κτι­κό κλίμα που πυ­ρο­δο­τού­σε η σφο­δρή σύ­γκρου­ση των δύο με­γά­λων κομ­μά­των, της ΝΔ και του ΠΑΣΟΚ. Η δια­φαι­νό­με­νη πρώτη εναλ­λα­γή κομ­μά­των στη δια­κυ­βέρ­νη­ση μετά τη με­τα­πο­λί­τευ­ση δεν επέ­τρε­ψε να εκ­δη­λω­θεί ξε­χω­ρι­στή προ­ε­κλο­γι­κή εκ­στρα­τεία με άξονα τα ζη­τή­μα­τα του Ευ­ρω­παϊ­κού Κοι­νο­βου­λί­ου.

Ευθύς εξαρ­χής οι ευ­ρω­ε­κλο­γές απέ­κτη­σαν ορι­σμέ­να ξε­χω­ρι­στά τυ­πι­κά χα­ρα­κτη­ρι­στι­κά. Υιο­θε­τή­θη­κε το ανα­λο­γι­κό εκλο­γι­κό σύ­στη­μα. Θε­ω­ρή­θη­κε η χώρα ολό­κλη­ρη ως ενιαία εκλο­γι­κή πε­ρι­φέ­ρεια. Κα­θιε­ρώ­θη­κε η εκλο­γή των αντι­προ­σώ­πων να γί­νε­ται με βάση τη σειρά ανα­γρα­φής των υπο­ψη­φί­ων στο ψη­φο­δέλ­τιο και όχι με σταυ­ρό προ­τί­μη­σης.

Η σταυ­ρο­δο­σία στο ευ­ρω­ψη­φο­δέλ­τιο ισχύ­ει για πρώτη φορά φέτος.

Στην ευ­ρω­παϊ­κή κάλπη του 1981 πα­ρα­τη­ρή­θη­κε μειω­μέ­νη επιρ­ροή των δύο μο­νο­μά­χων της εξου­σί­ας. Το ΠΑΣΟΚ και η ΝΔ έλα­βαν το 40,12% και το 31,34% αντί­στοι­χα, ενώ στην κάλπη των εθνι­κών εκλο­γών συ­γκέ­ντρω­σαν 48,06% και 35,86%. Ση­μα­ντι­κά τμή­μα­τα του εκλο­γι­κού σώ­μα­τος ψή­φι­σαν πιο χα­λα­ρά, πράγ­μα που επα­να­λή­φθη­κε σε όλες τις επό­με­νες ευ­ρω­ε­κλο­γές. Το ίδιο πε­ριο­ρι­σμέ­νο είναι και το εν­δια­φέ­ρον κομ­μά­των και ψη­φο­φό­ρων για τον απο­λο­γι­σμό του έργου και για την προ­ο­πτι­κή του Ευ­ρω­κοι­νο­βου­λί­ου.

Οι επό­με­νες ευ­ρω­ε­κλο­γές, στις 17 Ιου­νί­ου 1984, επι­κα­θο­ρί­στη­καν από τη δυ­να­μι­κή της εσω­τε­ρι­κής πο­λι­τι­κής συ­γκυ­ρί­ας και εξε­λί­χθη­καν σε ανα­μέ­τρη­ση εφ’ όλης της ύλης. Η ΝΔ υπό τον Ευάγ­γε­λο Αβέ­ρωφ επι­δί­ω­κε τη ρε­βάνς της ήττας του 1981, καθώς το ΠΑΣΟΚ συ­μπλή­ρω­νε 27 μήνες στην κυ­βερ­νη­τι­κή εξου­σία.

Το απο­τέ­λε­σμα δεν άλ­λα­ξε την κομ­μα­τι­κή διά­τα­ξη. Το ΠΑΣΟΚ πα­ρέ­μει­νε πρώτο (41,58%), η ΝΔ δεύ­τε­ρη (38,05%) και ακο­λού­θη­σαν ΚΚΕ (11,64%), ΚΚΕ εσ. (3,42%), ΕΠΕΝ (2,29%). Η νίκη του ΠΑΣΟΚ δρο­μο­λό­γη­σε εξε­λί­ξεις στην αξιω­μα­τι­κή αντι­πο­λί­τευ­ση. Ο Ευάγ­γε­λος Αβέ­ρωφ πα­ραι­τή­θη­κε από την αρ­χη­γία στις 31 Ιου­λί­ου.

ΜΕΙΩ­ΣΗ ΚΑΤΑ ΜΙΑ ΤΩΝ ΕΔΡΩΝ ΤΗΣ ΕΛ­ΛΑ­ΔΑΣ ΣΤΗΝ ΕΥ­ΡΩ­ΒΟΥ­ΛΗ ΤΟ 2004

Η αποχή πρω­τα­γω­νι­στεί από το 1994 και μετά

Οι ανα­με­τρή­σεις του 1989 απο­τε­λούν σταθ­μό για την πε­ρί­ο­δο της με­τα­πο­λί­τευ­σης. Η κυ­βέρ­νη­ση ΠΑΣΟΚ δίνει τη θέση της στις κυ­βερ­νή­σεις ευ­ρεί­ας συ­νερ­γα­σί­ας Τζαν­νε­τά­κη και Ζο­λώ­τα, για να ακο­λου­θή­σει η τρί­χρο­νη νε­ο­δη­μο­κρα­τι­κή δια­κυ­βέρ­νη­ση υπό τον Κων­στα­ντί­νο Μη­τσο­τά­κη.

Οι ευ­ρω­ε­κλο­γές της 18ης Ιου­νί­ου 1989 έγι­ναν ταυ­τό­χρο­να με τις βου­λευ­τι­κές. Η πό­λω­ση απά­λει­ψε από την προ­ε­κλο­γι­κή ατζέ­ντα την ευ­ρω­παϊ­κή θε­μα­το­λο­γία και έδωσε απο­τέ­λε­σμα ανά­λο­γο με τη διά­τα­ξη των δυ­νά­με­ων στο εθνι­κό Κοι­νο­βού­λιο.

Το ΠΑΣΟΚ επα­νήλ­θε στην εξου­σία τον Οκτώ­βριο του 1993 και οκτώ μήνες αρ­γό­τε­ρα, στις 12 Ιου­νί­ου 1994, στή­θη­καν οι κάλ­πες για την εκλο­γή των ευ­ρω­βου­λευ­τών. Ελα­βαν: ΠΑΣΟΚ 37,60% – ΝΔ 32,63% – Πο­λι­τι­κή Ανοι­ξη 8,67% – ΚΚΕ 6,29% – Συ­να­σπι­σμός 6,26%. Επρό­κει­το για απο­στα­σιο­ποί­η­ση από τα κα­θιε­ρω­μέ­να σχή­μα­τα. Τα δύο με­γά­λα κόμ­μα­τα πε­ριο­ρί­στη­καν στο 70,23%, ενώ στις βου­λευ­τι­κές εκλο­γές του πε­ρα­σμέ­νου Οκτω­βρί­ου είχαν πάρει 86,20%. Τα λευκά και τα άκυρα ψη­φο­δέλ­τια δι­πλα­σιά­στη­καν. Ενι­σχύ­θη­καν τα μικρά κόμ­μα­τα. Δια­σκορ­πί­στη­καν ψήφοι σε σχη­μα­τι­σμούς που δεν είχαν ελ­πί­δα να αντι­προ­σω­πευ­θούν στο Στρα­σβούρ­γο (Ενωση Κε­ντρώ­ων 1,20%, Κόμμα Κυ­νη­γών 0,63%). Και τούτο παρά το γε­γο­νός ότι κα­θιε­ρώ­θη­κε το 3% ως ελά­χι­στο όριο για την εκ­προ­σώ­πη­ση στο Ευ­ρω­παϊ­κό Κοι­νο­βού­λιο.

Οι ευ­ρω­ε­κλο­γές της 13ης Ιου­νί­ου 1999 διε­ξή­χθη­σαν κατά το τρίτο έτος της δια­κυ­βέρ­νη­σης του ΠΑΣΟΚ και ενώ ο Κώ­στας Ση­μί­της είχε δια­δε­χτεί τον Αν­δρέα Πα­παν­δρέ­ου στην πρω­θυ­πουρ­γία και την ηγε­σία του κόμ­μα­τος.

Οι κάλ­πες απο­τύ­πω­σαν τον νέο συ­σχε­τι­σμό δυ­νά­με­ων. Προ­α­ναγ­γέλ­θη­κε η σχε­δόν ισο­δυ­να­μία των δύο με­γά­λων κομ­μά­των, με τη ΝΔ να κάνει το ντε­μα­ράζ που θα της επι­τρέ­ψει να οδη­γή­σει ξανά την κούρ­σα. Αυτό έγινε με τις εκλο­γές του 2000.

Το κύριο χα­ρα­κτη­ρι­στι­κό των ευ­ρω­ε­κλο­γών του 1999 ήταν η με­γά­λη αποχή. Στη Μ. Βρε­τα­νία έφτα­σε το 76% και στην Ελ­λά­δα το 29,7%.

Εντα­ξη νέων χωρών

Στις ευ­ρω­ε­κλο­γές της 13ης Ιου­νί­ου του 2004 οι έδρες της Ελ­λά­δας μειώ­θη­καν σε 23 από 24, επει­δή στις τά­ξεις της Ευ­ρω­παϊ­κής Ενω­σης εντά­χθη­καν η Βουλ­γα­ρία και η Ρου­μα­νία. Η ΝΔ του Κώστα Κα­ρα­μαν­λή κέρ­δι­σε με 43,01%. Το ΠΑΣΟΚ του Γιώρ­γου Πα­παν­δρέ­ου έμει­νε στο 34,03%. Ακο­λού­θη­σαν ΚΚΕ (9,48%), Συ­να­σπι­σμός (4,16%), ΛΑΟΣ (4,12%).

Ο επα­να­κάμ­ψας στη ΝΔ Αντώ­νης Σα­μα­ράς ήταν ο δεύ­τε­ρος στη λίστα του κόμ­μα­τος. Πα­ραι­τή­θη­κε από ευ­ρω­βου­λευ­τής τον Σε­πτέμ­βριο του 2007, οπότε έθεσε υπο­ψη­φιό­τη­τα για το εθνι­κό Κοι­νο­βού­λιο. Εξε­λέ­γη βου­λευ­τής Μεσ­ση­νί­ας. Μέλος της κυ­βέρ­νη­σης έγινε στις 7 Νο­εμ­βρί­ου 2007 και στις 29 Νο­εμ­βρί­ου 2009 ανέ­λα­βε την αρ­χη­γία του κόμ­μα­τος.

Προη­γή­θη­καν οι ευ­ρω­ε­κλο­γές της 7ης Ιου­νί­ου και οι βου­λευ­τι­κές εκλο­γές της 4ης Οκτω­βρί­ου 2009 με σχε­δόν ταυ­τό­ση­μα απο­τε­λέ­σμα­τα, το ΠΑΣΟΚ να προη­γεί­ται, τη ΝΔ να είναι δεύ­τε­ρη και να ακο­λου­θούν ΚΚΕ, ΣΥ­ΡΙ­ΖΑ, ΛΑΟΣ και Οι­κο­λό­γοι Πρά­σι­νοι. Η εκ­προ­σώ­πη­ση μειώ­θη­κε στους 22 ευ­ρω­βου­λευ­τές.

Στις ευ­ρω­ε­κλο­γές του 2009 κα­τα­γρά­φη­κε το με­γα­λύ­τε­ρο πο­σο­στό απο­χής σε εκλο­γι­κή δια­δι­κα­σία από τη με­τα­πο­λί­τευ­ση. Εφτα­σε το 47,4%.

Δ. ΕΥ­ΡΥ­ΓΕ­ΝΗΣ

Η προ­φη­τι­κή έκ­θε­ση για τον φα­σι­σμό

Από τα ντο­κου­μέ­ντα του Ευ­ρω­παϊ­κού Κοι­νο­βου­λί­ου που έχουν επε­ξερ­γα­στεί Ελ­λη­νες αντι­πρό­σω­ποι ξε­χω­ρί­ζει η Εκ­θε­ση της Εξε­τα­στι­κής Επι­τρο­πής του Ευ­ρω­παϊ­κού Κοι­νο­βου­λί­ου για την Ανοδο του Φα­σι­σμού και του Ρα­τσι­σμού στην Ευ­ρώ­πη. Συ­ντά­χθη­κε από τον ευ­ρω­βου­λευ­τή της ΝΔ Δη­μο­σθέ­νη Ευ­ρυ­γέ­νη, λίγο πριν από τον αδό­κη­το θά­να­τό του το 1986.

Ο Δ. Ευ­ρυ­γέ­νης ήταν κα­θη­γη­τής της Νο­μι­κής στο Αρι­στο­τέ­λειο Πα­νε­πι­στή­μιο. Επρό­κει­το για ένα πολύ καλά τεκ­μη­ριω­μέ­νο και δο­μη­μέ­νο κεί­με­νο, που ήταν εν πολ­λοίς προ­φη­τι­κό για την ανά­πτυ­ξη των ακρο­δε­ξιών και ακραί­ων εθνι­κι­στι­κών τά­σε­ων στην Ευ­ρώ­πη.

Θε­ω­ρή­θη­κε ως μία από τις ση­μα­ντι­κό­τε­ρες πα­ρεμ­βά­σεις του Ευ­ρω­παϊ­κού Κοι­νο­βου­λί­ου στην ευ­ρω­παϊ­κή πο­λι­τι­κή ζωή και στη διε­θνή επι­στη­μο­νι­κή συ­ζή­τη­ση. Ο αιφ­νί­διος θά­να­τος δεν επέ­τρε­ψε στον Δ. Ευ­ρυ­γέ­νη να ανα­πτύ­ξει πλού­σια ευ­ρω­κοι­νο­βου­λευ­τι­κή δράση. Η θη­τεία του ήταν σύ­ντο­μη. Είχε εκλε­γεί το 1984.

Επί­θε­ση

Το συ­νη­θι­σμέ­νο υπο­το­νι­κό κλίμα που επι­κρα­τεί στις ευ­ρω­ε­κλο­γές δια­τα­ρά­χτη­κε έντο­να στις 3 Ιου­νί­ου 1994 από ένα με­μο­νω­μέ­νο και ακραίο συμ­βάν. Μετά το τέλος της συ­γκέ­ντρω­σης που το ΚΚΕ πραγ­μα­το­ποί­η­σε στην πλα­τεία Αρι­στο­τέ­λους της Θεσ­σα­λο­νί­κης, δέ­χτη­καν δο­λο­φο­νι­κή επί­θε­ση από αντι­φρο­νού­ντες οι υπο­ψή­φιοι του κόμ­μα­τος Βα­σί­λης Εφραι­μί­δης, Γιάν­νης Θε­ω­νάς και Μι­χά­λης Σπυ­ρι­δά­κης. Ο τραυ­μα­τι­σμός τους ήταν ευ­τυ­χώς ελα­φρύς και οι δρά­στες συ­νε­λή­φθη­σαν, δι­κά­στη­καν και κα­τα­δι­κά­στη­καν. Το γε­γο­νός κα­τα­δι­κά­στη­κε από τον πο­λι­τι­κό κόσμο.

25 χρο­νια ευ­ρω­βου­λευ­τής

Την πλέον μα­κρό­χρο­νη θη­τεία έχει να επι­δεί­ξει ο Αλέ­κος Αλα­βά­νος. Διε­τέ­λε­σε ευ­ρω­βου­λευ­τής αρ­χι­κά του ΚΚΕ και στη συ­νέ­χεια του Συ­να­σπι­σμού για διά­στη­μα 25 ετών. Εκλέ­χτη­κε σε πέντε δια­δο­χι­κές ανα­με­τρή­σεις.