“Ο Τουρισμός στη νησιωτική Ελλάδα μεσούσης της κρίσης: Θέσεις-προτάσεις”

Της Ελευ­θε­ρί­ας Φτα­κλά­κη

Η παν­δη­μι­κή κρίση είναι γε­γο­νός πως δο­κί­μα­σε και θα συ­νε­χί­σει να δο­κι­μά­ζει τις αντο­χές της πα­γκό­σμιας κοι­νό­τη­τας. Ανα­δεί­χθη­καν οι αδυ­να­μί­ες των σύγ­χρο­νων μο­ντέ­λων δια­κυ­βέρ­νη­σης καθώς και η απου­σία μιας πα­γκό­σμιας συ­νεν­νό­η­σης και συ­νερ­γα­σί­ας για την αντι­με­τώ­πι­ση της παν­δη­μι­κής κρί­σης.

Όμως η κρίση ανέ­δει­ξε πλέον πε­ρί­τρα­να την ανά­γκη μιας προ­σέγ­γι­σης των προ­βλη­μά­των από κάτω προς τα πάνω (bottom up) καθώς σε αυτή τη δύ­σκο­λη πε­ρί­ο­δο το σύν­θη­μα «act global , think local»είναι επί­και­ρο και επι­βε­βλη­μέ­νο.

Στην ελ­λη­νι­κή πραγ­μα­τι­κό­τη­τα, με ευ­ρεί­ες συ­ναι­νέ­σεις κα­τα­φέ­ρα­με στη πρώτη φάση της κρί­σης , να ελέγ­ξου­με τη δια­σπο­ρά του ιού και να πε­ριο­ρί­σου­με στο μέ­γι­στο βαθμό την απώ­λεια αν­θρώ­πι­νων ζωών. Όμως ξε­κι­νά η επό­με­νη μέρα, η μέρα της επα­να­λει­τουρ­γί­ας και επα­να­φο­ράς σε ρυθ­μούς κα­θη­με­ρι­νό­τη­τας προ κρί­σης. Όμως όλοι γνω­ρί­ζου­με πως αυτή η μέρα εγκυ­μο­νεί κιν­δύ­νους αλλά και προ­κλή­σεις – όπως συμ­βαί­νει πά­ντο­τε σε πε­ριό­δους κρί­σης. Το ζη­τού­με­νο είναι πως θα αντι­δρά­σου­με και ποιους μη­χα­νι­σμούς θα δη­μιουρ­γή­σου­με για την δη­μιουρ­γία ενός προ­στα­τευ­τι­κού ιμά­ντα με σκοπό τη δια­τή­ρη­ση της κοι­νω­νι­κής συ­νο­χής.

Στα ελ­λη­νι­κά νησιά η παν­δη­μία δη­μιούρ­γη­σε μια νέα κα­τά­στα­ση ανα­φο­ρι­κά με την ασφά­λεια των προ­ο­ρι­σμών αλλά και τη βιω­σι­μό­τη­τα τους. Η αγω­νία έκ­δη­λη και εύ­λο­γος ο φόβος για την επό­με­νη μέρα. Για αυτό λοι­πόν και θα πρέ­πει όλοι οι ιθύ­νο­ντες να στα­θού­με με γεν­ναιό­τη­τα και να αντι­με­τω­πί­σου­με την πε­ρί­ο­δο στην οποία ει­σερ­χό­μα­στε , με συ­γκε­κρι­μέ­νες και στο­χευ­μέ­νες προ­τά­σεις αλλά και με τη χά­ρα­ξη μια νέας στρα­τη­γι­κής για το ανα­πτυ­ξια­κό μο­ντέ­λο των νη­σιών μας.

Ει­δι­κό­τε­ρα, όσον αφορά στο του­ρι­στι­κό προ­ϊ­όν των νη­σιών που απο­τε­λεί και τον πνεύ­μο­να της οι­κο­νο­μί­ας των νη­σιών – μια κα­τά­στα­ση που σαφώς οφεί­λου­με να αλ­λά­ξει και να επέλ­θει μια ισόρ­ρο­πη ανά­πτυ­ξη- να δούμε άμεσα ποιες πο­λι­τι­κές και πρω­το­βου­λί­ες πρέ­πει να ανα­λη­φθούν προ­κει­μέ­νου να απορ­ρο­φη­θούν όσο το δυ­να­τό πε­ρισ­σό­τε­ρο οι κρα­δα­σμοί και οι απώ­λειες από τις επι­πτώ­σεις της κρί­σης αλλά και να επα­νεκ­κι­νή­σου­με το πα­ρα­γω­γι­κό μο­ντέ­λο των νη­σιών μας.

Για το λόγο αυτό κα­τα­θέ­τω ένα πλαί­σιο προ­τά­σε­ων:

1ο) Αλ­λα­γή Μο­ντέ­λου Ανά­πτυ­ξης: Η κρίση δη­μιουρ­γεί την ευ­και­ρία για τον επα­να­προσ­διο­ρι­σμό του ανα­πτυ­ξια­κού μο­ντέ­λου του του­ρι­στι­κού προ­ϊ­ό­ντος. Η συ­ζή­τη­ση για την με­τα­στρο­φή σε ένα βιώ­σι­μο μο­ντέ­λο ανά­πτυ­ξης με ποιο­τι­κά χα­ρα­κτη­ρι­στι­κά

απο­τε­λεί πλέον την με­γά­λη πρό­κλη­ση της πα­γκό­σμιας κοι­νό­τη­τας , της ΕΕ και των κρα­τών και υπο­ε­θνι­κών οντο­τή­των (πε­ρι­φέ­ρειες, δήμοι, πα­ρα­γω­γι­κοί φο­ρείς, κα).

2ο) Μο­ντέ­λο πο­λυ­ε­πί­πε­δης δια­κυ­βέρ­νη­σης: Είναι πε­ρισ­σό­τε­ρο από πότε επι­τα­κτι­κή η ανά­γκη για την ανά­δει­ξη ενός απο­κε­ντρω­μέ­νου συ­στή­μα­τος δια­κυ­βέρ­νη­σης με τις πε­ρι­φέ­ρειες και τους δή­μους να πρω­το­στα­τούν . Έφθα­σε η ώρα η κε­ντρι­κή κυ­βέρ­νη­ση να προ­χω­ρή­σει στην γεν­ναία απο­κέ­ντρω­ση αρ­μο­διο­τή­των και πόρων προ­κει­μέ­νου να υπάρ­ξει κα­λύ­τε­ρη, τα­χύ­τε­ρη και ολο­κλη­ρω­μέ­νη αντι­με­τώ­πι­ση των το­πι­κών προ­βλη­μά­των.

3ο)Δη­μιουρ­γία Μη­χα­νι­σμού σε πε­ρι­φε­ρεια­κό επί­πε­δο για τη δια­χεί­ρι­ση της κρί­σης: Η κρίση απαι­τεί συ­στρά­τευ­ση δυ­νά­με­ων και συμ­με­το­χι­κές δια­δι­κα­σί­ες. Η δη­μιουρ­γία ενός μη­χα­νι­σμού δια­χεί­ρι­σης κρί­σε­ων καθώς πλέον αυ­ξά­νο­νται οι απρό­βλε­πτες και εξω­γε­νείς συν­θή­κες ( πε­ρι­βαλ­λο­ντι­κές κα­τα­στρο­φές, παν­δη­μί­ες, κα) και ως εκ τού­του θα πρέ­πει οι απο­φά­σεις να λαμ­βά­νο­νται συλ­λο­γι­κά αλλά και με δια­δι­κα­σί­ες fast track.

4ο) Προ­ο­ρι­σμός σε ετοι­μό­τη­τα: Λόγω της κρί­σης , δια­πι­στώ­νε­ται μια πο­λυ­φω­νία ως προς την ετοι­μό­τη­τα του προ­ο­ρι­σμού, δηλ. αν και πότε θα ανοί­ξει και με ποιες προ­ϋ­πο­θέ­σεις θα λει­τουρ­γή­σει. Είναι ση­μα­ντι­κό να υπάρ­ξει μια ενιαία πρό­τα­ση ως προς τη λει­τουρ­γία του προ­ο­ρι­σμού και να μην λει­τουρ­γή­σει με χα­ρα­κτη­ρι­στι­κά αναρ­χί­ας και κατά βού­λη­σης. Για αυτό πρέ­πει στο πλαί­σιο μιας Συμ­μα­χί­ας Φο­ρέ­ων – όπου θα συμ­με­τέ­χουν όλοι οι αρ­μό­διοι φο­ρείς – να συ­να­πο­φα­σί­σουν για την ετοι­μό­τη­τα των προ­ο­ρι­σμών.

Ø Πρό­τα­ση: Να συμ­φω­νή­σουν όλοι όσοι εμπλέ­κο­νται με την του­ρι­στι­κή αγορά ( ξε­νο­δο­χεία, κα­τα­στή­μα­τα, πρα­κτο­ρεία, με­τα­φο­ρές , ερ­γα­ζό­με­νοι, κα), στο κρί­σι­μο ερώ­τη­μα αν και πότε θα ανοί­ξουν. Αυτό ση­μαί­νει τη δη­μιουρ­γία μιας Κοι­νω­νι­κής Συμ­φω­νί­ας που θα πρέ­πει να υπο­στη­ρι­χθεί και με μια δέσμη ισχυ­ρών μέ­τρων που προ­τεί­νε­ται στη συ­νέ­χεια καθώς είναι αυ­το­νό­η­το πως χωρίς υπο­στη­ρι­κτι­κά μέτρα δεν θα μπο­ρέ­σει ο επι­χει­ρη­μα­τι­κός κό­σμος να αντα­πε­ξέλ­θει.

5ο)’Τα­μείο Αλ­λη­λεγ­γύ­ης’: Απαι­τεί­ται άμεσα η λει­τουρ­γία ενός μη­χα­νι­σμού ενί­σχυ­σης της αγο­ράς ερ­γα­σί­ας μέσα από τους δια­θέ­σι­μους πό­ρους του ευ­ρω­παϊ­κού προ­γράμ­μα­τος SURE, (όπου συ­νο­λι­κά για την Ελ­λά­δα θα δια­τε­θούν 1-1,5 δις), τους δια­θέ­σι­μους πό­ρους του ΕΣΠΑ ( από το ΕΚΤ ), χο­ρη­γί­ες , δω­ρε­ές , κα.

Είναι πολύ ση­μα­ντι­κό άμεσα να υπάρ­ξει η λει­τουρ­γία σε πε­ρι­φε­ρεια­κό επί­πε­δο ενός τέ­τοιου μη­χα­νι­σμού ενί­σχυ­σης της το­πι­κής οι­κο­νο­μί­ας .

Ø Προ­τά­σεις:

α) Οι εξε­λί­ξεις δεν αφή­νουν πε­ρι­θώ­ρια για τη σύ­στα­ση ενός νέου μη­χα­νι­σμού- αυτό έπρε­πε να έχει ήδη δη­μιουρ­γη­θεί και έχει κα­τα­θέ­σει πρό­τα­ση επ’ αυτού- στην πα­ρού­σα φάση θα μπο­ρού­σε να αξιο­ποι­η­θεί το Πε­ρι­φε­ρεια­κό Τα­μείο Ανά­πτυ­ξης που δια­θέ­τει η κάθε πε­ρι­φέ­ρεια και αφε­νός έχει μια με­γά­λη τε­χνο­γνω­σία ως προς τη δια­χεί­ρι­ση χρη­μα­το­δο­τή­σε­ων και δια­θέ­τει μια σχε­τι­κή ευ­ε­λι­ξία ως προς τις αγκυ­λώ­σεις του δη­μό­σιου λο­γι­στι­κού.

β)Επι­δό­τη­ση ερ­γα­σί­ας: Η παν­δη­μία δη­μιουρ­γεί μια νέα κα­τη­γο­ρία ανέρ­γων – τους ανερ­γο-Covid- που ου­σια­στι­κά είναι όλοι οι επο­χι­κά ερ­γα­ζό­με­νοι στον του­ρι­σμό, οι οποί­οι

κατά ένα με­γά­λο πο­σο­στό θα βρε­θούν χωρίς ερ­γα­σία αν δεν λη­φθούν μέτρα ενί­σχυ­σης της ερ­γα­σί­ας τους. Επί­σης, μια άλλη κα­τη­γο­ρία είναι ερ­γα­ζό­με­νοι που κιν­δυ­νεύ­ουν να χά­σουν τη δου­λειά τους λόγω της ύφε­σης.

Ø Πρό­τα­ση: Επι­δό­τη­ση του μι­σθού όσων βρί­σκο­νται σε αυτή την κα­τά­στα­ση για όλη τη διάρ­κεια της κρί­σης.

7ο)Ενί­σχυ­ση των ΜμΕ : Σαφώς ένα με­γά­λος κλά­δος που ήδη βρί­σκε­ται σε ύφεση λόγω των μνη­μο­νί­ων και των δα­νεί­ων, είναι οι Μι­κρο­με­σαί­ες επι­χει­ρή­σεις , οι οποί­ες δεν αντέ­χουν άλλο. Απο­τε­λεί μια με­γά­λη ομάδα των το­πι­κών οι­κο­νο­μιών μας που θα πρέ­πει να ενι­σχυ­θούν γιατί αν κα­ταρ­ρεύ­σουν, τότε θα διαρ­ρα­γεί ο κοι­νω­νι­κός ιστός. Δεν θα πρέ­πει να αγνο­ού­με πως ει­δι­κά στα μι­κρές οι­κο­νο­μί­ες, οι ΜμΕ απο­τε­λούν τη ρα­χο­κο­κα­λιά τους.

Ø Προ­τά­σεις:

α) Άμεση πα­ρο­χή άτο­κων δα­νεί­ων για επα­νεκ­κί­νη­ση (restart) των επι­χει­ρή­σε­ων

β) Επέ­κτα­ση της επι­δό­τη­σης του ενοι­κί­ου και της επι­δό­τη­σης των τόκων καθ’ όλη τη διάρ­κεια της κρί­σης. Ει­δι­κό­τε­ρα, σε νησιά κάτω των 1000 κα­τοί­κων να επι­δο­τη­θεί το σύ­νο­λο των ενοι­κί­ων

γ) Μεί­ω­ση του φο­ρο­λο­γι­κού συ­ντε­λε­στή στο 10% σε ήδη πρώ­της ανά­γκης και η εξαί­ρε­ση της αγρο­τι­κής γης από τη φο­ρο­λό­γη­ση

δ) Επα­να­φο­ρά σε στα­θε­ρή βάση των μειω­μέ­νων συ­ντε­λε­στών ΦΠΑ στα νησιά καθώς και πε­ραι­τέ­ρω μεί­ω­ση του ΦΠΑ στην εστί­α­ση, στον του­ρι­σμό στα είδη πρώ­της ανά­γκης

ε) Επέ­κτα­ση του μέ­τρου του Με­τα­φο­ρι­κού Ισο­δύ­να­μου σε όλο τον πλη­θυ­σμό και επι­χει­ρή­σεις.

8ο)Ενί­σχυ­ση των υγειο­νο­μι­κών μο­νά­δων:

α) Ενί­σχυ­ση της πρω­το­βάθ­μιας πε­ρί­θαλ­ψης στα νησιά και ανά­πτυ­ξη της τη­λεϊ­α­τρι­κής.

β) Υγειο­νο­μι­κά πρω­τό­κολ­λα ετοι­μό­τη­τας: δια­βάθ­μι­ση δια­δι­κα­σιών ελέγ­χου και ει­δι­κά πρω­τό­κολ­λα για τα νησιά τόσο για τους επι­σκέ­πτες, όσο και για τις το­πι­κές κοι­νω­νί­ες.

9ο) Δη­μιουρ­γία και επι­δό­τη­ση πα­κέ­των κοι­νω­νι­κού του­ρι­σμού προ­κει­μέ­νου να ενι­σχυ­θεί το του­ρι­στι­κό προ­ϊ­όν των νη­σιών.

10ο) Στο­χευ­μέ­νη του­ρι­στι­κή προ­βο­λή με την ανά­δει­ξη της ασφά­λειας των νη­σιω­τι­κών προ­ο­ρι­σμών και φυ­σι­κά τη δια­σφά­λι­ση της με τα μέτρα που ανα­φέ­ρο­νται στον τομέα κυ­ρί­ως της υγεί­ας.

Αντι- επι­λό­γου

Εν κα­τα­κλεί­δι, αυτό που απαι­τεί­ται είναι δια­βού­λευ­ση όλων των φο­ρέ­ων για την υιο­θέ­τη­ση κοι­νών δρά­σε­ων με σκοπό την ανά­δει­ξη και αντι­με­τώ­πι­ση των κρί­σι­μων ζη­τη­μά­των που αντι­με­τω­πί­ζουν τα νησιά μας . Η λήψη των κα­τάλ­λη­λων πο­λι­τι­κών για την αντι­με­τώ­πι­ση της κρί­σης στη μετα-covid θα απο­τε­λέ­σει το με­γά­λο στοί­χη­μα για τα ελ­λη­νι­κά νησιά μας και τις το­πι­κές μας κοι­νω­νί­ες.

Είναι και­ρός να συμ­φω­νή­σου­με όλοι πως θα πρέ­πει να με­τα­σχη­μα­τί­σου­με το του­ρι­στι­κό μας προ­ϊ­όν και να σχε­διά­σου­με την ανα­πτυ­ξια­κή πο­λι­τι­κή των νη­σιών μας με άλλα πλέον χα­ρα­κτη­ρι­στι­κά και προ­τε­ραιό­τη­τες με σκοπό την προ­σαρ­μο­γή στα νέα δε­δο­μέ­να.

Ελευ­θε­ρία Φτα­κλά­κη,

Πο­λι­τι­κός Επι­στή­μων/Διε­θνο­λό­γος

Γραμ­μα­τέ­ας Νη­σιω­τι­κής Πο­λι­τι­κής ΚΙΝΑΛ,

πρώην αντι­πε­ρι­φε­ρειάρ­χης του­ρι­σμού Ν.Αι­γαί­ου