Μια βολά τσ’ ένα τσαιρόν…

«Ετσι ξεκι­νούν οι λαϊκές ιστο­ρίες της Καρ­πά­θου: Μια βολά τσ’ ένα τσαιρόν… Ακριβώς όπως όλα τα παρα­μύ­θια.

Τις προ­άλ­λες έψαχνα να διαβάσω κάτι δια­φο­ρε­τικό, κάτι που δεν θα είχε καμία σχέση με την επι­και­ρό­τητα, καμία σχέση με προ­ϋ­πο­λο­γι­σμούς και κον­δύ­λια, δια­πραγ­μα­τεύ­σεις και μνη­μό­νια.

Στρά­φηκα στη νοσταλ­γία των παι­δι­κών χρόνων. Μ’ αρέσει να αφήνω τα «σοβαρά» ανα­γνώ­σματα –εφη­με­ρί­δες, λογο­τε­χνία, επι­στήμη και τέχνη- και πότε πότε να βουτάω στους μύθους.

Εκεί που ο άνθρω­πος έκρυψε τη σοφία του, για να τη δια­δώ­σει κι έτσι να τη σώσει, να την διαιω­νί­σει.

Είχα πολύ καιρό να διαβάσω παρα­μύ­θια –ήρεμα, ως ανα­γνώ­στρια και για δική μου από­λαυση, παρέα με ένα ζεστό τσάι, με κλειστή την τηλε­ό­ραση και μυαλό καθαρό. Οπως δηλαδή απαιτεί κάθε βιβλίο, κάθε έργο της ανθρώ­πι­νης διά­νοιας.

Στην αρχή, επειδή δεν είμαι πια παιδί, επειδή οι ιστο­ρίες είναι γραμ­μέ­νες στην τοπική διά­λε­κτο, επειδή το να αφεθείς στην από­λαυση χρειά­ζε­ται μερικές φορές λίγο χρόνο, παρε­νέ­βαινα ασυ­νεί­δητα στη γλώσσα τους. Διάβαζα τον «γάαρο» γάιδαρο, το «βούι» βόδι, τις «(β)ουλειές» δου­λειές, το «ογλήορα» γρήγορα, τον «άθθρωπο» άνθρωπο.

Αυτό διήρ­κεσε βέβαια τόσο όσο χρειά­στηκε ώσπου να αφεθώ στη μαγεία των παρα­μυ­θιών, στις μικρές εκείνες κοι­νό­το­πες ιστο­ρίες που με παραλ­λα­γές κυκλο­φο­ρούν στον κόσμο και κάνουν τα μικρά παιδιά να ονει­ρεύ­ο­νται, να τρο­μά­ζουν, αλλά και να μαθαί­νουν τις πλευρές της ανθρώ­πι­νης ψυχής, τις καλές και τις κακές. Χαμο­γέ­λασα με το παρα­μύθι «Ο (γ)έρος τσ’ η γρα», θύμωσα με την «Κατσή (γ)ειτό­νισσα», αλλά και από­λαυσα μια δίχως άλλο ερωτική κομεντί στη «Δασκάλα και το βασιλ­λό­πουλο».

Εκεί που μια καπάτσα δασκάλα ταλαι­πω­ρεί ένα ερω­το­χτυ­πη­μένο βασι­λό­πουλο και τον υπο­βάλ­λει στου κόσμου τα δεινά ώσπου να την κατα­κτή­σει. Πονηρά γαϊ­δου­ρά­κια, αθώες κόρες, καλό­καρδα βασι­λό­πουλα, δράκοι, μάγισ­σες, συμ­φε­ρο­ντο­λό­γοι γέροι και πανούρ­γες γριές, όλα μαζί σε έναν χορό από αστεία, δράματα, περι­πέ­τειες και διδάγ­ματα.

Για λίγο άφησα πίσω, αλλά δεν έχασα τον κόσμο γύρω μου. Στον κου­το­πό­νηρο γάιδαρο είδα τον «έξυπνο» που πέφτει μόνος του στον λάκκο που σκάβει για τους άλλους, στην πονηρή γρα που ξεγελά τον δράκο βρήκα την ευφυΐα που γεννά η ανάγκη, αλλά και στο «Ρίφι» (το ερίφιο) διάβασα μια ενδια­φέ­ρουσα παραλ­λαγή –με οπωσ­δή­ποτε ευτυ­χι­σμένο τέλος- της Λίμνης των Κύκνων.

Το βύθισμα στα λαϊκά παρα­μύ­θια έμοιαζε λίγο με τη νοσταλ­γία που δημιουρ­γούν οι παλιές ελλη­νι­κές ταινίες –μου άφησαν μια κάπως ασπρό­μαυρη αίσθηση, κι ας ήταν γεμάτα περι­γρα­φές με χρώματα.

Με τύλιξαν με μια χρυ­σό­σκονη αθω­ό­τη­τας, με έβαλαν να περπατώ σε χωμά­τι­νους δρόμους, να βλέπω έναν κόσμο που δεν είχε πλήρη συναί­σθηση της φτώ­χειας του και του κόπου που απαι­τούσε η καθη­με­ρινή ζωή, μιας κοι­νω­νίας που και η πιο μικρή χαρά γινόταν αφορμή για γλέντι.

Στα παρα­μύ­θια ξέρεις από την αρχή πως τίποτα δεν είναι αληθινό: δεν μπορεί τα ζώα να μιλούν με ανθρώ­πινη φωνή, ούτε ξέρουν να δολο­πλο­κούν, όπως επίσης δεν υπάρ­χουν βασι­λό­πουλα και βασι­λο­πού­λες. Ούτε συνα­ντάς δράκους που τρώνε ανθρώ­πους.

Δεν υπάρ­χουν ξωτικά που κλέβουν παιδιά, μικρά ανθρωπάκια-προστάτες των καλών ανθρώ­πων, γορ­γό­νες που περ­πα­τούν στη γη, θαλάσ­σια πλά­σματα που κατα­πί­νουν πλοία και ναυ­τι­κούς.

Εχεις ωρι­μά­σει, έχεις μάθει μετά πολλών κόπων τον κόσμο και ξέρεις πως πολύ συχνά το καλό χάνει στη μάχη με το κακό. Δεν είσαι πια παιδάκι, δεν γουρ­λώ­νεις έκπλη­κτος τα μάτια με το ερίφιο που μόλις βγάλει την ουρά του μετα­μορ­φώ­νε­ται σε όμορφη κοπέλα.

Γαλη­νεύ­εις όμως –το ψέμα αυτό σε βοηθά να προ­χω­ράς και να αντέ­χεις. Κι ύστερα και τα παρα­μύ­θια σε είχαν προει­δο­ποι­ή­σει, ήθελες-δεν ήθελες να το κατα­λά­βεις. Εκεί στο τέλος, την ώρα που οι ήρωές τους απο­λαμ­βά­νουν τους καρπούς των κόπων τους και νικη­φό­ροι τιμω­ρούν το κακό, κι εσύ χαι­ρό­σουν που τελικά τα κατά­φε­ραν, η γιαγιά σου έλεγε κλεί­νο­ντας τη διήγησή της: «Μη(τ)ε γιω μουν ετσει(δ)α, μη(τ)ε σεις να τα πιστέ­ψετε».

(Αρχο­ντία Κάτσουρα)