Το βιβλίο επέστρεψε στο σπίτι και θα μείνει…

Στις γραμμές των βιβλίων φανε­ρώ­νο­νται τα μυστικά της ανθρω­πό­τη­τας, οι αλή­θειες του παρελ­θό­ντος όπως αυτές επα­να­λαμ­βά­νο­νται με τακτι­κό­τητα ακρι­βείας στο πέρασμα των αιώνων και εν τέλει μέσα στις σελίδες τους στέ­κε­ται η εξής και εξαι­ρε­τικά απλή αρχή: Ο πολύς ο κόσμος το μόνο που χρειά­ζε­ται είναι ένα χέρι που δεν θα υπό­σχε­ται ασφά­λεια, μα τη βίωση της ανα­σφά­λειας με αμοι­βαίο σεβασμό. Το βιβλίο βγαίνει ενι­σχυ­μένο από την παν­δη­μία, όχι ως εμπο­ρικό προϊόν, αλλά ως μέσο κατα­νό­η­σης και συνύ­παρ­ξης στην νέα ζωή.

«Όσο τα πάντα ήταν κλειστά, δημιουρ­γή­θηκε ένα θετικό πρόσημο· ο κόσμος διάβασε περισ­σό­τερα βιβλία», εξηγεί στη ‘δημοκρατική’ ο πρό­ε­δρος της Ένωσης Ελλη­νι­κού Βιβλίου και επι­κε­φα­λής των εκδό­σεων «Μίνωας» κ. Γιάννης Κων­στα­ντα­ρό­που­λος. «Υπήρξε αριθμός εκείνων που έκλει­σαν τα social media, επέ­στρε­ψαν στα βιβλία, άλλοι πάλι έπιασαν ξανά τους τίτλους που είχαν δια­βά­σει πριν από χρόνια».

Το κάθε βιβλίο δια­βά­ζε­ται μέσα σε ιερή σιωπή. Η εσω­τε­ρική φωνή απο­τε­λεί δομικό στοι­χείο της προ­σω­πι­κό­τη­τας και αυτή ενδυ­να­μώ­νει μέσα από τη δια­δι­κα­σία της ανά­γνω­σης. Ο ανα­γνώ­στης κατα­λή­γει στο τέλος της κάθε σελίδας πιο πλού­σιος σε εικόνες και σίγουρα πιο δυνατός σε αντί­ληψη.

Η καρα­ντίνα οδήγησε στο έπακρο την ανάγκη της εσω­τε­ρι­κής ενδυ­νά­μω­σης γι’ αυτό κι όταν δόθηκε η εντολή ν’ ανοί­ξουν τα βιβλιο­πω­λεία, άπαντες οι πολίτες ξεχύ­θη­καν για αγορές. «Απ’ όλους τους μήνες της καρα­ντί­νας, η περί­ο­δος με τις περισ­σό­τε­ρες πωλή­σεις βιβλίων ήταν τα περα­σμένα Χρι­στού­γεννα, με το παιδικό προ­σχο­λι­κής και πρώτης σχο­λι­κής ηλικίας να βρί­σκε­ται στην κορυφή της γραμμής ζήτησης», περιέ­γραψε στη ‘δ’ η συγ­γρα­φέας και ιδιο­κτή­τρια του βιβλιο­πω­λείου ‘Ακαδημία’ κα. Τίτσα Πιπίνου. Η ίδια ωστόσο δεν παρέ­λειψε να δια­πι­στώ­σει ότι «όσο τα παιδιά μεγα­λώ­νουν και μετα­πη­δούν τάξεις στο δημο­τικό, στη ζωή τους μπαίνει το κινητό ή το τάμπλετ. Τότε είναι που ξεκινά η απο­μά­κρυνσή τους από το βιβλίο».

Ο κ. Λευ­τέ­ρης Καβα­λιέ­ρος, ιδιο­κτή­της του βιβλιο­πω­λείου «Το δέντρο» μιλώ­ντας στη ‘δ’ στάθηκε κυρίως στο περιε­χό­μενο που δια­βά­στηκε όλους αυτούς τους μήνες: «Παρα­τη­ρή­σαμε στροφή προς τους πιο μικρούς εκδο­τι­κούς οίκους και σε βιβλία που δεν θεω­ρού­νται εμπο­ρικά. Είναι μια τάση που έχουμε παρα­τη­ρή­σει να συμ­βαί­νει και νομίζω θα συνε­χι­στεί».

Η κατάρ­ρευση (;) των

μεγάλων αλυ­σί­δων

Το στοι­χείο εκείνο που έγινε ξεκά­θαρο κατά την περίοδο της καρα­ντί­νας ήταν ο μεγάλος βαθμός διείσ­δυ­σης των εμπο­ρι­κών αλυ­σί­δων στην αγορά του βιβλίου. Για σημα­ντικό χρονικό διά­στημα τα μεγάλα κέντρα διά­θε­σης βιβλίων είτε ήταν κλειστά, είτε είχαν αδυ­να­μία εξυ­πη­ρέ­τη­σης των ανα­γνω­στών λόγω κατάρ­ρευ­σης των online συστη­μά­των τους. Συνέ­βαλε επίσης ο τερά­στιος όγκος δου­λειάς που ανέ­λα­βαν οι εται­ρείες ταχυ­με­τα­φο­ρών, γεγονός που οδήγησε σε πρω­το­φα­νείς καθυ­στε­ρή­σεις στην παρά­δοση των δεμάτων.

«Για τους λόγους αυτούς οι ανα­γνώ­στες στρά­φη­καν στα μικρά βιβλιο­πω­λεία, εκεί όπου μπο­ρού­σαν άμεσα να εξυ­πη­ρε­τή­σουν τις ανάγκες τους. Εμείς, ως Κέντρο Ελλη­νι­κού Βιβλίου τηλε­φω­νού­σαμε στους βιβλιο­πώ­λες της γει­το­νιάς, τους προ­τρέ­παμε να επι­κοι­νω­νή­σουν με τους τακτι­κούς τους πελάτες, να τους ενη­με­ρώ­σουν για τους νέους τίτλους βιβλίων, να τους δείξουν ότι γνω­ρί­ζουν τις βιβλιο­φι­λι­κές τους προ­τι­μή­σεις και σ’ αυτή τη δύσκολη περίοδο είναι κοντά τους. Όσοι το έπραξαν, σίγουρα μπό­ρε­σαν να επι­τύ­χουν καλές πωλή­σεις», εξήγησε ο κ. Γιάννης Κων­στα­ντα­ρό­που­λος. Έσπευσε ωστόσο να ξεκα­θα­ρί­σει ότι «η αγορά του βιβλίου δια­κα­τέ­χε­ται από αυθορ­μη­τι­σμό. Ο ανα­γνώ­στης φτά­νο­ντας σ’ ένα βιβλιο­πω­λείο έχει κατά νου έναν συγκε­κρι­μένο τίτλο, μα τελικά κατα­λή­γει να αγο­ρά­σει και κάτι ακόμα που στο ράφι του κέντρισε το ενδια­φέ­ρον. Στην καρα­ντίνα, λόγω των οικο­νο­μι­κών προ­βλη­μά­των, οι αυθόρ­μη­τες αγορές χάθηκαν γι’ αυτό και γενικά οι πωλή­σεις των βιβλίων κατέ­γρα­ψαν πτώση 10% σε σύγκριση με το έτος 2019».

Αρκετοί από τους βιβλιο­πώ­λες της Ρόδου, με τους οποίους επι­κοι­νώ­νησε η ‘δ’, θεωρούν ότι τοπικά οι πωλή­σεις βιβλίων παρου­σί­α­σαν πτώση αρκετά μεγα­λύ­τερη από το 10% και ευθέως απέ­δω­σαν το πρό­βλημα στην περιο­ρι­σμένη του­ρι­στική κίνηση του 2020. «Πάρα πολλοί ξενο­δο­χο­ϋ­πάλ­λη­λοι είχαν μείνει χωρίς δουλειά, είτε δού­λε­ψαν μόνο για λίγο. Με την οικο­γέ­νεια σε οικο­νο­μική στε­νό­τητα ήταν αδύνατο να δια­τε­θούν χρήματα για αγορές που δεν αφο­ρού­σαν ήδη δια­τρο­φής», τονί­σθηκε χαρα­κτη­ρι­στικά.

Παρόλα αυτά, όλοι συμ­φω­νούν ότι πια επα­να­προσ­διο­ρί­ζε­ται η σχέση ανα­γνώ­στη – βιβλιο­πώλη. Η αμε­σό­τητα, η ανθρώ­πινη προ­σέγ­γιση, η ικα­νό­τητα των δύο να μιλή­σουν την ίδια γλώσσα για το περιε­χό­μενο ενός βιβλίου προτού αυτό φτάσει στο ταμείο, έχουν προσ­δώ­σει ξανά στην εμπο­ρική πράξη το νόημα μιας μικρής ‘ιεροτελεστίας’ που συντε­λεί­ται ανάμεσα στα ράφια. Άλλωστε, η ανά­γνωση που ακο­λου­θεί της αγοράς, η επαφή του ανθρώ­που με το μέσα του, το καθρέ­φτι­σμα στις λέξεις, το ταξίδι στη συγκε­ντρω­μένη γνώση, η ταύτιση ή η απο­στροφή με τους λογο­τε­χνι­κούς ήρωες εξα­κο­λου­θούν στο Σήμερα να εμπε­ριέ­χουν τα χαρα­κτη­ρι­στικά μιας αρχαίας μυστη­ρια­κής τελετής.

Το βιβλίο ξανα­βρί­σκει

τη θέση του στο σπίτι

Υπάρχει διάχυτη η εκτί­μηση ότι μόνο ένα μικρό ποσοστό του πλη­θυ­σμού δια­βά­ζει βιβλία. Επίσης, η ίδια εκτί­μηση θέλει το παιδικό βιβλίο να βρί­σκε­ται πρώτο σε πωλή­σεις, και να βρί­σκο­νται ψηλά στη ζήτηση τα μυθι­στο­ρή­ματα ‘ελα­φριάς κοπής’. Ωστόσο, δεν υπάρ­χουν στοι­χεία που να απο­τυ­πώ­νουν το τι ακριβώς ισχύει για την αγορά του βιβλίου στην Ελλάδα και αυτός είναι ο λόγος που οι γενικές εκτι­μή­σεις μπορούν ευθέως να αμφι­σβη­τη­θούν.

Φέτος, χρονιά ορόσημο για τα 200 χρόνια από την εθνική παλιγ­γε­νε­σία, οι εκδότες έκαναν σοβαρό άνοιγμα στα ιστο­ρικά συγ­γράμ­ματα και οι ανα­γνώ­στες τούς το αντα­πέ­δω­σαν με αγορές. Αντί­στοιχα, πέρυσι, στην εκκί­νηση της πρώτης καρα­ντί­νας, παρου­σιά­στηκε μεγάλη ζήτηση για βιβλία με δυστο­πικό περιε­χό­μενο και ατμό­σφαιρα που κατά κάποιο τρόπο έμοιαζε με την περιρ­ρέ­ουσα του Covid19.

Γενικά οι τάσεις και τα γεγο­νότα επη­ρε­ά­ζουν σημα­ντικά τις ανα­γνω­στι­κές επι­λο­γές. Ταυ­τό­χρονα, σε όλες τις μικρές κοι­νω­νίες της Ελλάδας υπάρ­χουν ενεργές λέσχες βιβλίων, όπως και ομάδες ανά­γνω­σης, φιλα­να­γνω­σίας και δημιουρ­γι­κής γραφής. Όλες περι­στρέ­φο­νται γύρω από την ανα­γνώ­ριση των νοη­μά­των που κρύ­βο­νται στις σελίδες και στη μαγική δια­δι­κα­σία της σύλ­λη­ψης των λέξεων από τη σφαίρα του άυλου και τη μετα­φορά τους στο χαρτί.

Όλα αυτά δεί­χνουν ότι το βιβλίο επέ­στρεψε για τα καλά και ήδη έχει εγγρά­ψει παρα­κα­τα­θή­κες για σοβαρή παρου­σία του στην καθη­με­ρι­νό­τητα των επο­μέ­νων ετών. Λογο­τε­χνικά αυτή η παρα­κα­τα­θήκη μπορεί εύκολα να παραλ­λη­λι­στεί με τον 2ο τόμο του Δον Κιχώτη, όπου ο Θερ­βά­ντες θέλει τον ομώνυμο ήρωα στο κρεβάτι του πόνου, να μαθαί­νει ότι κάποιος φοι­τη­τής έχει γράψει την ιστορία του σε βιβλίο. Αυτό τον παρα­κι­νεί να σηκωθεί, να αναρ­ρώ­σει με το ζόρι, ώστε να ξεκι­νή­σει ξανά περι­πέ­τειες και να τρο­φο­δο­τή­σει τον φοιτητή με πρό­σθε­τες σελίδες ηρω­ι­σμού, ιππο­σύ­νης και πραγ­μα­τι­κής ζωής.