Πολιτισμός, η χαμένη ευκαιρία του τουρισμού

Μάταια προ­σπα­θούσε το ζευγάρι των Ελβετών με τις δύο κόρες του να επι­σκε­φθεί τον αρχαίο ναό του Σουνίου. Παρά την ανα­στολή τής απερ­γίας των αρχαιο­φυ­λά­κων που είχε προ­κη­ρυ­χθεί για το Μεγάλο Σάββατο, το περιο­ρι­σμένο ωράριο λόγω Ανα­στά­σεως και η αργία της Κυρια­κής του Πάσχα τους κρά­τη­σαν εκτός του αρχαιο­λο­γι­κού χώρου. Πιο τυχερό ήταν το κινη­μα­το­γρα­φικό συνερ­γείο του BBC, που την Πέμπτη του Πάσχα κατά­φερε τελικά, μετά τις αρχικές αρνή­σεις, να κάνει τα γυρί­σματα της ταινίας «Η Μικρή Τυμπα­νί­στρια» αλλά μόνον για κάποιες ώρες.

Μικρές, αλλά χαρα­κτη­ρι­στι­κές περι­πτώ­σεις της ταλαι­πω­ρίας που αντι­με­τω­πί­ζουν οι ξένοι επι­σκέ­πτες, που ταξι­δεύ­ουν στην Ελλάδα για να θαυ­μά­σουν από κοντά τον αρχαίο πολι­τι­σμό της. Ταξι­διώ­τες συνήθως υψηλού εισο­δη­μα­τι­κού επι­πέ­δου που μπορούν να ενι­σχύ­σουν καίρια τα έσοδα από τον του­ρι­σμό και να συμ­βά­λουν στη διεύ­ρυνση της σεζόν αλλά και στην ανά­δειξη νέων προ­ο­ρι­σμών πέραν των κλα­σι­κών περιο­χών που προ­σφέ­ρουν ήλιο και θάλασσα.

Το 2017, οι επι­σκέ­ψεις σε μουσεία και αρχαιο­λο­γι­κούς χώρους ξεπέ­ρα­σαν τα 16,5 εκα­τομ­μύ­ρια, πλήθος διπλά­σιο από τα προ δεκα­ε­τίας δεδο­μένα, ενώ τα έσοδα από εισι­τή­ρια –όσα κόβο­νται– ξεπέ­ρα­σαν τα 100 εκατ. ευρώ.

Η ζήτηση είναι εκεί και είναι μεγάλη, όπως δεί­χνουν τα τελευ­ταία αυτά στοι­χεία από τις επι­σκέ­ψεις σε μουσεία και αρχαιο­λο­γι­κούς χώρους, αλλά λείπουν οι εφαρ­μο­σμέ­νες πολι­τι­κές για την εξυ­πη­ρέ­τησή της. Ομως, η χώρα και οι επι­χει­ρή­σεις όχι μόνον είναι έτοιμες γι’ αυτό, αλλά διψούν για την τόνωση της οικο­νο­μίας που αυτό συνε­πά­γε­ται. Σειρά μελετών της PwC, του Εθνικού Καπο­δι­στρια­κού Πανε­πι­στη­μίου, της Oxford Economics ή του ΚΕΠΕ δεί­χνουν ξεκά­θαρα τον δρόμο που πρέπει να ακο­λου­θή­σει η ελλη­νική πολι­τεία για να ανα­δεί­ξει τον πολι­τι­σμό της Ελλάδας και να ενι­σχύ­σει τα έσοδα αλλά φευ, μικρο­συμ­φέ­ρο­ντα, συντε­χνια­κές αντι­λή­ψεις και ατολμία των ιθυ­νό­ντων κρατούν «όμηρους» και τον ελλη­νικό πολι­τι­σμό και τον του­ρι­σμό.

Δια­δι­κτυα­κές υπη­ρε­σίες

Εν τω μεταξύ, οι ελλη­νι­κοί αρχαιο­λο­γι­κοί χώροι και τα μουσεία, με ελά­χι­στες εξαι­ρέ­σεις, όπως το Μουσείο της Ακρό­πο­λης, δεν έχουν καν επαρ­κείς ιστο­σε­λί­δες στο Δια­δί­κτυο για να επι­κοι­νω­νή­σουν στους δυνη­τι­κούς επι­σκέ­πτες από το εξω­τε­ρικό τον πλούτο τους.

Εάν η Ελλάδα μπο­ρούσε να προ­σεγ­γί­σει τις βέλ­τι­στες διε­θνείς πρα­κτι­κές στο Internet και να απο­κτή­σει τις ψηφια­κές δεξιό­τη­τες που απαι­τού­νται όσον αφορά το περιε­χό­μενο και τις υπη­ρε­σίες που προ­σφέ­ρο­νται online, θα μπο­ρούσε να δημιουρ­γή­σει έως και 170.000 νέες θέσεις εργα­σίας. Αυτά προ­κύ­πτουν από έρευνα της Oxford Economics που εξε­τά­ζει τον αντί­κτυπο του δια­δι­κτυα­κού περιε­χο­μέ­νου στον ελλη­νικό του­ρι­σμό.

Το πολι­τι­στικό περιε­χό­μενο απο­τε­λεί βασικό στοι­χείο στην έρευνα πιθανών ταξι­διω­τών, ειδικά από αγορές όπως οι ΗΠΑ και η Βρε­τα­νία, όταν αυτοί σχε­διά­ζουν κάποιο ταξίδι τους. Το 56% των του­ρι­στι­κών εσόδων στην Ευρώπη δια­σφα­λί­ζε­ται online, ενώ στην Ελλάδα ούτε το 10%. Οι ανα­ζη­τή­σεις που σχε­τί­ζο­νται με τον του­ρι­σμό έχουν αυξηθεί κατά 45% από το 2010. Συγκε­κρι­μένα, στην Ελλάδα το 35% των του­ρι­στι­κών ανα­ζη­τή­σεων σχε­τί­ζε­ται με πολι­τι­στικά αξιο­θέ­ατα, μουσική, τέχνες, φεστι­βάλ, ιστο­ρικά μνημεία, αρχαιο­λο­γι­κούς χώρους και μουσεία.

Ομως, το δια­θέ­σιμο περιε­χό­μενο για την Ελλάδα δεν μοιάζει επαρκές ούτε σε ποσό­τητα, ούτε σε βάθος, ούτε σε ποιό­τητα, κατέ­δειξε πρό­σφατα παρου­σί­αση της Oxford Economics σε συνερ­γα­σία με την Google και τον Σύν­δε­σμο Ελλη­νι­κών Του­ρι­στι­κών Επι­χει­ρή­σεων (ΣΕΤΕ). Ο ΣΕΤΕ αντι­λαμ­βα­νό­με­νος έγκαιρα τις ανα­πτυ­ξια­κές προ­ο­πτι­κές που υπάρ­χουν, έχει ανα­δεί­ξει σε κεντρική του προ­τε­ραιό­τητα τη δια­σύν­δεση του του­ρι­σμού με τον πολι­τι­σμό.

Η PwC, σε πρό­σφατη μελέτη για λογα­ρια­σμό της ελλη­νι­κής του­ρι­στι­κής βιο­μη­χα­νίας, ανέ­δειξε το πολι­τι­σμικό προϊόν ως κεφα­λαιώ­δους σημασία για την ανά­πτυξη της οικο­νο­μίας. Στόχος, λένε οι συντά­κτες της έρευνας, θα πρέπει να είναι η «ανά­δειξη της χώρας ως διε­θνούς προ­ο­ρι­σμού πολι­τι­στι­κού και θρη­σκευ­τι­κού του­ρι­σμού». Εκτι­μούν, δε, πως με τις κατάλ­λη­λες ενέρ­γειες και επεν­δύ­σεις θα μπο­ρούσε να φτάσει να καλύ­πτει το 11% των συνο­λι­κών αφίξεων στη χώρα και το 12% των συνο­λι­κών εσόδων. Υπο­λο­γί­ζει δε, πως οι επεν­δύ­σεις του Δημο­σίου που απαι­τού­νται για τη χαρ­το­γρά­φηση αυτού του προ­ϊ­ό­ντος δεν ξεπερ­νούν τα 95 εκατ. ευρώ.

Η χωρική δια­σπορά

Το Kέντρο Προ­γραμ­μα­τι­σμού και Οικο­νο­μι­κών Ερευνών (ΚΕΠΕ) σε άλλη σχετική μελέτη εξηγεί, μάλιστα, πώς «η χωρική δια­σπορά των μνη­μείων πολι­τι­στι­κού και θρη­σκευ­τι­κού ενδια­φέ­ρο­ντος σε όλη την επι­κρά­τεια, προ­σφέ­ρει τη δυνα­τό­τητα αξιο­ποί­η­σης των του­ρι­στι­κών ρευ­μά­των με θέμα τον πολι­τι­σμό και τη θρη­σκεία σε περιο­χές που δεν είναι αντα­γω­νι­στι­κές του­ρι­στικά». Προει­δο­ποιεί, επίσης, πως αυτός ο του­ρι­σμός στη χώρα μας δεν έχει αξιο­ποι­η­θεί επαρκώς, κυρίως ανα­φο­ρικά «με το θέμα της συνει­σφο­ράς του στο φαι­νό­μενο της επο­χι­κό­τη­τας». Η αντα­γω­νι­στι­κό­τητα του του­ρι­στι­κού προ­ϊ­ό­ντος μειώ­θηκε, προ­σθέ­τει το ΚΕΠΕ, που σημειώ­νει ότι σε σχέση με ορι­σμέ­νες αντα­γω­νί­στριες χώρες όπως η Πορ­το­γα­λία και η Ιταλία βρί­σκε­ται σε χαμη­λό­τε­ρες θέσεις.

Πιο συγκε­κρι­μένα, στον πυλώνα που ανα­φέ­ρε­ται στους πολι­τι­στι­κούς πόρους, η Ελλάδα βρί­σκε­ται συνο­λικά αρκετά πίσω από τους αντα­γω­νι­στές, αν και σημειώ­νει ιδιαι­τέ­ρως καλή κατά­ταξη ανα­φο­ρικά με τα Μνημεία Παγκό­σμιας Πολι­τι­στι­κής Κλη­ρο­νο­μιάς. Μνημεία που παρα­μέ­νουν ανα­ξιο­ποί­ητα, κλειστά, μη προ­σβά­σιμα και εντέλει σε ομηρία από την απραξία της πολι­τείας, προ­σθέ­τουν παρά­γο­ντες της αγοράς.

 

Γιάννης Ρέτσος: «Πρέπει να σπάσουν αντι­λή­ψεις δεκα­ε­τιών»

«Η δια­σύν­δεση του του­ρι­σμού με τον πολι­τι­σμό απο­τε­λεί για τον ΣΕΤΕ κεντρική στρα­τη­γική προ­τε­ραιό­τητα. Δια­σύν­δεση, όμως, στην πράξη, σημαί­νει ένα καθο­λικό σχέδιο, μια συγκρο­τη­μένη στρα­τη­γική, που σπάει κατε­στη­μέ­νες αντι­λή­ψεις δεκα­ε­τιών και περι­λαμ­βά­νει την πολι­τεία, τους ιδιώτες και το σύνολο της κοι­νω­νίας» τονίζει στην «K» ο πρό­ε­δρος του Συν­δέ­σμου Ελλη­νι­κών Του­ρι­στι­κών Επι­χει­ρή­σεων (ΣΕΤΕ), Γιάννης Ρέτσος.

«Η προ­σαρ­μογή του δημό­σιου και του ιδιω­τι­κού τομέα στις νέες ανάγκες που θα γεν­νη­θούν, οι ευρύ­τε­ρες συνέρ­γειες, τα νέα διευ­ρυ­μένα ωράρια στα μουσεία και στους αρχαιο­λο­γι­κούς χώρους και οι σύγ­χρο­νοι τρόποι φύλαξης, τα νέα πωλη­τή­ρια και ανα­ψυ­κτή­ρια είναι μερικές από τις αυτο­νό­η­τες προ­ϋ­πο­θέ­σεις για να κάνουμε το επόμενο βήμα», εξηγεί. «Και φυσικά, πάνω από όλα χρειά­ζε­ται μια νέα οπτική για την προβολή του πολι­τι­στι­κού μας απο­θέ­μα­τος, πέρα από παρω­χη­μέ­νες και συντη­ρη­τι­κές αντι­λή­ψεις που κατά καιρούς εμφα­νί­ζο­νται. Η διευ­κό­λυνση ξένων οπτι­κο­α­κου­στι­κών παρα­γω­γών στη χώρα μας μέσω της απλο­ποί­η­σης αδειο­δό­τη­σης κινη­μα­το­γρά­φη­σης και των φορο­λο­γι­κών κινή­τρων πρέπει επι­τέ­λους να προ­χω­ρή­σει. Απο­τε­λεί τον καλύ­τερο τρόπο όχι μόνο να προ­σελ­κύ­σουμε συγκυ­ριακά του­ρί­στες, αλλά και να προ­σθέ­σουμε ακόμα μεγα­λύ­τερη αξία στο brand Ελλάδα».

Η μελέτη στρα­τη­γι­κής του του­ρι­σμού, ο οδικός χάρτης για το έτος 2021 που εκπό­νησε ο ΣΕΤΕ, δείχνει πως ο πολι­τι­στι­κός του­ρι­σμός έχει τη μεγα­λύ­τερη προ­στι­θέ­μενη αξία για τη χώρα. Και από μόνος του, ως αυθύ­παρ­κτο προϊόν και σε συν­δυα­σμό με όλα τα υπό­λοιπα, όπως ο ήλιος και η θάλασσα ή ο συνε­δρια­κός του­ρι­σμός. Αλλά χρειά­ζε­ται να γίνουν πολλά, σημειώ­νει ο ΣΕΤΕ και μεταξύ άλλων:

• Προ­σαρ­μογή του Δημο­σίου στις νέες ανάγκες που θα γεν­νη­θούν.

• Συνέρ­γειες και συνερ­γα­σίες με τον ιδιω­τικό τομέα.

• Νέα διευ­ρυ­μένα ωράρια στα μουσεία και στους αρχαιο­λο­γι­κούς χώρους και σύγ­χρο­νοι τρόποι φύλαξής τους.

• Πωλη­τή­ρια με μεγάλη γκάμα προ­ϊ­ό­ντων και ανα­ψυ­κτή­ρια που αντα­πο­κρί­νο­νται στις σύγ­χρο­νες ανάγκες εστί­α­σης.

• Προ­σαρ­μογή και του ιδιω­τι­κού τομέα στις νέες απαι­τή­σεις.

• Φορο­λο­γι­κές προ­βλέ­ψεις αλλά και διευ­κο­λύν­σεις, όπως νέα χρη­μα­το­δο­τικά εργα­λεία, σε νέες επι­χει­ρή­σεις που θα δημιουρ­γη­θούν.

Σταύρος Μπένος: Μια λύση για αξιο­ποί­ηση των θησαυ­ρών μας

Το πλούσιο πολι­τι­στικό και περι­βαλ­λο­ντικό απόθεμα είναι η μεγα­λύ­τερη προίκα της χώρας μας. Δυστυ­χώς, όμως, τα μνημεία παρα­μέ­νουν μέχρι και σήμερα βυθι­σμένα στη μοναξιά τους, τονίζει στην «Κ» ο πρό­ε­δρος του «Δια­ζώ­μα­τος», Σταύρος Μπένος, πρώην υπουρ­γός Πολι­τι­σμού, βου­λευ­τής και ένας από τους ανθρώ­πους που έχουν ασχο­λη­θεί με το θέμα ενεργά και παρα­γω­γικά και θεω­ρεί­ται σήμερα αυθε­ντία στο αντι­κεί­μενο. «Αν και έχουν επεν­δυ­θεί τερά­στιοι χρη­μα­τι­κοί και ανθρώ­πι­νοι πόροι, οι πολι­τι­στι­κοί και περι­βαλ­λο­ντι­κοί μας θησαυ­ροί παρα­μέ­νουν ανα­ξιο­ποί­η­τοι», σημειώ­νει.

Τι φταίει; «Η έλλειψη του πολι­τι­σμού των συνερ­γειών και της μέρι­μνας για τη βιω­σι­μό­τητα των υπο­δο­μών, αλλά και η αδυ­να­μία εφαρ­μο­γής νέων μορφών δια­χεί­ρι­σης. Νέες λέξεις, όπως η ποιό­τητα, η διαρκής αξιο­λό­γηση, το marketing, η επι­χει­ρη­μα­τι­κό­τητα και η βιω­σι­μό­τητα πρέπει να εντα­χθούν στη δια­χεί­ριση των μνη­μείων», εξηγεί ο Σταύρος Μπένος.

Για να θερα­πεύ­σει τις αδυ­να­μίες αυτές ίδρυσε το 2008 στην Ελλάδα την Κίνηση Πολιτών «ΔΙΑΖΩΜΑ». Κύριοι στόχοι του είναι η συμβολή στην προ­στα­σία και ανά­δειξη των αρχαίων χώρων θέασης και ακρό­α­σης (θεάτρων, ωδείων, σταδίων, αμφι­θε­ά­τρων), αλλά και η ευαι­σθη­το­ποί­ηση των αρμό­διων φορέων και πολιτών προς την κατεύ­θυνση αυτή. Τα τελευ­ταία χρόνια θεμε­λιώ­δες αξίωμα του σωμα­τείου είναι η ένταξη των μνη­μείων στο κέντρο της ζωής και η σύνδεσή τους με την αει­φο­ρία και τη βιώσιμη ανά­πτυξη. Πώς επι­τυγ­χά­νε­ται αυτό; Με την υλο­ποί­ηση νέων προ­γραμ­μά­των ολο­κλη­ρω­μέ­νης δια­χεί­ρι­σης των μνη­μείων, όπως οι πολι­τι­στι­κές – περι­βαλ­λο­ντι­κές δια­δρο­μές και τα αρχαιο­λο­γικά πάρκα.

Τι είναι πολι­τι­στική δια­δρομή; Ενα εξει­δι­κευ­μένο και επώνυμο του­ρι­στικό προϊόν, το οποίο δια­μορ­φώ­νε­ται με βάση ένα συγκε­κρι­μένο συνε­κτικό στοι­χείο, αρχαιό­τη­τες, όπως π.χ. παρεμ­φερή στοι­χεία της ίδιας περιό­δου ή δια­φό­ρων περιό­δων ή ακόμη και ιστο­ρι­κές δια­δρο­μές, μύθοι κ.ά. Τι είναι αρχαιο­λο­γικό πάρκο; Η διεύ­ρυνση και η ανά­δειξη ενός μνη­μεια­κού συνόλου με εύκολα προ­σλή­ψιμο και ευχά­ρι­στο τρόπο, προ­κει­μέ­νου ο αρχαιο­λο­γι­κός χώρος να μετα­τρα­πεί σε ένα πάρκο που εντάσ­σει και ανα­δει­κνύει τα μνημεία μέσα στο φυσικό τοπίο, στο οποίο δημιουρ­γή­θη­καν.

Στόχος των προ­γραμ­μά­των, τονίζει ο κ. Μπένος, είναι να απο­τε­λέ­σουν μοχλό για την οικο­νο­μική, κοι­νω­νική, του­ρι­στική και περι­βαλ­λο­ντική ανά­πτυξη μιας περιο­χής και να συν­δέ­σουν τα μνημεία με την τοπική επι­χει­ρη­μα­τι­κό­τητα και παρα­γωγή. Μεγάλο σύμμαχο απο­τε­λεί και το ΕΣΠΑ (2014-2020).

Ελενα Κου­ντουρά:Στο­χευ­μέ­νες δράσεις και συνέρ­γειες

«Η εθνική και περι­φε­ρειακή του­ρι­στική πολι­τική που υλο­ποιούμε από το 2015 έχει στόχο να κατα­στή­σουμε την Ελλάδα παγκό­σμιο ελκυ­στικό προ­ο­ρι­σμό για του­ρι­σμό 365 ημέρες τον χρόνο. Η πλούσια ιστορία μας και ο πολι­τι­σμός μας, με την παγκό­σμια ακτι­νο­βο­λία τους και τη δια­χρο­νική τους αξία, έχουν πρω­τα­γω­νι­στική θέση στον θεμα­τικό του­ρι­σμό που προ­ω­θούμε», δηλώνει στην «Κ» η υπουρ­γός Του­ρι­σμού Ελενα Κου­ντουρά.

«Με στο­χευ­μέ­νες δράσεις, συνέρ­γειες και πρω­το­βου­λίες που υλο­ποιού­νται για πρώτη φορά, προ­βάλ­λουμε και προ­ω­θούμε τον ελλη­νικό πολι­τι­σμό ώστε να ενι­σχύ­σουμε την εξω­στρέ­φειά του και να ανα­δεί­ξουμε την υψηλή προ­στι­θέ­μενη αξία του του­ρι­στι­κού μας προ­ϊ­ό­ντος», συνε­χί­ζει η κ. Κου­ντουρά. «Είμαστε ταυ­τό­χρονα σε διαρκή συνερ­γα­σία με το υπουρ­γείο Πολι­τι­σμού, ξεπερ­νάμε αγκυ­λώ­σεις του παρελ­θό­ντος και μέσα από τον συντο­νι­σμό των ενερ­γειών ενι­σχύ­ουμε την επι­σκε­ψι­μό­τητα και την υψηλού επι­πέ­δου εμπει­ρία γνω­ρι­μίας και εξοι­κεί­ω­σης των επι­σκε­πτών μας με τον πολι­τι­στικό πλούτο της πατρί­δας μας, που απο­τε­λεί άμεση και διαρκή δια­φή­μιση της χώρας μας διεθνώς».

Οπως εξηγεί στην «Κ», ορι­σμέ­νες από τις δράσεις του υπουρ­γείου είναι καθο­ρι­στι­κές. Σε στενή συνερ­γα­σία με το Φεστι­βάλ Αθηνών και Επι­δαύ­ρου, προ­ω­θεί­ται ήδη δυνα­μικά στο εξω­τε­ρικό το φετινό πρό­γραμμά του. «Συνερ­γα­ζό­μα­στε με τις περι­φέ­ρειες, τους δήμους και τον ιδιω­τικό τομέα, και προ­βάλ­λουμε οργα­νω­μένα και συστη­μα­τικά τα αντα­γω­νι­στικά πλε­ο­νε­κτή­ματα και τον ιστο­ρικό και πολι­τι­στικό πλούτο κάθε προ­ο­ρι­σμού», υπο­γραμ­μί­ζει η υπουρ­γός. Σημειώ­νει δε πως «εξα­σφα­λί­σαμε και συν­διορ­γα­νώ­νουμε την 8η Διεθνή Συνά­ντηση του Παγκό­σμιου Οργα­νι­σμού Του­ρι­σμού για τον Του­ρι­σμό στον Δυτικό Δρόμο του Μετα­ξιού, στη Θεσ­σα­λο­νίκη, τον Οκτώ­βριο του 2018».

Στο πλαίσιο του Ετους Του­ρι­σμού Ελλάδας – Ρωσίας 2017-2018, επι­χει­ρεί­ται η δια­σύν­δεση με τον πολι­τι­στικό και προ­σκυ­νη­μα­τικό του­ρι­σμό. «Προ­σελ­κύ­σαμε διε­θνείς παρα­γω­γές», προ­σθέ­τει, και ενδει­κτικά ανα­φέ­ρει ντο­κι­μα­ντέρ της συναυ­λίας των Foo Fighters στο Ηρώδειο, το αφιέ­ρωμα στον μινωικό πολι­τι­σμό του Travel Channel και την ταινία «Tiger Zinda Hai» στη Νάξο, και τον κύκλο επει­σο­δίων της σειράς ελλη­νι­κής γαστρο­νο­μίας «Μy Greek Table» στο αμε­ρι­κα­νικό δίκτυο PBS όπως επίσης και το ντο­κι­μα­ντέρ κον­σέρ­των κλα­σι­κής μου­σι­κής στην Ελλάδα του Chamber Music Society of Lincoln Center (CMS) της Νέας Υόρκης.