Εργαστήρια Δεξιοτήτων στο νέο πρόγραμμα νηπιαγωγείου, δημοτικού και γυμνασίου

Τα Εργα­στή­ρια Δεξιο­τή­των (ΕΔ), ένα νέο μάθημα που εντάσ­σε­ται στο υπο­χρε­ω­τικό ωρο­λό­γιο πρό­γραμμα του νηπια­γω­γείου, του δημο­τι­κού και του γυμνα­σίου, δηλαδή σε όλη την υπο­χρε­ω­τική εκπαί­δευση, παρου­σιά­ζει το υπουρ­γείο Παι­δείας και Θρη­σκευ­μά­των.

Όπως ανα­φέ­ρει, τα ΕΔ και­νο­το­μούν σε 4 άξονες:

1. Προσ­δο­κώ­μενα μαθη­σιακά απο­τε­λέ­σματα – Έμφαση στις δεξιό­τη­τες

Τα ΕΔ θέτουν στο επί­κε­ντρο την καλ­λιέρ­γεια δεξιο­τή­των, ώστε οι μαθητές να μην απο­τε­λούν απλώς παθη­τι­κούς απο­δέ­κτες γνώσης, αλλά να μαθαί­νουν πώς να αξιο­ποιούν τις γνώσεις τους, πώς να ανα­κα­λύ­πτουν νέα γνώση, πώς να θέτουν στόχους, πώς να συνερ­γά­ζο­νται, αλλά και να λαμ­βά­νουν πρω­το­βου­λίες.

Συγκε­κρι­μένα, μέσω των ΕΔ, ο μαθητής καλ­λιερ­γεί τις δεξιό­τη­τες 21ου αιώνα – δεξιό­τη­τες ζωής, ήπιες δεξιό­τη­τες, ψηφια­κές δεξιό­τη­τες καιεν­δυ­να­μώ­νε­ται σε ατομικό επίπεδο (π.χ. αποκτά αυτο­πε­ποί­θηση και αυτο­ε­κτί­μηση, καλ­λιερ­γεί την κριτική του σκέψη, λαμ­βά­νει απο­φά­σεις, επιλύει προ­βλή­ματα, μαθαί­νει πώς να μαθαί­νει),

μαθαί­νει να συμ­με­τέ­χει ενεργά σε ομάδες (π.χ. αποκτά δεξιό­τη­τες επι­κοι­νω­νίας και συνερ­γα­σίας, καλ­λιέρ­γει την ενσυ­ναί­σθηση και τον αλλη­λο­σε­βα­σμό),

εξε­λίσ­σε­ται σε ευαι­σθη­το­ποι­η­μένο και υπεύ­θυνο πολίτη της κοι­νω­νίας, με έμφαση στην κατα­νό­ηση, την ερμη­νεία και την αντι­με­τώ­πιση των προ­κλή­σεων του 21ου αιώνα.

Παρά­δειγμα: Σε ένα πρό­γραμμα ΕΔ για τη σεξουα­λική δια­παι­δα­γώ­γηση, στόχος δεν είναι οι μαθητές να απο­μνη­μο­νεύ­σουν απλώς πλη­ρο­φο­ρίες, αλλά π.χ. να μάθουν πώς να θέτουν όρια, να δια­κρί­νουν το «θετικό» από το «αρνη­τικό» άγγιγμα, να αντι­λαμ­βά­νο­νται την έννοια της συναί­νε­σης, κτλ.

2. Οργά­νωση του εκπαι­δευ­τι­κού περιε­χο­μέ­νου – Θεμα­τι­κές & διε­πι­στη­μο­νι­κό­τητα

Τα ΕΔ είναι οργα­νω­μένα με βάση 4 θεμα­τι­κές και υπο­θε­μα­τι­κές:

Ζω καλύ­τερα: Υγεία: Δια­τροφή – Αυτο­μέ­ρι­μνα – Οδική Ασφά­λεια / Ψυχική και Συναι­σθη­μα­τική Υγεία – Πρόληψη / Γνωρίζω το σώμα μου – Σεξουα­λική Δια­παι­δα­γώ­γηση

Φρο­ντίζω το περι­βάλ­λον: Οικο­λο­γία – Παγκό­σμια και τοπική φυσική κλη­ρο­νο­μιά / Φυσικές κατα­στρο­φές και πολι­τική προ­στα­σία / Παγκό­σμια και τοπική πολι­τι­στική κλη­ρο­νο­μιά

Ενδια­φέ­ρο­μαι και ενεργώ: Ανθρώ­πινα Δικαιώ­ματα / Εθε­λο­ντι­σμός – Δια­με­σο­λά­βηση / Συμπε­ρί­ληψη: Αλλη­λο­σε­βα­σμός – Δια­φο­ρε­τι­κό­τητα

Δημιουργώ και και­νο­τομώ: STEM – Εκπαι­δευ­τική Ρομπο­τική / Επι­χει­ρη­μα­τι­κό­τητα – Αγωγή στα­διο­δρο­μίας – Γνω­ρι­μία με επαγ­γέλ­ματα

Στη διάρ­κεια μιας σχο­λι­κής χρονιάς, κάθε τμήμα έρχεται σε επαφή και με τις 4 θεμα­τι­κές ενό­τη­τες. Η κάθε υπο­θε­μα­τική υλο­ποιεί­ται σε διά­στημα 5-7 εβδο­μά­δων. Οι μαθητές του Νηπια­γω­γείου, της Α’ και Β’ Δημο­τι­κού «κάνουν» Εργα­στή­ρια Δεξιο­τή­των για 3 ώρες/εβδο­μάδα, οι μαθητές της Γ’ και Δ’ Δημο­τι­κού για  2 ώρες/εβδο­μάδα, και, οι μαθητές της Ε’ και ΣΤ’ Δημο­τι­κού και του Γυμνα­σίου κάνουν 1 ώρα/εβδο­μάδα.

Αυτές οι θεμα­τι­κές προ­ά­γουν τους Στόχους Βιώ­σι­μης Ανά­πτυ­ξης των Ηνω­μέ­νων Εθνών και δια­μορ­φώ­νουν ευαι­σθη­το­ποι­η­μέ­νους και υπεύ­θυ­νους πολίτες του κόσμου, με έμφαση στην κατα­νό­ηση, την ερμη­νεία και την αντι­με­τώ­πιση των προ­κλή­σεων του 21ου αιώνα.

Παρά­δειγμα: Σε ένα πρό­γραμμα ΕΔ για την κλι­μα­τική αλλαγή, οι μαθητές καλού­νται να «υιο­θε­τή­σουν» μία πυρό­πλη­κτη περιοχή και παρα­κο­λου­θούν την εξέλιξή της με αερο­φω­το­γρα­φίες, ψηφια­κές εφαρ­μο­γές και επι­τό­πια μελέτη πεδίου (“forest watchdog”).

Τα ΕΔ δεν αντλούν από ένα μόνο πεδίο, αλλά από δια­φο­ρε­τικά επι­στη­μο­νικά και γνω­στικά πεδία, καθώς οι δρα­στη­ριό­τη­τες εμπλου­τί­ζουν τη γνώση που λαμ­βά­νε­ται  από τα «κλασικά» μαθή­ματα». Έτσι, τα ΕΔ προ­ά­γουν τη διε­πι­στη­μο­νική/δια­θε­μα­τική σκέψη.

Παρά­δειγμα: Σε ένα πρό­γραμμα ΕΔ για STEM, οι μαθητές εξε­ρευ­νούν τον κύκλο του νερού και τα προ­βλή­ματα που προ­κα­λού­νται σε αυτόν από την κλι­μα­τική αλλαγή μέσω αλγο­ριθ­μι­κών εργα­λείων για τον προ­σα­να­το­λι­σμό και τον υπο­λο­γι­σμό της από­στα­σης – αντλώ­ντας από τη Βιο­λο­γία, τη Χημεία, τη Φυσική, τα Μαθη­μα­τικά, την Πλη­ρο­φο­ρική.

3. Εκπαι­δευ­τικά μέσα – Συν­δυα­σμός πηγών & βιω­μα­τική γνώση

Το «μάθημα» στα ΕΔ οργα­νώ­νε­ται στη βάση εκπαι­δευ­τι­κών προ­γραμ­μά­των, όχι σχο­λι­κού βιβλίου. Προ­ά­γε­ται, δηλαδή, η χρήση πολ­λα­πλών πηγών και μέσων και ενι­σχύ­ε­ται η συν­δυα­στική γνώση.

Τα εκπαι­δευ­τικά προ­γράμ­ματα ενι­σχύ­ουν βιω­μα­τι­κές και συνερ­γα­τι­κές εκπαι­δευ­τι­κές προ­σεγ­γί­σεις, καθώς δίνουν έμφαση σε εκπαι­δευ­τι­κές δράσεις και δρα­στη­ριό­τη­τες, όπως π.χ. κατα­σκευές, θεα­τρικό παι­χνίδι, οργά­νωση έρευνας ή συνέ­ντευ­ξης, συμ­με­τοχή στο εκπαι­δευ­τικό ραδιό­φωνο ή στην εκπαι­δευ­τική τηλε­ό­ραση, εργα­στη­ριακή δημιουρ­γία εικο­νι­κής επι­χεί­ρη­σης, διορ­γά­νωση εκδη­λώ­σεων.

Παρά­δειγμα: Σε ένα πρό­γραμμα ΕΔ για την τοπική φυσική κλη­ρο­νο­μιά, οι μαθητές μέσα από κινη­τικά παι­χνί­δια και παι­χνί­δια ρόλων κάνουν μια προ­σο­μοί­ωση του εγκλω­βι­σμού που νιώθουν τα ζώα που παγι­δεύ­ο­νται σε σκου­πί­δια και ευαι­σθη­το­ποιού­νται.

4. Φιλο­σο­φία εκπαι­δευ­τι­κού συστή­μα­τος – Αυτο­νο­μία, απο­κέ­ντρωση & εξω­στρέ­φεια

Τα εκπαι­δευ­τικά προ­γράμ­ματα που αξιο­ποιού­νται στα Εργα­στή­ρια Δεξιο­τή­των έχουν αξιο­λο­γη­θεί και εγκρι­θεί από το ΙΕΠ, αλλά βασί­ζο­νται στην τεχνο­γνω­σία ποι­κί­λων φορέων, π.χ. εκπαι­δευ­τι­κών, πανε­πι­στη­μια­κών, ερευ­νη­τών, οργα­νώ­σεων της κοι­νω­νίας των πολιτών, διεθνών οργα­νώ­σεων, της τοπικής αυτο­διοί­κη­σης.

Παρα­δείγ­ματα φορέων που έχουν συμ­βά­λει σε προ­γράμ­ματα ΕΔ: Ύπατη Αρμο­στεία του ΟΗΕ για τους Πρό­σφυ­γες, Διεθνής Αμνη­στία, the World Wide Fund for Nature (WWF), Action Aid Greece, Τμήμα Φιλο­σο­φίας του ΕΚΠΑ

Οι ίδιοι οι εκπαι­δευ­τι­κοί επι­λέ­γουν τα εκπαι­δευ­τικά προ­γράμ­ματα που θέλουν να χρη­σι­μο­ποι­ή­σουν στο μάθημα (στη βάση μητρώου εγκε­κρι­μέ­νων προ­γραμ­μά­των), αφου­γκρα­ζό­με­νοι τα ενδια­φέ­ρο­ντα και τις ανάγκες του τμή­μα­τός τους.

Παρά­δειγμα: Στα πλαίσια της υπο­θε­μα­τι­κής «Συμπε­ρί­ληψη: Αλλη­λο­σε­βα­σμός – Δια­φο­ρε­τι­κό­τητα», αν το σχολείο είναι σε μια πολυ­πο­λι­τι­σμική γει­το­νιά, μπορεί να επι­λέ­ξει ένα πρό­γραμμα για τον πλου­ρα­λι­σμό κι την πρόληψη/αντι­με­τώ­πιση του ρατσι­σμού αντί για ένα πρό­γραμμα για προ­σβα­σι­μό­τητα των ΑμεΑ.

Τα εκπαι­δευ­τικά προ­γράμ­ματα προ­ά­γουν τη διά­δραση του σχο­λείου με την κοι­νω­νία, τη διορ­γά­νωση δράσεων και εκδη­λώ­σεων, τη συμ­με­τοχή σε δρώμενα της τοπικής και ευρύ­τε­ρης κοι­νό­τη­τας και την αλλη­λε­πί­δραση της σχο­λι­κής κοι­νό­τη­τας με εθνικά, ευρω­παϊκά και διεθνή φόρα ή άτομα

Παρά­δειγμα: Σε ένα πρό­γραμμα ΕΔ για την κλι­μα­τική αλλαγή, οι μαθητές καλού­νται να συντά­ξουν ένα πρό­γραμμα δράσης (Action Plan) για το πώς η γει­το­νιά τους μπορεί να γίνει πιο φιλική στο περι­βάλ­λον και να το παρου­σιά­σουν στους τοπι­κούς φορείς.

Από τον σχε­δια­σμό στην καθο­λική εφαρ­μογή: Πώς δια­σφα­λί­ζε­ται η επι­τυ­χής ενσω­μά­τωση των ΕΔ στο σχολείο;

Ο παρά­γο­ντας που δια­σφα­λί­ζει την ομαλή και επιτυχή ενσω­μά­τωσή τους στη σχολική ζωή είναι η ένταξή τους σε ένα ευρύ­τερο μεταρ­ρυθ­μι­στικό οικο­σύ­στημα συμπλη­ρω­μα­τι­κών και αλλη­λο­ε­νι­σχυό­με­νων δράσεων, με έμφαση:

Στην πιλο­τική εφαρ­μογή των ΕΔ:

Κατά τη σχολική ρονιά 2020-21, τα ΕΔ εφαρ­μό­στη­καν πιλο­τικά σε αντι­προ­σω­πευ­τικό δείγμα 217 σχο­λείων όλης της χώρας.

Στις επι­μορ­φώ­σεις των εκπαι­δευ­τι­κών:

Ειδικά σχε­δια­σμένο επι­μορ­φω­τικό πρό­γραμμα για τα ΕΔ υπο­στη­ρί­ζει τους εκπαι­δευ­τι­κούς να προ­σαρ­μο­στούν στη νέα εκπαι­δευ­τική πραγ­μα­τι­κό­τητα των ΕΔ παρέ­χο­ντας τους τα κατάλ­ληλα εργα­λεία για να ενη­με­ρω­θούν και να εξοι­κειω­θούν με τον εκπαι­δευ­τικό σχε­δια­σμό των ΕΔ. Οι περίπου 75.000 εκπαι­δευ­τι­κοί που κλή­θη­καν, κατά το σχολικό έτος 2021-22, να υλο­ποι­ή­σουν τα ΕΔ στην τάξη έχουν εγγρα­φεί στην επι­μόρ­φωση του ΙΕΠ.

Στα νέα Προ­γράμ­ματα Σπουδών:

Τα 166 Νέα Προ­γράμ­ματα Σπουδών αλλά­ζουν το τι διδά­σκε­ται το κάθε μάθημα κάθε τάξης, από το Νηπια­γω­γείο μέχρι και το Λύκειο, καθώς και το πώς διδά­σκο­νται τα μαθή­ματα αυτά, με έμφαση, μεταξύ άλλων, στην από­κτηση δεξιο­τή­των, στην εστίαση στην ουσία της γνώσης (κατα­πο­λέ­μηση παπα­γα­λίας/απο­στή­θι­σης) στη δια­θε­μα­τι­κό­τητα και τη διε­πι­στη­μο­νι­κό­τητα και στη σύνδεση θεωρίας και πράξης.

Στα νέα σχολικά βιβλία και την ελεύ­θερη επιλογή σχο­λι­κού βιβλίου:

Δεδο­μέ­νου ότι από τη σχολική χρονιά 2023-24, οι μαθητές και οι εκπαι­δευ­τι­κοί θα έχουν πρό­σβαση σε παρα­πάνω από ένα διδα­κτικό βιβλίο ανά μάθημα, καθώς και σε πλούσιο συμπλη­ρω­μα­τικό ψηφιακό εκπαι­δευ­τικό υλικό, η έμφαση στη χρήση πολ­λα­πλών πηγών και μέσων και τη συν­δυα­στική γνώση που εισά­γε­ται από τα ΕΔ, θα εδραιω­θεί σε όλα τα μαθή­ματα όλων των τάξεων.

Στον ψηφιακό μετα­σχη­μα­τι­σμό της εκπαί­δευ­σης:

Οι εκπαι­δευ­τι­κοί και οι μαθητές ενδυ­να­μώ­νο­νται, τόσο σε επίπεδο υπο­δο­μών όσο και σε επίπεδο δεξιο­τή­των, ώστε να αξιο­ποιούν στο έπακρο τα ψηφιακά εργα­λεία που προ­βλέ­πουν τα ΕΔ και να επι­τευ­χθεί ο ψηφια­κός εγγρα­μα­τι­σμός, με τρόπο συμπε­ρι­λη­πτικό, χωρίς να μείνει κανείς πίσω.

Δια­κρί­σεις

Στις 19/05/2021, τα ΕΔ βρα­βεύ­τη­καν από το Ευρω­παϊκό Δίκτυο για την Εκπαί­δευση για την Ιδιό­τητα του Παγκό­σμιου Πολίτη GENE (Global Education Network Europe). Τα ΕΔ επι­λέ­χθη­καν για τον και­νο­τόμο εκπαι­δευ­τικό σχε­δια­σμό τους και την ευθυ­γράμ­μισή τους με τον ορισμό της Δια­κή­ρυ­ξης του Μάα­στριχτ για την Παγκό­σμια Εκπαί­δευση ως «μια εκπαί­δευση που ανοίγει τα μάτια και το νου των ανθρώ­πων στις πραγ­μα­τι­κό­τη­τες του παγκο­σμιο­ποι­η­μέ­νου κόσμου και τους αφυ­πνί­ζει, ώστε να επι­διώ­κουν έναν κόσμο με περισ­σό­τερη δικαιο­σύνη, ισότητα και ανθρώ­πινα δικαιώ­ματα για όλους».

Πηγή naftemporiki.gr