Νίκος Σηφουνάκης: «Ανάπτυξη χωρίς όρια σημαίνει απώλεια ταυτότητας»

Με λόγο με­τρη­μέ­νο αλλά αιχ­μη­ρό όπου χρειά­ζε­ται, ο Νίκος Ση­φου­νά­κης επι­στρέ­φει στη δη­μό­σια συ­ζή­τη­ση σε μια πε­ρί­ο­δο που το Αι­γαίο δο­κι­μά­ζε­ται από την υπερ­δό­μη­ση, την του­ρι­στι­κή έκρη­ξη και τις αλ­λοιώ­σεις στο φυ­σι­κό και δο­μη­μέ­νο του πε­ρι­βάλ­λον. Αρ­χι­τέ­κτο­νας στο επάγ­γελ­μα και πο­λι­τι­κός με δια­δρο­μή που σφρά­γι­σε κρί­σι­μες δε­κα­ε­τί­ες για τα νησιά, υπήρ­ξε ο άν­θρω­πος πίσω από τολ­μή­μα­τα που άλ­λα­ξαν τον χάρτη της νη­σιω­τι­κής προ­στα­σί­ας. Τον νόμο για την από­συρ­ση των δυ­σλει­τουρ­γι­κών και αι­σθη­τι­κά απα­ξιω­μέ­νων κτη­ρί­ων του ’60 και του ’70, τα ει­δι­κά Προ­ε­δρι­κά Δια­τάγ­μα­τα που επέ­βα­λαν μορ­φο­λο­γι­κούς κα­νό­νες σε κάθε νησί ξε­χω­ρι­στά, καθώς και τα ση­μα­ντι­κά βή­μα­τα του ΥΠΕΚΑ για τον Νέο Οι­κο­δο­μι­κό Κα­νο­νι­σμό και τη νέα δια­δι­κα­σία έκ­δο­σης οι­κο­δο­μι­κών αδειών.

Η πο­ρεία του, ωστό­σο, δεν απο­τυ­πώ­νε­ται μόνο στα νο­μο­θε­τή­μα­τα. Είναι μια δια­δρο­μή που πέ­ρα­σε μέσα από συ­γκρού­σεις με το­πι­κές κοι­νω­νί­ες, αντι­δρά­σεις δη­μο­τι­κών συμ­βου­λί­ων που κά­πο­τε τον κή­ρυ­ξαν «ανε­πι­θύ­μη­το», αλλά και από βαθιά πίστη ότι τα νησιά του Αι­γαί­ου οφεί­λουν να δια­φυ­λα­χθούν ως ζω­ντα­νά σύ­νο­λα πο­λι­τι­σμού και ιστο­ρί­ας. Σή­με­ρα, πολλά από αυτά τα νησιά, μπρο­στά στην πίεση της ανε­ξέ­λεγ­κτης ανά­πτυ­ξης, επι­κα­λού­νται τα ίδια δια­τάγ­μα­τα που τότε αμ­φι­σβη­τή­θη­καν, ανα­γνω­ρί­ζο­ντας έστω κα­θυ­στε­ρη­μέ­να, την αξία μιας προ­νοη­τι­κής πο­λι­τι­κής.

Σε μια συ­νέ­ντευ­ξη εφ’ όλης της ύλης στη «δ», ο πρώην υπουρ­γός μιλά για τις εμπει­ρί­ες που τον δια­μόρ­φω­σαν, από τα μα­θη­τι­κά του χρό­νια μέχρι τα υπουρ­γι­κά γρα­φεία πέντε δια­φο­ρε­τι­κών χαρ­το­φυ­λα­κί­ων. Ανα­φέ­ρε­ται στον ρόλο του Αι­γαί­ου ως «πνεύ­μο­να» της χώρας, σχο­λιά­ζει την πο­λι­τι­κή εποχή του εντυ­πω­σια­σμού και της τη­λε­ο­πτι­κής αντι­πα­ρά­θε­σης, ενώ κα­τα­θέ­τει την εκτί­μη­σή του για ένα μέλ­λον όπου οι κυ­βερ­νή­σεις συ­νερ­γα­σί­ας θα απο­τε­λούν πλέον τον κα­νό­να. Την ίδια στιγ­μή, δια­τυ­πώ­νει με σα­φή­νεια τι θε­ω­ρεί ανα­γκαίο για την επό­με­νη μέρα των νη­σιών. Αυ­στη­ρή χω­ρο­θέ­τη­ση, προ­στα­σία της αγρο­τι­κής γης και σα­φείς πε­ριο­χές αδό­μη­του χώρου, ώστε το Αι­γαίο να μη χάσει την ταυ­τό­τη­τά του μέσα στη δίνη του υπερ­του­ρι­σμού.

Ανα­λυ­τι­κά η συ­νέ­ντευ­ξη:

• Κύριε Ση­φου­νά­κη, κοι­τά­ζο­ντας πίσω στα χρό­νια της ενερ­γού πο­λι­τι­κής σας, ποια θε­ω­ρεί­τε τη ση­μα­ντι­κό­τε­ρη πο­λι­τι­κή στιγ­μή της δια­δρο­μής σας;

Στην πο­λι­τι­κή η ενα­σχό­λη­σή μου μπορώ να πω ότι αρ­χί­ζει από τα μα­θη­τι­κά μου χρό­νια.

Στην 27χρονη κοι­νο­βου­λευ­τι­κή μου δια­δρο­μή, και την ευ­θύ­νη που μου ανα­τέ­θη­κε σε πέντε υπουρ­γεία των οποί­ων υπήρ­ξα πο­λι­τι­κός προϊ­στά­με­νος, κάθε στιγ­μή έχει τα χα­ρα­κτη­ρι­στι­κά της και την αξία της.

Θέλω να το­νί­σω όμως ότι η πρώτη εμπει­ρία με τη διοί­κη­ση υπήρ­ξε ση­μα­ντι­κή για μένα και ήταν η Νο­μαρ­χία Λέ­σβου, και κα­τό­πιν η Γε­νι­κή Διεύ­θυν­ση της ΕΡΤ, την εποχή που υπήρ­χε μόνο η κρα­τι­κή ενη­μέ­ρω­ση. Μπορώ να πω ότι κάθε θέση ευ­θύ­νης έχει τα δικά της χα­ρα­κτη­ρί­στη­κα.

• Ως υπουρ­γός Αι­γαί­ου δώ­σα­τε ιδιαί­τε­ρη βα­ρύ­τη­τα στη δια­τή­ρη­ση της αρ­χι­τε­κτο­νι­κής φυ­σιο­γνω­μί­ας των νη­σιών. Πόσο δύ­σκο­λο ήταν να ισορ­ρο­πή­σε­τε ανά­με­σα στην ανά­πτυ­ξη και στη δια­φύ­λα­ξη της πο­λι­τι­στι­κής και αρ­χι­τε­κτο­νι­κής κλη­ρο­νο­μιάς; Σας ρωτώ γιατί πλέον το μότο της επο­χής μιλά για βιώ­σι­μο του­ρι­σμό που δια­χρο­νι­κά ως χώρα -εκτός εξαι­ρέ­σε­ων- έχου­με υπο­νο­μεύ­σει. Θυ­μά­μαι ότι όταν εσείς μι­λού­σα­τε για πε­ριο­ρι­σμούς, πολ­λοί θε­ω­ρού­σαν ότι ήσα­σταν αντί­θε­τος με την πρό­ο­δο των νη­σιών τους.

Γεν­νή­θη­κα αντι­κρί­ζο­ντας τη θά­λασ­σα του Αι­γαί­ου και την τε­τρα­ε­τία 2000-2004 που ήμουν επι­κε­φα­λής στο Υπουρ­γείο Αι­γαί­ου την θεωρώ από τις πιο ση­μα­ντι­κές και δη­μιουρ­γι­κές πε­ριό­δους της πο­λι­τι­κής μου ζωής.

Έχω επι­σκε­φθεί όλα τα νησιά και τις νη­σί­δες του Αι­γαί­ου πολ­λές φορές με βα­πό­ρια και ελι­κό­πτε­ρα, και για μένα το Αι­γαίο είναι ο πνεύ­μο­νας της Ελ­λά­δας.

Το ότι είμαι αρ­χι­τέ­κτο­νας και έχο­ντας γνω­ρί­σει πώς χώρες της Ευ­ρώ­πης προ­στά­τευ­σαν την αρ­χι­τε­κτο­νι­κή τους κλη­ρο­νο­μιά πχ η Ιτα­λία, με βο­ή­θη­σε να βλέπω πιο μα­κριά και να διαι­σθά­νο­μαι την απει­λή κα­τα­στρο­φής της ισορ­ρο­πί­ας του φυ­σι­κού και του δο­μη­μέ­νου πε­ρι­βάλ­λο­ντος των νη­σιών από την υπερ­δό­μη­ση. Το υπουρ­γείο Αι­γαί­ου απέ­κτη­σε την αρ­μο­διό­τη­τα να θέτει κα­νό­νες προ­στα­σί­ας της αρ­χι­τε­κτο­νι­κής κλη­ρο­νο­μιάς και του ιδιαί­τε­ρου φυ­σι­κού κάλ­λους των νη­σιών με από­φα­ση του αεί­μνη­στου Κώστα Ση­μί­τη, ο οποί­ος εκ­χώ­ρη­σε την αρ­μο­διό­τη­τα που μέχρι τότε είχε το ΥΠΕ­ΧΩ­ΔΕ.

Συ­ντά­χθη­καν ει­δι­κά Προ­ε­δρι­κά Δια­τάγ­μα­τα σχε­δόν για κάθε νησί, με όρους και πε­ριο­ρι­σμούς δό­μη­σης, τέ­θη­καν μορ­φο­λο­γι­κοί κα­νό­νες που αντα­πο­κρί­νο­νται στην αρ­χι­τε­κτο­νι­κή φυ­σιο­γνω­μία και ιστο­ρία κάθε τόπου.

Συ­νά­ντη­σα αντι­δρά­σεις πολ­λές, υπήρ­ξαν Δη­μο­τι­κά Συμ­βού­λια κά­ποιων νη­σιών που με από­φα­σή τους με κή­ρυ­ξαν ανε­πι­θύ­μη­το πρό­σω­πο.

Ει­κο­σι­πέ­ντε χρό­νια μετά οι το­πι­κές αρχές των ίδιων νη­σιών επι­κα­λού­νται τα Δια­τάγ­μα­τα Ση­φου­νά­κη όπως απο­κα­λού­νται πλέον, για την προ­στα­σία από αυ­θαι­ρε­σί­ες, και έχουν γίνει βα­σι­κοί υπε­ρα­σπι­στές εκεί­νου του θε­σμι­κού πλαι­σί­ου που δη­μιουρ­γή­σα­με.

• Αν εί­χα­τε σή­με­ρα τη δυ­να­τό­τη­τα να σχε­διά­σε­τε από την αρχή μια στρα­τη­γι­κή για τα νησιά του Αι­γαί­ου, ποια θα ήταν τα πρώτα τρία πράγ­μα­τα που θα κά­να­τε;

Θα πρό­τασ­σα την αυ­στη­ρή χω­ρο­θέ­τη­ση λει­τουρ­γιών και δρά­σε­ων καθώς και θε­σμο­θέ­τη­ση κα­νό­νων προ­στα­σί­ας της αγρο­τι­κής γης και προσ­διο­ρι­σμό αδό­μη­των πε­ριο­χών.

Γνω­ρί­ζε­τε ότι στους πέντε νο­μούς του Αι­γαί­ου, με Προ­ε­δρι­κά Δια­τάγ­μα­τα που θε­σμο­θε­τή­θη­καν την πε­ρί­ο­δο 2000-2004, προσ­διο­ρί­ζο­νται αδό­μη­τες νη­σί­δες σε κάθε έναν από αυ­τούς.

Σή­με­ρα βλέ­που­με στις χώρες που είναι με­γά­λοι του­ρι­στι­κοί προ­ο­ρι­σμοί, να υπάρ­χουν αντι­δρά­σεις έντο­νες, ενά­ντια στον υπερ­του­ρι­σμό, ο οποί­ος αλ­λοιώ­νει τη ζωή των αν­θρώ­πων και του πε­ρι­βάλ­λο­ντος.

• Ως πο­λι­τι­κός που υπη­ρέ­τη­σε το ΠΑΣΟΚ σε πε­ριό­δους έντο­νης δη­μιουρ­γι­κό­τη­τας αλλά και κρί­σι­μων απο­φά­σε­ων, πώς αξιο­λο­γεί­τε την πο­ρεία της χώρας σή­με­ρα;

Ζούμε σε μια εποχή όπου στην πο­λι­τι­κή κυ­ριαρ­χεί ο εντυ­πω­σια­σμός και ο πο­λι­τι­κός διά­λο­γος δεν γί­νε­ται στον ναό της Δη­μο­κρα­τί­ας αλλά στα ΜΜΕ. Η κυ­βέρ­νη­ση απο­φα­σί­ζει και η κυ­βερ­νη­τι­κή πλειο­ψη­φία στη Βουλή, απλώς επι­κυ­ρώ­νει τις απο­φά­σεις της. Θα μου πείτε δεν γι­νό­ταν στο πα­ρελ­θόν; Ναι, όχι όμως σε αυτόν τον βαθμό.

Το 2007 η πο­λι­τι­κή σκο­πι­μό­τη­τα επέ­βα­λε το υπουρ­γείο Αι­γαί­ου, να εντα­χθεί στο υπουρ­γείο Ναυ­τι­λί­ας, όμως το υπουρ­γείο Μα­κε­δο­νί­ας Θρά­κης δια­τη­ρή­θη­κε, αυτό είναι απα­ρά­δε­κτο.

Από το 2004 και μετά δεν έχει υπάρ­ξει καμία νο­μο­θε­τι­κή πρω­το­βου­λία για την πε­ραι­τέ­ρω προ­στα­σία και δια­φύ­λα­ξη του φυ­σι­κού και δο­μη­μέ­νου πε­ρι­βάλ­λο­ντος του Αι­γαί­ου, που είναι ανα­γκαίο, λόγω των νέων δε­δο­μέ­νων που προ­έ­κυ­ψαν από την υπερ­δό­μη­ση και τον υπερ­του­ρι­σμό.

• κ. υπουρ­γέ απ’ ό,τι δια­φαί­νε­ται υπάρ­χει με­γά­λη δυ­σπι­στία των πο­λι­τών απέ­να­ντι στο πο­λι­τι­κό σύ­στη­μα. Μπο­ρεί η ΝΔ να προη­γεί­ται, όμως η πίτα των δη­μο­σκο­πή­σε­ων, εμ­φα­νί­ζει φαι­νό­με­να «ιτα­λο­ποί­η­σης». Ανα­μέ­νε­ται επα­νεμ­φά­νι­ση Τσί­πρα ή κόμμα Σα­μα­ρά, εκτι­μά­ται ότι το πο­λι­τι­κό τοπίο αλ­λά­ζει ρι­ζι­κά και τι πρω­το­βου­λί­ες μπο­ρεί να πάρει το ΠΑΣΟΚ για την «ανα­γέν­νη­ση» του κε­ντρο­α­ρι­στε­ρού χώρου;

Πράγ­μα­τι υπάρ­χει με­γά­λος πο­λι­τι­κός απο­προ­σα­να­το­λι­σμός. Η ενα­σχό­λη­ση με τα κοινά δυ­στυ­χώς δεν έλκει, οι πο­λί­τες και, κυ­ρί­ως οι νέοι, απο­στρέ­φο­νται την πο­λι­τι­κή. Μετά βε­βαιό­τη­τος στην επό­με­νη Βουλή θα υπάρ­ξει με­γα­λύ­τε­ρος αριθ­μός κομ­μά­των.

Ει­σερ­χό­με­θα στην εποχή που μόνο με συ­νερ­γα­σί­ες κομ­μά­των θα μπο­ρεί να υπάρ­ξει κυ­βέρ­νη­ση. Αυτό στην Ευ­ρώ­πη συμ­βαί­νει χρό­νια, το πο­λι­τι­κό σύ­στη­μα στη χώρα μας απέρ­ρι­πτε τις συ­νερ­γα­σί­ες μέχρι τώρα, και προ­έ­τασ­σε τις ισχυ­ρές μο­νο­κομ­μα­τι­κές κυ­βερ­νή­σεις.

Το ΠΑΣΟΚ πλή­ρω­σε το τί­μη­μα της κρί­σης όσο κα­νέ­να άλλο κόμμα. Έχει χρέος να ανα­συ­ντα­χθεί και να πε­τύ­χει να κα­τα­νο­ή­σει ο πο­λί­της ότι εξα­κο­λου­θεί να έχει τις αρχές που το δη­μιούρ­γη­σαν, και να απο­κτή­σει την εμπι­στο­σύ­νη των πο­λι­τών.

• Ποιο θε­ω­ρεί­τε το πιο δύ­σκο­λο πο­λι­τι­κό δί­λημ­μα που αντι­με­τω­πί­σα­τε και ποια ει­κό­να ή εμπει­ρία από τα νησιά, σας έχει ση­μα­δέ­ψει πε­ρισ­σό­τε­ρο;

Τα δι­λήμ­μα­τα είναι πολλά, όπως και οι προ­κλή­σεις. Από τις δυ­σκο­λό­τε­ρες στιγ­μές υπήρ­ξε το 1989, με το σκάν­δα­λο Κο­σκω­τά, και το 2010 με την ανα­γκα­στι­κή προ­σφυ­γή στο Διε­θνές Νο­μι­σμα­τι­κό Τα­μείο.

Η κα­λύ­τε­ρη μνήμη που δια­τη­ρώ από τα νησιά είναι το τοπίο τους τον χει­μώ­να, η ηρε­μία τους, και βέ­βαια οι μό­νι­μοι κά­τοι­κοι, όσοι εξα­κο­λου­θούν να ασχο­λού­νται με τη γη και την καλ­λιερ­γούν.