Alpha Bank: Η κρίση αφάνισε τον ελληνικό πλούτο

Στη συρ­ρί­κνωση που έχει υποστεί ο ελλη­νι­κός πλούτος στην περίοδο της κρίσης, ανα­φέ­ρο­νται, στο τελευ­ταίο οικο­νο­μικό τους δελτίο, οι ανα­λυ­τές της Alpha Bank, οι οποίοι και ανα­γνω­ρί­ζουν την εξέλιξη αυτήν ως παρά­γο­ντα που επη­ρε­ά­ζει “τόσο την τρέ­χουσα ευη­με­ρία, όσο και τις προσ­δο­κίες για το μέλλον των πολιτών” της χώρας.

Ειδι­κό­τερα, το οικο­νο­μικό δελτίο, σε μια προ­σπά­θεια να διε­ρευ­νή­σει τις επι­πτώ­σεις της κρίσεως από ένα άλλα πρίσμα που δεν αφορά σε μεταβλητές-ροές, αλλά εξε­τά­ζο­ντας τη μετα­βολή της αξίας του πλούτου τους που συνιστά μεταβλητή-απόθεμα, ξεκινά από το ζήτημα του ορισμού: “Τα βασικά στοι­χεία που απαρ­τί­ζουν τον πλούτο των νοι­κο­κυ­ριών είναι ο χρη­μα­το­οι­κο­νο­μι­κός πλούτος, δηλαδή ρευστά δια­θέ­σιμα και κινητές αξίες (ομόλογα, μετο­χι­κοί τίτλοι κλπ), ο μη-χρηματοοικονομικός πλούτος που προ­σεγ­γί­ζε­ται κατά κύριο λόγο με τις αξίες των ακι­νή­των και τέλος, το ανθρώ­πινο κεφά­λαιο, που δύναται να προ­σεγ­γι­σθεί ως η παρούσα αξία των προσ­δο­κώ­με­νων απο­δο­χών σε όλη τη διάρ­κεια του κύκλου ζωής του ατόμου (lifetime income approach). Η επέν­δυση, κρατική και ιδιω­τική, στην εκπαί­δευση πριν και μετά την είσοδο στην αγορά εργα­σίας απο­τε­λεί τον βασικό παρά­γο­ντα ανα­βαθ­μί­σεως του ανθρω­πί­νου κεφα­λαίου”.

Η ανάλυση λαμ­βά­νει υπ’όψιν τις εκτι­μή­σεις για το επίπεδο και τη σύνθεση του πλούτου ανά ενήλικα το 2015 σε σχέση με το 2008 σε επι­λεγ­μέ­νες χώρες της Ευρω­ζώ­νης, σύμφωνα με την ετήσια έκθεση της Credit Suisse για τον παγκό­σμιο πλούτο. Συγκε­κρι­μένα, ο καθαρός πλούτος των νοι­κο­κυ­ριών ορί­ζε­ται ως η διαφορά του συνόλου της τρέ­χου­σας αξίας του χρη­μα­το­οι­κο­νο­μι­κού και μη χρη­μα­το­οι­κο­νο­μι­κού πλούτου από το σύνολο του ιδιω­τι­κού χρέους τους.

Όπως εκτι­μά­ται, τα ελλη­νικά νοι­κο­κυ­ριά έχουν απω­λέ­σει το 28,9% του συνόλου των υλικών στοι­χείων ενερ­γη­τι­κού τους, σωρευ­τικά στην χρονική περίοδο 2008-2015. Μάλιστα, η πτώση αυτή είναι η μεγα­λύ­τερη ανάμεσα στις επι­λεγ­μέ­νες χώρες της Ευρω­ζώ­νης και ακο­λου­θούν η Πορ­το­γα­λία και η Ισπανία, ενώ η Γερ­μα­νία σημειώ­νει τις μικρό­τε­ρες απώ­λειες.

Από την ανάλυση προ­κύ­πτει, επίσης, ότι τα νοι­κο­κυ­ριά στην Ελλάδα κατέ­γρα­ψαν την μεγα­λύ­τερη μείωση του μη χρη­μα­το­οι­κο­νο­μι­κού πλούτου μεταξύ της Ισπα­νίας, της Πορ­το­γα­λίας, της Ιταλίας, της Ιρλαν­δίας και της Γερ­μα­νίας.

Η εξέλιξη αυτή συμ­βα­δί­ζει με την καθί­ζηση της αγοράς ακι­νή­των, η οποία, αν και σε μικρό­τερη ένταση, συνε­χί­ζε­ται μέχρι σήμερα, επι­ση­μαί­νουν οι ανα­λυ­τές και συνε­χί­ζουν:

Ειδι­κό­τερα, σύμφωνα και με τα στοι­χεία της Τρά­πε­ζας της Ελλάδος, σημειώ­νε­ται η κατα­κό­ρυφη πτώση των οικι­στι­κών ακι­νή­των κατά 37,9% σωρευ­τικά στην περίοδο 2009 – 2015, μετά την μεγάλη αύξηση των τιμών που προη­γή­θηκε στην περίοδο 2004- 2007 (33%). Αξίζει να σημειω­θεί ότι η σημα­ντική αύξηση των αγο­ραίων τιμών των ακι­νή­των στην Ελλάδα δεν ήταν απο­τέ­λε­σμα κερ­δο­σκο­πι­κών τάσεων στην αγορά με σκοπό την απο­κό­μιση κεφα­λαια­κών απο­δό­σεων, αλλά προήλθε κυρίως από το παρα­δο­σιακό μοντέλο απο­θε­μα­το­ποι­ή­σεως πλούτου και βελ­τιώ­σεως του κοι­νω­νι­κού status που υιο­θε­τή­θηκε μετα­πο­λε­μικά από τα ελλη­νικά νοι­κο­κυ­ριά. Όμως, το ιδιαί­τερο αυτό πρότυπο συμπε­ρι­φο­ράς των ελλη­νι­κών νοι­κο­κυ­ριών ανε­τράπη διά της εισα­γω­γής μιας υψηλής μόνιμης πλέον φορο­λο­γι­κής επι­βα­ρύν­σεως της ακί­νη­της περιου­σίας, κυρίως μέσω του ΕΝΦΙΑ, που επη­ρε­ά­ζει δυσμε­νώς την αγορά ακι­νή­των και απο­θαρ­ρύ­νει περαι­τέρω την ζήτηση.

Το φαι­νό­μενο “brain drain”

Ιδιαί­τερη σημασία δίδεται και στο φαι­νό­μενο του “brain drain”. Σε ό,τι αφορά, ειδι­κό­τερα, στο ανθρώ­πινο κεφά­λαιο, η απο­τί­μηση θεω­ρεί­ται ιδιαί­τερα δυσχε­ρής. Η Ελλάς, ωστόσο, παρέχει δημόσια παιδεία σε όλες τις βαθ­μί­δες εκπαι­δεύ­σεως η οποία χρη­μα­το­δο­τεί­ται με χρήματα των φορο­λο­γου­μέ­νων. Παράλ­ληλα, η μέση ελλη­νική οικο­γέ­νεια χρη­μα­το­δο­τεί συχνό­τατα σπουδές υψηλού επι­πέ­δου στο εξω­τε­ρικό. Η εκροή επι­στη­μό­νων και εξει­δι­κευ­μέ­νων στε­λε­χών (είτε η παρα­μονή τους μετά το πέρας των σπουδών στο εξω­τε­ρικό) συνιστά σημα­ντική απώλεια του παρα­γω­γι­κού δυνα­μι­κού, και κατά συνέ­πεια, του ανθρώ­πι­νου κεφα­λαίου της χώρας (brain drain).

Το φαι­νό­μενο της εκροής του ανθρω­πί­νου κεφα­λαίου έχει λάβει δια­στά­σεις στην Ελλάδα την περίοδο της οικο­νο­μι­κής κρίσεως, καθώς οι αρτιό­τερα εκπαι­δευ­μέ­νοι εργα­ζό­με­νοι ανα­ζη­τούν σε άλλες χώρες καλύ­τε­ρες συν­θή­κες δια­βιώ­σεως με υψη­λό­τε­ρες αμοιβές και προ­ο­πτική κοι­νω­νι­κής και οικο­νο­μι­κής προόδου.

Σημειώ­νε­ται ότι μεταξύ του 2009 και του 2013 έχουν μετα­να­στεύ­σει συνο­λικά 228.000 Έλληνες, τάση η οποία συνε­χί­σθηκε και το 2014. Από τις κατ’ εκλογήν χώρες που παρου­σιά­ζουμε, μόνο στην Ιρλαν­δία, τη Ρου­μα­νία και Πολωνία το ποσοστό των εξερ­χό­με­νων μετα­να­στών ως προς το εργα­τικό δυνα­μικό είναι υψη­λό­τερο σε σχέση με την Ελλάδα

Το δελτίο διε­ρω­τά­ται για τις προ­ϋ­πο­θέ­σεις που πυρο­δο­τούν την εκροή του ανθρώ­πι­νου κεφα­λαίου στην περίοδο της οικο­νο­μι­κής κρίσεως: Πρώτον, το επίπεδο εκπαι­δεύ­σεως των νέων είναι από τα υψη­λό­τερα και πάνω από τον μέσο ευρω­παϊκό όρο. Είναι ενδει­κτικό ότι το ποσοστό των νέων ηλικίας 20- 24 με δευ­τε­ρο­βάθ­μια και τρι­το­βάθ­μια εκπαί­δευση ανέρ­χε­ται σε 88%, ενώ στις χώρες της Ευρω­ζώ­νης το αντί­στοιχο ποσοστό δια­μορ­φώ­νε­ται σε 80%.

Επι­πλέον στην Ελλάδα, παρα­τη­ρεί­ται ότι σε ορι­σμέ­νες επαγ­γελ­μα­τι­κές ειδι­κό­τη­τες, υπάρχει πληθώρα επι­στη­μό­νων που κατά την περίοδο προ της οικο­νο­μι­κής κρίσεως μπο­ρούσε να απορ­ρο­φη­θεί, ενώ στην παρούσα συγκυ­ρία πλε­ο­νά­ζουν. Ειδι­κό­τερα, το 2013 η Ελλάδα είχε τον υψη­λό­τερο δείκτη ιατρών ανά 1.000 κατοί­κους, ήτοι 6,3, κατα­λαμ­βά­νο­ντας έτσι την πρώτη θέση ανάμεσα στις ανε­πτυγ­μέ­νες χώρες, ενώ ο μέσος όρος του δείκτη στον ΟΟΣΑ ανερ­χό­ταν μόλις σε 3,3.

Επίσης, σύμφωνα με μελέτη του Economist Intelligence Unit, η Ελλάδα κατα­τάσ­σε­ται κάτω του μέσου όρου της κλί­μα­κας ως προς τις πολι­τι­κές που εφαρ­μό­ζει άλλα και τις συν­θή­κες που επι­κρα­τούν για την προ­σέλ­κυση, ανά­δειξη και δια­τή­ρηση των “ταλέ­ντων”. Σύμφωνα με τον Global Talent Index 2015, η χώρα βρί­σκε­ται στην 33η θέση ανάμεσα στις 60 χώρες και συγκε­ντρώ­νει 45,7 μονάδες στις 100.

Στην διεθνή βιβλιο­γρα­φία έχουν κατα­γρα­φεί, οι συνέ­πειες και οι ενδε­χό­με­νες ωφέ­λειες από την εκροή επι­στη­μό­νων.

Ανάμεσα στις αρνη­τι­κές συνέ­πειες από την απώλεια του πιο καλά εκπαι­δευ­μέ­νου εργα­τι­κού δυνα­μι­κού της χώρας κατα­γω­γής συγκα­τα­λέ­γο­νται οι εξής:

– Η εκροή ανθρώ­πι­νου κεφα­λαίου μπορεί να προ­κα­λέ­σει ελλεί­ψεις σε ειδι­κευ­μένο εργα­τικό δυνα­μικό (πχ. μηχα­νι­κούς, ιατρούς, νοση­λευ­τές κ.α.).

– Αρνη­τική επί­πτωση ενδέ­χε­ται να έχει η μετα­νά­στευση των νέων στη δημο­γρα­φική διάρ­θρωση του ασφα­λι­στι­κού συστή­μα­τος. Οι νέοι επι­στή­μο­νες που μετα­να­στεύ­ουν θα μπο­ρού­σαν να συνει­σφέ­ρουν σημα­ντικά σε εισφο­ρές στο ασφα­λι­στικό σύστημα.

– Τέλος, η εκροή επι­στη­μό­νων ενδέ­χε­ται να έχει και αρνη­τικό δημο­σιο­νο­μικό αντί­κτυπο. Δεδο­μέ­νου ότι οι εργα­ζό­με­νοι μέτριου και υψηλού εκπαι­δευ­τι­κού επι­πέ­δου είθι­σται να επι­τυγ­χά­νουν υψη­λό­τε­ρες μισθο­λο­γι­κές απο­λα­βές, συμ­βάλ­λο­ντας περισ­σό­τερο με τα εισο­δή­ματα τους στα φορο­λο­γικά έσοδα.

Τα οφέλη που ενδέ­χε­ται να προ­κύ­ψουν από την εκροή επι­στη­μό­νων για την χώρα προ­ε­λεύ­σεως, συμπε­ρι­λαμ­βά­νουν:

– Την ενί­σχυση των μετα­βι­βα­στι­κών πλη­ρω­μών, και κατ’ επέ­κταση του ισο­ζυ­γίου τρε­χου­σών συναλ­λα­γών, από την αύξηση του πλήθους των Ελλήνων μετα­να­στών στο εξω­τε­ρικό.

– Την ικα­νό­τητα οι υψηλού μορ­φω­τι­κού επι­πέ­δου εργα­ζό­με­νοι, που απευ­θύ­νο­νται στις πιο απο­δο­τι­κές αγορές εργα­σίας του εξω­τε­ρι­κού, να δημιουρ­γή­σουν πλούτο μέσω των υψηλών αμοιβών τους, ο οποίος ενδέ­χε­ται να επεν­δυ­θεί στην χώρα προ­ε­λεύ­σεως.

– Τέλος με τον επα­να­πα­τρι­σμό τους οι νέοι επι­στή­μο­νες, μετά από κάποια έτη παρα­μο­νής τους στις ανε­πτυγ­μέ­νες οικο­νο­μίες του εξω­τε­ρι­κού, απο­κτούν υψηλού επι­πέ­δου ειδί­κευση και διεθνή εμπει­ρία σε μεγάλες αγορές και συνεπώς θα μπο­ρού­σαν να συνει­σφέ­ρουν σημα­ντικά στην διάχυση των νέων τεχνο­λο­γιών και την ανα­πτυ­ξιακή πορεία της χώρας.

capital.gr