Σωτήρης Βαγιανός: Επί επιστολής διαμαρτυρίας, δημοσιεύματος και δημόσιας ανάρτησης προμηθεύτριας εταιρείας βακτηριακών καλλιεργειών, με αίτημα «δημόσιας ανάκλησης»

Α. Η θέση της Επι­χεί­ρη­σης εν συντο­μία

Η ΔΕΥΑΡ δεν ανα­κα­λεί θέσεις τις οποίες τεκ­μη­ριώ­νει με έγγραφα. Απαντά με τα έγγραφα.

Όσα υπο­στή­ριξα δημο­σίως περί της μεθόδου της βιο­ε­νί­σχυ­σης με καλ­λιέρ­γειες βακτη­ρίων δεν απο­τε­λούν προ­σω­πική εκτί­μηση ούτε κρίση επί της ποιό­τη­τας εμπο­ρι­κού προ­ϊ­ό­ντος. Απο­τε­λούν πιστή απόδοση του περιε­χο­μέ­νου της υπ’ ημε­ρο­μη­νία 13.12.2024 «Οικο­νο­μι­κής Προ­τά­σεως Βορείου Τρι­γώ­νου Νήσου Ρόδου – Εφαρ­μογή μεθόδου βιο­ε­νί­σχυ­σης με καλ­λιέρ­γειες βακτη­ρίων σε ΕΕΛ Βόδι και αντλιο­στα­σίων Δ.Ε. Καλ­λι­θέας – Δ.Ε. Ρόδου – Δ.Ε. Ιαλυσού», η οποία υπο­βλή­θηκε στην Επι­χεί­ρηση από την ίδια την εται­ρεία και φέρει την υπο­γραφή της απο­κλει­στι­κής αντι­προ­σώ­που.

Από το κείμενο αυτό — και μόνον από αυτό — προ­κύ­πτουν τρία πράγ­ματα, τα οποία και εξέθεσα: (α) ότι η προ­τει­νό­μενη μέθοδος, κατά τη ρητή περι­γραφή της ιδίας της εται­ρείας, δεν αυξάνει τη δυνα­μι­κό­τητα επε­ξερ­γα­σίας της ΕΕΛ· (β) ότι το ετήσιο κόστος της υπερ­βαί­νει τα 2 εκα­τομ­μύ­ρια ευρώ· και (γ) ότι ο πίνακας δοσο­λο­γίας της ίδιας της προ­τά­σεως έχει συντα­χθεί επί παροχών που αντι­στοι­χούν σε εγκα­τά­σταση ήδη επε­κτα­μένη — δηλαδή προ­ϋ­πο­θέ­τει το έργο που η προ­μη­θεύ­τρια φέρεται να θεωρεί περιττό.

Β. Τι δηλώνει η ίδια η πρόταση ότι κάνουν οι μικρο­ορ­γα­νι­σμοί (σελ. 1–2)

Στη σελίδα 1 η πρόταση προσ­διο­ρί­ζει το αντι­κεί­μενο της εφαρ­μο­γής ως «εξά­λειψη των οσμών, βιο­διά­σπαση & βιο­α­ποι­κο­δό­μηση» των οργα­νι­κών και ανόρ­γα­νων ουσιών των υγρών απο­βλή­των.

Ακο­λού­θως απα­ριθ­μεί, επί λέξει, τα επι­τυγ­χα­νό­μενα απο­τε­λέ­σματα:

• εξά­λειψη οσμών στα σημεία εφαρ­μο­γής και στον περι­βάλ­λο­ντα χώρο·
• στα­διακή ρευ­στο­ποί­ηση και μείωση των λιπών και των επι­φα­νεια­κών στερεών·
• στα­διακή μείωση της παρα­γό­με­νης ιλύος κατά 30%–50%·
• στα­διακή βελ­τί­ωση της καθι­ζη­σι­μό­τη­τας και μείωση των κρο­κι­δω­τι­κών·
• στα­διακή μείωση της παροχής δια­λυ­μέ­νου οξυ­γό­νου έως 50%, με αντί­στοιχη μείωση της κατα­νά­λω­σης ηλε­κτρι­κής ενέρ­γειας·
• στα­διακή μείωση των τιμών των χημικών παρα­μέ­τρων COD, BOD, TSS.

Στη σελίδα 2, η ίδια η εται­ρεία αυτο­χα­ρα­κτη­ρί­ζει το αντι­κεί­μενο της προ­τά­σεώς της ως αφορών «βελ­τί­ωση λει­τουρ­γίας και από­δο­σης» της εγκα­τα­στά­σεως ΕΕΛ Βόδι.

Ουδεμία — απο­λύ­τως ουδεμία — αναφορά υπάρχει σε αύξηση της δυνα­μι­κό­τη­τας επε­ξερ­γα­σίας. Πουθενά στο σώμα της προ­τά­σεως δεν ανα­γρά­φε­ται πρό­σθετο κυβικό μέτρο ημε­ρη­σίας δυνα­μι­κό­τη­τας, ούτε πρό­σθε­τος ισο­δύ­να­μος πλη­θυ­σμός (ι.κ.), ούτε δέσμευση περί συμ­μορ­φώ­σεως της εκροής προς τα όρια της κεί­με­νης νομο­θε­σίας υπό συν­θή­κες υπερ­βά­σεως των αδειο­δο­τη­μέ­νων παροχών. Όλα τα ανα­φε­ρό­μενα οφέλη είναι, κατά τη ρητή δια­τύ­πωση της ιδίας, «στα­διακά», ποιο­τικά και βελ­τι­στο­ποι­η­τικά επί της υφι­στα­μέ­νης εγκα­τα­στά­σεως.

Αυτό ακριβώς είπα δημο­σίως. Δεν υπάρχει τι να ανα­κλη­θεί.

Γ. Γιατί η βιο­ε­νί­σχυση δεν επιλύει — και δεν μπορεί να επι­λύ­σει — το πρό­βλημα της δυνα­μι­κό­τη­τας

Το πρό­βλημα της ΕΕΛ Ρόδου στη θέση «Βόδι» δεν είναι πρό­βλημα βιο­κι­νη­τι­κής. Είναι πρό­βλημα υδραυ­λικό και γεω­με­τρικό. Η δυνα­μι­κό­τητα μιας εγκα­τα­στά­σεως επε­ξερ­γα­σίας λυμάτων καθο­ρί­ζε­ται από μεγέθη τα οποία κανένα πρό­σθετο δεν μετα­βάλ­λει:

• ο ωφέ­λι­μος όγκος των βιο­λο­γι­κών αντι­δρα­στή­ρων και, συνα­κο­λού­θως, ο υδραυ­λι­κός χρόνος παρα­μο­νής (HRT = V/Q)·
• η επι­φά­νεια και το υδραυ­λικό φορτίο επι­φα­νείας των δεξα­με­νών τελικής καθί­ζη­σης (SOR = Q/A)·
• η εγκα­τε­στη­μένη ικα­νό­τητα μετα­φο­ράς οξυ­γό­νου (kgO₂/h)·
• η δυνα­μι­κό­τητα των έργων εισόδου, της προ­ε­πε­ξερ­γα­σίας και της αντλή­σεως εισόδου·
• η δυνα­μι­κό­τητα της γραμμής επε­ξερ­γα­σίας ιλύος.

Κανένα εκ των μεγεθών αυτών δεν αυξά­νε­ται με προ­σθήκη βακτη­ρια­κής καλ­λιέρ­γειας. Ειδι­κό­τερα:

1. Έκπλυση της βιο­μά­ζας (wash-out). Όταν η παροχή υπερ­βαί­νει τη σχε­δια­στική, ο υδραυ­λι­κός χρόνος παρα­μο­νής και ο χρόνος παρα­μο­νής ιλύος πίπτουν κάτω από τα ελά­χι­στα όρια ανα­πτύ­ξεως της βιο­μά­ζας. Υπό τις συν­θή­κες αυτές, η προ­στι­θέ­μενη βιομάζα εκπλύ­νε­ται με την εκροή. Δηλαδή: αγο­ρά­ζο­νται μικρο­ορ­γα­νι­σμοί οι οποίοι, εξ ορισμού του υδραυ­λι­κού καθε­στώ­τος, οδεύουν προς τον απο­δέ­κτη. Το πρό­βλημα δεν επι­λύ­ε­ται· χρη­μα­το­δο­τεί­ται.

2. Οι δεξα­με­νές καθι­ζή­σεως. Η βελ­τί­ωση της καθι­ζη­σι­μό­τη­τας — που πράγ­ματι υπό­σχε­ται η πρόταση — επιδρά οριακά. Δεν αναιρεί όμως το γεγονός ότι, υπό υπέρ­βαση της παροχής, το υδραυ­λικό φορτίο επι­φα­νείας των δεξα­με­νών τελικής καθι­ζή­σεως υπερ­βαί­νει το σχε­δια­στικό και επέρ­χε­ται διαφυγή αιω­ρου­μέ­νων στερεών, ανε­ξαρ­τή­τως της ποιό­τη­τας της ιλύος.

3. Οι παρα­σι­τι­κές εισροές. Μείζον τμήμα της υπερ­φορ­τί­σεως προ­έρ­χε­ται από παρα­σι­τι­κές εισροές υπο­γείων υδάτων, συνε­πεία της ανυ­ψώ­σεως του υδρο­φό­ρου ορί­ζο­ντα. Πρό­κει­ται για ύδατα χαμηλού ρυπα­ντι­κού φορτίου. Οι μικρο­ορ­γα­νι­σμοί δεν έχουν ουδεμία επί­δραση επί του όγκου των παρα­σι­τι­κών εισροών. Αντι­θέ­τως, η προ­κα­λού­μενη αραίωση μειώνει τη συγκέ­ντρωση του υπο­στρώ­μα­τος και δημιουρ­γεί ακριβώς τις συν­θή­κες υπό τις οποίες η βιο­ε­νί­σχυση είναι λιγό­τερο απο­τε­λε­σμα­τική.

4. Το δια­λυ­μένο οξυγόνο. Η πρόταση προ­βάλ­λει ως πλε­ο­νέ­κτημα τη μείωση της παροχής δια­λυ­μέ­νου οξυ­γό­νου έως 50%. Σε εγκα­τά­σταση η οποία λει­τουρ­γεί υπό συν­θή­κες υπερ­φορ­τί­σεως — όπου η απαί­τηση οξυ­γό­νου αυξά­νε­ται και δεν μειώ­νε­ται — η πρόταση αυτή γεννά εύλογο τεχνικό ερώτημα, το οποίο ουδέ­ποτε απα­ντή­θηκε με τεκ­μη­ρί­ωση.

5. Το αδειο­δο­τικό πλαίσιο. Η δυνα­μι­κό­τητα της ΕΕΛ είναι μέγεθος αδειο­δο­τη­μένο, καθο­ρι­ζό­μενο από την εν ισχύι Α.Ε.Π.Ο. (υπ’ αριθμ. πρωτ. οικ. 32074/27.06.2016, Υπουρ­γού Περι­βάλ­λο­ντος και Ενέρ­γειας). Η αύξηση της δυνα­μι­κό­τη­τας επι­τυγ­χά­νε­ται με κατα­σκευή έργων και, οσάκις απαι­τεί­ται, με τρο­πο­ποί­ηση περι­βαλ­λο­ντι­κών όρων. Δεν επι­τυγ­χά­νε­ται με εντολή προ­μή­θειας βακτη­ρια­κών καλ­λιερ­γειών. Ουδεμία αδειο­δο­τούσα αρχή, ουδεμία περι­βαλ­λο­ντική νομο­θε­σία και ουδεμία Οδηγία (91/271/ΕΟΚ) ανα­γνω­ρί­ζει πρό­σθετο ως υπο­κα­τά­στατο αδειο­δο­τη­μέ­νης δυνα­μι­κό­τη­τας.

Προ­σθέτω, διότι έχει σημασία: στις δύο προ­δι­κα­στι­κές προ­σφυ­γές που κατα­τέ­θη­καν ενώπιον της Ε.Α.ΔΗ.ΣΥ. κατά της δια­δι­κα­σίας των κατε­πει­γό­ντων έργων επε­κτά­σεως, από εξει­δι­κευ­μέ­νες εται­ρείες περι­βαλ­λο­ντι­κών έργων, ουδείς — απο­λύ­τως ουδείς — προ­έ­βαλε τη βιο­ε­νί­σχυση ως εναλ­λα­κτική λύση αντί της επε­κτά­σεως. Και τούτο διότι κανείς τεχνι­κός δεν την θεωρεί εναλ­λα­κτική λύση.

Δ. Το κρίσιμο στοι­χείο: ο πίνακας δοσο­λο­γίας προ­ϋ­πο­θέ­τει την επέ­κταση

Το πλέον απο­κα­λυ­πτικό στοι­χείο βρί­σκε­ται στην ίδια την πρόταση. Ο πίνακας δοσο­λο­γίας του σκευά­σμα­τος ROETECH 106B έχει συντα­χθεί με βάση τις εξής «μέγι­στες παροχές ημέρας».

Η τιμή των 27.000 m³/ημέρα αντι­στοι­χεί, κατ’ ουσίαν, στη σημε­ρινή αδειο­δο­τη­μένη μέση θερινή δυνα­μι­κό­τητα της εγκα­τα­στά­σεως. Η τιμή, όμως, των 54.000 m³/ημέρα για την περίοδο αιχμής είναι υπερ­δι­πλά­σια αυτής και ταυ­τί­ζε­ται πρα­κτικά με το μέγεθος της αδειο­δο­τη­μέ­νης αλλά μηδέ­ποτε υλο­ποι­η­θεί­σης επε­κτά­σεως της εγκα­τα­στά­σεως.

Με άλλα λόγια: η ίδια η προ­μη­θεύ­τρια, τον Δεκέμ­βριο του 2024, υπο­λό­γισε τη δοσο­λο­γία της επί εγκα­τα­στά­σεως που έχει ήδη επε­κτα­θεί. Έδωσε προ­σφορά, δηλαδή, για την εφαρ­μογή του προ­ϊ­ό­ντος της σε μονάδα που δεν υπάρχει και η οποία δημιουρ­γεί­ται μόνο διά της εκτε­λέ­σεως των έργων επε­κτά­σεως. Η πρόταση, επο­μέ­νως, δεν απο­τε­λεί εναλ­λα­κτική της επε­κτά­σεως· προ­ϋ­πο­θέ­τει την επέ­κταση και προ­στί­θε­ται σε αυτήν.

Τούτο συνιστά, κατά τη γνώμη μου, την πλη­ρέ­στερη απά­ντηση επί της ουσίας: το ίδιο το έγγραφο της εται­ρείας ανα­γνω­ρί­ζει, εμμέσως πλην σαφώς, ότι η σημε­ρινή δυνα­μι­κό­τητα δεν επαρκεί.

Ε. Το ύψος του κόστους ετησίως

Η πρόταση φέρει «Γενικό Σύνολο» 2.096.800,00 ευρώ, άνευ Φ.Π.Α., για ένα και μόνον έτος εφαρ­μο­γής, με ρητή σημεί­ωση της ιδίας ότι «η εφαρ­μογή των μικρο­ορ­γα­νι­σμών είναι καθη­με­ρινή» — ήτοι πρό­κει­ται για διαρκή, επα­να­λαμ­βα­νό­μενη ετησίως δαπάνη.

Οι αριθμοί αυτοί, ανα­γό­με­νοι σε δείκτες, έχουν την εξής σημασία:

• το σκεύ­α­σμα, μόνον αυτό, αντι­στοι­χεί σε 1.920.000 € ετησίως, δηλαδή στο 91,6% της συνο­λι­κής δαπάνης·
• η μονάδα τιμή­μα­τος ανέρ­χε­ται σε 4.000,00 € ανά δοχείο 24 kg, ήτοι περίπου 166,67 € ανά κιλό, για συνο­λική ετήσια ποσό­τητα 11.520 kg·
• με τους ανα­λο­γού­ντες συντε­λε­στές Φ.Π.Α. που η ίδια η πρόταση προσ­διο­ρί­ζει (13% επί των μικρο­ορ­γα­νι­σμών, 6% επί της ουρίας, 24% επί των υπη­ρε­σιών), η ετήσια δαπάνη δια­μορ­φώ­νε­ται σε περίπου 2.386.672,00 €·
• υπο­λο­γι­ζό­μενη επί των μεγί­στων παροχών που δηλώνει η ίδια η πρόταση (περί τα 10,7 εκατ. m³ ετησίως), η δαπάνη αντι­στοι­χεί σε περίπου 0,20 € ανά κυβικό μέτρο επε­ξερ­γα­ζο­μέ­νων λυμάτων — μόνον για το πρό­σθετο. Επί των πραγ­μα­τι­κών μέσων παροχών, ο δείκτης είναι σημα­ντικά υψη­λό­τε­ρος·
• σε ορί­ζο­ντα δεκα­ε­τίας, η δαπάνη υπερ­βαί­νει τα 20,9 εκατ. ευρώ άνευ Φ.Π.Α., χωρίς να κατα­λεί­πει ούτε ένα πάγιο περιου­σιακό στοι­χείο, ούτε ένα κυβικό μέτρο πρό­σθε­της αδειο­δο­τη­μέ­νης δυνα­μι­κό­τη­τας.

Σημειώνω, τέλος, ότι η πρόταση μετα­κυ­λίει στη Δ.Ε.Υ.Α.Ρ. και το κόστος μισθο­δο­σίας προ­σω­πι­κού της προ­μη­θεύ­τριας (δύο υπάλ­λη­λοι και ένας χημικός μηχα­νι­κός, 107.600 € ετησίως), καθώς και αμοιβή μελέτης 15.000 €. Παρα­τηρώ, επι­προ­σθέ­τως, ότι ο πίνακας εργα­τι­κών της σελίδας 2 περι­λαμ­βά­νει έναν υπάλ­ληλο, ενώ ο συγκε­ντρω­τι­κός πίνακας της σελίδας 3 τιμο­λο­γεί δύο.

Ερωτώ, λοιπόν, δημο­σίως και ευθέως: δικαιο­λο­γεί­ται η ανάληψη διαρ­κούς ετησίας υπο­χρε­ώ­σεως άνω των 2 εκα­τομ­μυ­ρίων ευρώ, εις βάρος των τελών των Ροδίων, για μέθοδο η οποία — κατά την ίδια την περι­γραφή του προ­μη­θευτή — δεν προ­σθέ­τει δυνα­μι­κό­τητα και δεν εξα­σφα­λί­ζει συμ­μόρ­φωση της εκροής;

Η υπο­βλη­θείσα πρόταση δεν κατε­τέθη στο πλαίσιο δια­γω­νι­στι­κής δια­δι­κα­σίας. Υπε­βλήθη, κατά τη ρητή δια­τύ­πωση της ιδίας, «κατόπιν επι­κοι­νω­νίας». Πρό­κει­ται, δηλαδή, για αυτο­κλή­τως υπο­βλη­θείσα εμπο­ρική πρόταση.

Επο­μέ­νως, ουδεμία «ανάθεση» υπήρξε δυνατόν να δοθεί ή να στε­ρη­θεί. Η πρόταση αξιο­λο­γή­θηκε επί του περιε­χο­μέ­νου της, κρίθηκε δυσα­νά­λογα υψηλού κόστους έναντι μη ποσο­τι­κο­ποι­η­μέ­νου απο­τε­λέ­σμα­τος, και δεν έγινε απο­δε­κτή. Η κρίση αυτή είναι πλήρως τεκ­μη­ριω­μένη και υπε­ρα­σπί­σιμη ενώπιον οποιου­δή­ποτε ελεγ­κτι­κού μηχα­νι­σμού.

Ως Διοί­κηση έχουμε επι­λέ­ξει να αξιο­λο­γούμε προ­σφο­ρές με βάση έγγραφα, αριθ­μούς και τεχνική επάρ­κεια —όχι με βάση πρόσωπα , σχέσεις ή προσ­δο­κίες. Αυτό δεν θα μετα­βλη­θεί.

ΣΤ. Ως προς το αίτημα «δημό­σιας ανα­κλή­σεως»

Ανά­κληση χωρεί επί ανα­κρι­βούς ισχυ­ρι­σμού. Οι ισχυ­ρι­σμοί μου δεν είναι ανα­κρι­βείς· είναι αντί­γραφο του περιε­χο­μέ­νου εγγρά­φου που η ίδια η εται­ρεία συνέ­ταξε, υπέ­γραψε και υπέβαλε στη Δ.Ε.Υ.Α.Ρ.

Ως εκ τούτου, δεν ανακαλώ. Αντ’ αυτού, θέτω το έγγραφο στη διάθεση κάθε ενδια­φε­ρό­με­νου, κάθε δημο­τι­κού και περι­φε­ρεια­κού συμ­βού­λου και κάθε πολίτη που επι­θυ­μεί να το ανα­γνώ­σει, ώστε ο καθένας να κρίνει μόνος του δύο πράγ­ματα: τι υπό­σχε­ται η μέθοδος και τι κοστί­ζει.

Η Δ.Ε.Υ.Α.Ρ. δεν έχει ουδέν να προ­σά­ψει στην εται­ρεία ως προς την ποιό­τητα ή τη νομι­μό­τητα των προ­ϊ­ό­ντων της, ούτε αμφι­σβη­τεί τις πιστο­ποι­ή­σεις τις οποίες επι­κα­λεί­ται. Η βιο­ε­νί­σχυση είναι χρήσιμο εργα­λείο για συγκε­κρι­μέ­νους σκοπούς — από­σμηση, δια­χεί­ριση λιπών σε αντλιο­στά­σια, βελ­τί­ωση χαρα­κτη­ρι­στι­κών ιλύος. Δεν είναι, ούτε δια­τεί­νε­ται η ίδια ότι είναι, μέσο αυξή­σεως της δυνα­μι­κό­τη­τας μιας εγκα­τα­στά­σεως επε­ξερ­γα­σίας λυμάτων.

Ζ. Κατα­κλείδα

Η μονα­δική τεχνικά και περι­βαλ­λο­ντικά επαρκής απά­ντηση στο πρό­βλημα της ΕΕΛ Ρόδου είναι η επαύ­ξηση της δυνα­μι­κό­τη­τάς της με κατα­σκευα­σμένα έργα: έργα εισόδου, βιο­λο­γική γραμμή, τελική επε­ξερ­γα­σία, γραμμή ιλύος. Αυτό ακριβώς υλο­ποιεί η Επι­χεί­ρηση, με δεσμευ­τι­κές εγγυ­ή­σεις απο­δό­σεως και δοκι­μα­στική λει­τουρ­γία — και αυτό είναι το μόνο που παρα­δί­δει στο νησί υποδομή, αντί για μια διαρκή ετήσια δαπάνη.

Η διοί­κηση της Δ.Ε.Υ.Α.Ρ. σταθ­μί­ζει το δημόσιο συμ­φέ­ρον και το κόστος που επω­μί­ζο­νται οι δημότες. Θα συνε­χί­σει να το κάνει, ανε­ξαρ­τή­τως πιέσεων και ανε­ξαρ­τή­τως δημο­σιευ­μά­των.