ΑΠΟΨΕΙΣ

Η Ελλάδα απέναντι στην πρόκληση της Λιβυκής Ρηματικής Διακοίνωσης: Ώρα για Στρατηγική Αντεπίθεση

Κωνσταντίνος Π. Μπαλωμένος
5 λεπτά ανάγνωση

Στις 27 Μαΐου 2025, η Λιβύη υπέβαλε στον ΟΗΕ μονο­μερή ρημα­τική δια­κοί­νωση, η οποία αμφι­σβη­τεί τα κυριαρ­χικά δικαιώ­ματα της Ελλάδας στην Ανα­το­λική Μεσό­γειο.

Πρό­κει­ται για κίνηση πλήρως εναρ­μο­νι­σμένη με το Τουρκο-Λιβυκό Μνη­μό­νιο του 2019 και την προ­σπά­θεια της Άγκυρας να παγιώ­σει τετε­λε­σμένα σε βάρος της ελλη­νι­κής κυριαρ­χίας.

Η παρέμ­βαση αυτή συν­δέ­ε­ται με ελλη­νι­κές πρω­το­βου­λίες, όπως η ανα­κή­ρυξη θαλάσ­σιων πάρκων, ο Εθνικός Χωρο­τα­ξι­κός Σχε­δια­σμός και ο ενερ­γεια­κός δια­γω­νι­σμός νότια της Κρήτης, που ενερ­γο­ποιούν τα αντα­να­κλα­στικά της Άγκυρας και των συμ­μά­χων της.

Η πολι­τική και νομική ανε­πάρ­κεια της δια­κοί­νω­σης

Η ρημα­τική δια­κοί­νωση φέρει την υπο­γραφή της Κυβέρ­νη­σης Εθνικής Ενό­τη­τας της Τρί­πο­λης (GNU), η οποία τυπικά ανα­γνω­ρί­ζε­ται από τον ΟΗΕ, πλην όμως στε­ρεί­ται πολι­τι­κής νομι­μο­ποί­η­σης, αφού η θητεία της έχει λήξει χωρίς εκλογές και η Βουλή των Αντι­προ­σώ­πων στην Ανα­το­λική Λιβύη την έχει απο­κη­ρύ­ξει. Το γεγονός ότι δια­τη­ρεί τον έλεγχο της μόνιμης αντι­προ­σω­πείας της Λιβύης στον ΟΗΕ, δεν της προσ­δί­δει το δικαί­ωμα να παράγει διεθνώς νομικά τετε­λε­σμένα.

Η επί­κληση του Τουρκο-Λιβυκού Μνη­μο­νίου ως «δίκαιης λύσης» παρα­πλανά, αφού η κατα­χώ­ρισή του στη Γραμ­μα­τεία του ΟΗΕ (Βλέπε άρθρο 102 του Κατα­στα­τι­κού Χάρτη εδώ:  https://www.un.org/en/about-us/un-charter/full-text ) δεν ισο­δυ­να­μεί με νομική ανα­γνώ­ριση. Όπως επι­ση­μαί­νουν οι διε­θνο­λό­γοι Anthony Aust (βλέπε: Anthony Aust, Modern Treaty Law and Practice, 3rd ed., Cambridge: Cambridge University Press, 2013, p.p. 204–206.) και Malcolm Shaw (βλέπε: Malcolm N. Shaw, International Law, 9th ed., Cambridge: Cambridge University Press, 2021, p. 920), η κατα­γραφή συμ­φω­νίας δεν την καθιστά ούτε έγκυρη ούτε δεσμευ­τική για τρίτους. Επι­πλέον, το μνη­μό­νιο αγνοεί την ύπαρξη των ελλη­νι­κών νησιών και παρα­βιά­ζει το άρθρο 121 της UNCLOS (Βλέπε: https://www.un.org/depts/los/convention_agreements/texts/unclos/unclos_e.pdf ), που προ­βλέ­πει ότι τα νησιά έχουν πλήρη δικαιώ­ματα σε υφα­λο­κρη­πίδα και ΑΟΖ, όπως κάθε άλλη χερσαία επι­κρά­τεια.

Η νομο­λο­γία του Διε­θνούς Δικα­στη­ρίου [Υπο­θέ­σεις Ρουμανία-Ουκρανία (Βλέπε: https://www.icj-cij.org/case/132 ) και  Νικαράγουα-Κολομβία (Βλέπε: https://www.icj-cij.org/case/124)] επι­βε­βαιώ­νει ότι κατοι­κη­μένα νησιά με οικο­νο­μική ζωή δεν μπορούν να αγνο­ού­νται κατά την οριο­θέ­τηση. Το ίδιο ισχύει και για το ελλη­νικό νησιω­τικό τόξο, από την Κρήτη έως τη Ρόδο, το οποίο η Τουρκία και η Λιβύη προ­σπα­θούν να δια­γρά­ψουν από τον χάρτη.

Αβά­σι­μοι ισχυ­ρι­σμοί για την Ελληνο-Αιγυπτιακή Συμ­φω­νία

Η δια­κοί­νωση της Λιβύης αμφι­σβη­τεί την Ελληνο-Αιγυπτιακή Συμ­φω­νία Οριο­θέ­τη­σης ΑΟΖ (2020), υπο­στη­ρί­ζο­ντας ότι παρα­βιά­ζει «λιβυκά δικαιώ­ματα». Πρό­κει­ται για θέση χωρίς νομικό έρεισμα. Η συμ­φω­νία είναι σύμφωνη με το Δίκαιο της Θάλασ­σας, έχει κυρωθεί από τα δύο κράτη και είναι κατα­τε­θει­μένη στον ΟΗΕ. Το άρθρο 34 της Συν­θή­κης της Βιέννης [Βλέπε: Άρθρο 34 της Vienna Convention on the Law of Treaties (1969), https://legal.un.org/ilc/texts/instruments/english/conventions/1_1_1969.pdf ), ορίζει ρητά ότι ένα τρίτο κράτος δεν δεσμεύ­ε­ται από συμ­φω­νία στην οποία δεν είναι συμ­βαλ­λό­μενο μέρος.

Η Τουρκο-Λιβυκή οριο­θέ­τηση, από την άλλη, αγνοεί μεγάλα ελλη­νικά κατοι­κή­σιμα νησιά, γεγονός που απο­τε­λεί κατά­φωρη παρα­βί­αση του άρθρου 121 παρ. 2 της UNCLOS  (Βλέπε:  https://www.un.org/depts/los/convention_agreements/texts/unclos/unclos_e.pdf ).

Η υπόθεση Λιβύη κατά Μάλτας (1985), (Βλέπε: https://www.icj-cij.org/case/68), έκρινε ότι ακόμη και μικρά νησιω­τικά κράτη δια­θέ­τουν υφα­λο­κρη­πίδα και πρέπει να λαμ­βά­νο­νται υπόψη στην οριο­θέ­τηση, επι­βε­βαιώ­νο­ντας τη θέση της Ελλάδας.

Παρα­πλα­νη­τι­κές ανα­φο­ρές σε ελλη­νι­κές πρω­το­βου­λίες

Η δια­κοί­νωση χαρα­κτη­ρί­ζει τη μονο­μερή ανα­κή­ρυξη ΑΟΖ στο Ιόνιο ως «παρα­βί­αση λιβυκών δικαιω­μά­των», παρά το γεγονός ότι το Ιόνιο δεν συνο­ρεύει με τη Λιβύη. Η οριο­θέ­τηση στο Ιόνιο έγινε κατόπιν συμ­φω­νίας Ελλάδας–Ιταλίας και στη βάση της αρχής της μέσης γραμμής, χωρίς επι­κά­λυψη με τρίτα κράτη.

Αντί­στοιχα, η επί­κληση του ελλη­νι­κού Θαλάσ­σιου Χωρο­τα­ξι­κού Σχε­δια­σμού (ΘΧΣ) ως δήθεν παρα­βί­α­σης λιβυκών δικαιω­μά­των είναι αβάσιμη. Ο ΘΧΣ απο­τε­λεί εσω­τε­ρικό εργα­λείο πολι­τι­κής, όχι πράξη διε­θνούς οριο­θέ­τη­σης. Εφαρ­μό­ζε­ται βάσει της Οδηγίας 2014/89 της Ε.Ε. και δεν δημιουρ­γεί υπο­χρε­ώ­σεις για τρίτα κράτη.

Ο Κόλπος της Σύρτης και η εσω­τε­ρική νομο­θε­σία δεν δημιουρ­γούν διεθνή δικαιώ­ματα

Η Λιβύη υπο­στη­ρί­ζει ότι η μέση γραμμή θα πρέπει να λαμ­βά­νει υπόψη τη δική της εσω­τε­ρική νομο­θε­σία και τον «ιστο­ρικό» Κόλπο της Σύρτης. Ωστόσο, σύμφωνα με το άρθρο 27 της Σύμ­βα­σης της Βιέννης για το Δίκαιο των Συν­θη­κών (1969), (Βλέπε:  https://legal.un.org/ilc/texts/instruments/english/conventions/1_1_1969.pdf ), η εσω­τε­ρική νομο­θε­σία δεν υπε­ρι­σχύει του διε­θνούς δικαίου. Παράλ­ληλα, η αναφορά στον Κόλπο της Σύρτης δεν έχει ανα­γνω­ρι­στεί ποτέ ως «ιστο­ρι­κός» βάσει των κρι­τη­ρίων της UNCLOS (Βλέπε Άρθρο 10 UNCLOS  https://www.un.org/depts/los/convention_agreements/texts/unclos/unclos_e.pdf) και της διε­θνούς νομο­λο­γίας.

Η Λιβύη υπο­πί­πτει σε νομική αντί­φαση, αφού ανα­γνω­ρί­ζει την επήρεια της Σικε­λίας κατά την οριο­θέ­τηση με την Ιταλία, ενώ απορ­ρί­πτει την επήρεια των ελλη­νι­κών νησιών. Η επί­κληση του άρθρου 33 του Κατα­στα­τι­κού Χάρτη του ΟΗΕ (βλέπε: https://www.un.org/en/about-us/un-charter/chapter-6), περί ειρη­νι­κής επί­λυ­σης δια­φο­ρών είναι υπο­κρι­τική, εφόσον προη­γού­νται μονο­με­ρείς ενέρ­γειες που την αναι­ρούν.

Ώρα για ελλη­νική στρα­τη­γική αντε­πί­θεση

Η ελλη­νική απά­ντηση πρέπει να υπερβεί τη διπλω­μα­τική δια­μαρ­τυ­ρία και να εστια­στεί σε μια πολύ­πλευρη στρα­τη­γική απο­τρο­πής και διε­θνούς ανά­δει­ξης της τουρκο-λιβυκής παρα­νο­μίας. Συγκε­κρι­μένα απαι­τεί­ται:

1.    Κατά­θεση Αντί-ρηματικής δια­κοί­νω­σης στον ΟΗΕ με νομική τεκ­μη­ρί­ωση και αμφι­σβή­τηση της νομι­μό­τη­τας του Τουρκο-Λιβυκού Μνη­μο­νίου. Η προ­σφυγή σε θεμα­τική συζή­τηση της Γενικής Συνέ­λευ­σης για την UNCLOS μπορεί να κατα­στή­σει θεσμικά σαφές το αβάσιμο του τουρ­κο­λι­βυ­κού αφη­γή­μα­τος.

2.    Καταγ­γε­λία στην Ε.Ε. και στα μέλη του Σ.Α. του ΟΗΕ, επι­κα­λού­μενη την παρα­βί­αση του άρθρου 123 της UNCLOS από τη Λιβύη, με την καθο­δή­γηση της Τουρ­κίας.

3.    Διεκ­δί­κηση κοινής δήλωσης Ε.Ε. υπέρ της UNCLOS, όπως συνέβη το 2019 και 2020 στην περί­πτωση των τουρ­κι­κών προ­κλή­σεων.

4.    Συγκρό­τηση think tank alliance με κορυ­φαί­ους νομι­κούς και ερευ­νη­τικά ιδρύ­ματα για να ενι­σχυ­θεί η ελλη­νική παρου­σία στον διεθνή διάλογο.

5.    Τετρα­με­ρής πολι­τική ομάδα Ελλάδας–Αιγύ­πτου–Γαλλίας–Ιταλίας για τη δια­χεί­ριση του λιβυκού ζητή­μα­τος.

6.    Εμβά­θυνση των σχέσεων με Αίγυπτο και Κύπρο στον διπλω­μα­τικό, ενερ­γειακό και στρα­τιω­τικό τομέα.

7.    Ανά­πτυξη σχέσεων με την Ανα­το­λική Λιβύη και τον Χαλίφα Χαφτάρ, με παροχή εκπαί­δευ­σης και τεχνι­κής συνερ­γα­σίας για τη θαλάσ­σια ασφά­λεια και τη μετα­να­στευ­τική δια­χεί­ριση.

8.    Ενί­σχυση σχέσεων με Ιταλία, Ισπανία και Μάλτα, ώστε να απο­τρα­πεί πιθανή ταύτιση με τουρκο-λιβυκές θέσεις.

9.    Στο­χευ­μένη εκστρα­τεία δημό­σιας διπλω­μα­τίας, που θα ανα­δει­κνύει την Ελλάδα ως πυλώνα διε­θνούς νομι­μό­τη­τας και στα­θε­ρό­τη­τας στη Μεσό­γειο.

Από την άμυνα στη στρα­τη­γική πρω­το­βου­λία

Η ελλη­νική στρα­τη­γική δεν μπορεί να εξα­ντλεί­ται σε αντι­δρά­σεις. Η χώρα οφείλει να ανα­κτή­σει την πρω­το­βου­λία και να επι­βά­λει το αφήγημα της διε­θνούς νομι­μό­τη­τας, ανα­δει­κνύ­ο­ντας την επι­θε­τι­κό­τητα του τουρ­κο­λι­βυ­κού άξονα. Η ρημα­τική δια­κοί­νωση δεν είναι απλώς πρό­κληση. Είναι ευκαι­ρία για τη θεσμική επα­νε­πι­βε­βαί­ωση της ελλη­νι­κής κυριαρ­χίας και της νομι­μό­τη­τας στην Ανα­το­λική Μεσό­γειο.

 

Δρ. Κων­στα­ντί­νος Π. Μπα­λω­μέ­νος

[email protected]

Πολι­τι­κός Επι­στή­μο­νας – Διε­θνο­λό­γος

Πρώην Γενικός Διευ­θυ­ντής – Γενικής Διεύ­θυν­σης

Πολι­τι­κής Εθνικής Άμυνας και Διεθνών Σχέσεων (ΓΔΠΕΑΔΣ)

Υπουρ­γείου Εθνικής Άμυνας (ΥΠΕΘΑ)

Πώς σας φάνηκε το άρθρο;

Ένα πάτημα, χωρίς λογαριασμό. Μία ψήφος ανά συσκευή.

Σχολιασμός άρθρου

Προσθέστε ένα σχόλιο

Εμφανίζεται μετά από έγκριση · το e-mail δεν δημοσιεύεται0 / 2000

Τα σχόλια εκφράζουν τον σχολιαστή, όχι τη Δημοκρατική. Όροι σχολιασμού

Τα σχόλια εκφράζουν αποκλειστικά τον εκάστοτε σχολιαστή. Η Δημοκρατική δεν υιοθετεί αυτές τις απόψεις. Διατηρούμε το δικαίωμα να διαγράψουμε όποια σχόλια θεωρούμε προσβλητικά ή περιέχουν ύβρεις, χωρίς καμία προειδοποίηση. Χρήστες που δεν τηρούν τους όρους χρήσης αποκλείονται. Τα σχόλια δημοσιεύονται μετά από έγκριση· το e-mail δεν δημοσιεύεται.

Γίνετε ο πρώτος που θα σχολιάσει.