Το νησιώτικο ισοδύναμο στο πλαίσιο της συμφωνίας Ελλάδας-Δανειστών

Του Δημήτρη Σκου­τέρη

Έχει ανα­πτυ­χθεί μεγάλη συζή­τηση, σχετικά με τα, προ θυρών, μέτρα σε βάρος των Νησιών μας και των Νησιω­τών στο πλαίσιο της επι­κεί­με­νης συμ­φω­νίας.

Ο Γερ­μα­νός κ. Σόιμπλε με κάθε ευκαι­ρία υπερ­το­νί­ζει την ανάγκη «τήρησης των κανόνων». Η ελλη­νική Κυβέρ­νηση και οι δια­πραγ­μα­τεύς της θα πρέπει απλά να υπεν­θυ­μί­σουν στον και πρόεδρο της γνωστής πλέον Τρά­πε­ζας Ανά­πτυ­ξης (KfW) με έδρα το Λου­ξεμ­βούργο (αυτή που ήθελε να πάρει το Ταμείο της Δημό­σιας Ελλη­νι­κής περιου­σίας) κ. Σόιμπλε το άρθρο 174 της συν­θή­κης της Λισ­σα­βώ­νας:

« Άρθρο 174 (πρώην άρθρο 158 της ΣΕΚ) Η Ένωση, προ­κει­μέ­νου να προ­α­χθεί η αρμο­νική ανά­πτυξη του συνόλου της, ανα­πτύσ­σει και εξα­κο­λου­θεί τη δράση της με σκοπό την ενί­σχυση της οικο­νο­μι­κής, κοι­νω­νι­κής και εδα­φι­κής της συνοχής. Η Ένωση απο­σκο­πεί, ιδιαί­τερα, στη μείωση των δια­φο­ρών μεταξύ των επι­πέ­δων ανά­πτυ­ξης των δια­φό­ρων περιο­χών και στη μείωση της καθυ­στέ­ρη­σης των πλέον μειο­νε­κτι­κών περιο­χών. Μεταξύ των εν λόγω περιο­χών, δίδεται ιδιαί­τερη προσοχή στις αγρο­τι­κές περιο­χές, τις περιο­χές που συντε­λεί­ται βιο­μη­χα­νική μετά­βαση και τις περιο­χές που πλήτ­το­νται από σοβαρά και μόνιμα φυσικά ή δημο­γρα­φικά προ­βλή­ματα, όπως οι υπερ­βό­ρειες περιο­χές που είναι ιδιαί­τερα αραιο­κα­τοι­κη­μέ­νες και οι νησιω­τι­κές, δια­συ­νο­ρια­κές και ορεινές περιο­χές». Η επι­λε­κτική μνήμη του κ. Σόιμπλε είναι μνη­μειώ­δης.

Η βιβλιο­γρα­φία ανα­φέ­ρει ότι στα πλαίσια της δια­μόρ­φω­σης πολι­τι­κών ανά­πτυ­ξης με βάση την τοπι­κό­τητα, ανα­γνω­ρί­στηκε μία νέα ταυ­τό­τητα των νησιω­τι­κών περιο­χών, που ονο­μά­στηκε «νησιω­τι­κό­τητα» (insularity). Τα ιδιαί­τερα χαρα­κτη­ρι­στικά των νησιών σχε­τί­ζο­νται με ένα πλήθος δυσκο­λιών και προ­βλη­μά­των, που επι­βρα­δύ­νουν την ανά­πτυξή τους. Η περιο­ρι­σμένη έκτασή τους σε σχέση με τις ηπει­ρω­τι­κές περιο­χές έχει σαν απο­τέ­λε­σμα την περιο­ρι­σμένη ποι­κι­λία αλλά και ποσό­τητα των φυσικών πόρων, τη δημιουρ­γία μικρών αγορών, καθώς και τη μικρή δυνα­τό­τητα δημιουρ­γίας οικο­νο­μιών κλί­μα­κας.

Το κόστος μετα­φο­ράς εμπο­ρευ­μά­των και επι­βα­τών είναι υψηλό, ενώ αυξη­μένο είναι και το κόστος λει­τουρ­γίας των επι­χει­ρή­σεων και δημιουρ­γίας υπο­δο­μών βασικών δημό­σιων αγαθών (ενέρ­γεια, πρόνοια-περίθαλψη, εκπαί­δευση). Ιδιο­μορ­φία χαρα­κτη­ρί­ζει και το φυσικό και πολι­τι­στικό περι­βάλ­λον, που συχνά μονο­πω­λεί­ται από την ανά­πτυξη μόνο του του­ρι­σμού, την εγκα­τά­λειψη ή παρα­μέ­ληση της ιδιαί­τε­ρης πολι­τι­στι­κής κλη­ρο­νο­μιάς αλλά και του πρω­το­γε­νούς τομέα παρα­γω­γής.

Ολα τα παρα­πάνω χαρα­κτη­ρι­στικά συν­θέ­τουν την έννοια της νησιω­τι­κό­τη­τας και θέτουν μία μόνιμη «πρό­κληση» για την ανά­πτυξη των νησιω­τι­κών περιο­χών

Είναι, όμως, ευκαι­ρία, για τα νησιά μας και τους νησιώ­τες (κατοί­κους και όσους «επι­χει­ρούν» σε αυτά) στο πλαίσιο της επι­κεί­με­νης δια­πραγ­μά­τευ­σης, να επι­διώ­ξουν και απο­κτή­σουν την θέσπιση επι­τέ­λους του Νησιω­τι­κού Ισο­δυ­νά­μου,δηλαδή συν­θή­κες ισό­τι­μης και ολι­στι­κής ανά­πτυ­ξης του νησιω­τι­κού χώρου με τίς ίδιες ακριβώς δυνα­τό­τη­τες με τις δυνα­τό­τη­τες που έχουν οι κάτοι­κοι όχι μόνον της ηπει­ρω­τι­κής Ελλάδας αλλά και οι λοιποί Ευρω­παίοι πολίτες. H Θεσμο­θέ­τηση του Νησιω­τι­κού Ισο­δύ­να­μου, δημιουρ­γεί ένα εναλ­λα­κτικό καθε­στώς πρό­σβα­σης των νησιών στην πραγ­μα­τική αγορά (με στόχο την αειφόρο ανά­πτυξή τους), αλλά και την ουσια­στική αντι­με­τώ­πιση των δημο­σιο­νο­μι­κών μέτρων, που θα επι­βλη­θούν με την νέα συμ­φω­νία.

Έτσι στη δια­πραγ­μά­τευση θα πρέπει να επι­διω­χθούν η κατο­χύ­ρωση των παρα­κάτω στόχων:

• Πολυ­το­με­ακή ανά­πτυξη των νησιω­τι­κών περι­φε­ρειών.

• Πολι­τική στή­ρι­ξης της νησιω­τι­κό­τη­τας με την ανα­γνώ­ριση της νησιω­τι­κής ιδιαι­τε­ρό­τη­τας σε όλες τις απο­φά­σεις που αφορούν νησιά (πχ φορο­λο­γικό καθε­στώς, ανα­πτυ­ξιακά κίνητρα, υπο­δο­μές κλπ).

• Δια­μόρ­φωση εξει­δι­κευ­μέ­νων νησιω­τι­κών πολι­τι­κών για την αντι­με­τώ­πιση των νέων προ­κλή­σεων, της κλι­μα­τι­κής αλλαγής, της παρα­γω­γής πρά­σι­νης ενέρ­γειας, των δημο­γρα­φι­κών αλλαγών, της μετα­νά­στευ­σης και του συν­δυα­σμού τους με τις περι­πτώ­σεις των ιδιαί­τε­ρων γεω­γρα­φι­κών ενο­τή­των των νησιών.

• Υλο­ποί­ηση στην πράξη του πολι­τι­κού στόχου της Ευρω­παϊ­κής Ένωσης, της χωρικής (ΕΔΑΦΙΚΗΣ) συνοχής (άρθρο 174 της Συν­θή­κης Λισα­βό­νας).

• Άμβλυνση των ενδο­πε­ρι­φε­ρεια­κών ανι­σο­τή­των.

Να υπάρξει δέσμευση των μερών για τις ακό­λου­θες δράσεις:

• Δημιουρ­γία δικτύων απο­κε­ντρω­μέ­νης συνερ­γα­σίας μεταξύ των Νησιω­τι­κών Περι­φε­ρειών (αλλά και με αντί­στοι­χες Ευρω­παϊ­κές).

• Σύσταση δικτύων ενδο­πε­ρι­φε­ρεια­κής συνερ­γα­σίας, όπως είναι τα δίκτυα μικρών νησιών, τα δίκτυα μετα­φο­ράς και­νο­τό­μων προ­τά­σεων, τα δίκτυα εσω­τε­ρι­κών μετα­φο­ρών κλπ.

• Εθνικό σύστημα θαλασ­σίων μετα­φο­ρών (με προ­τε­ραιό­τητα την εφαρ­μογή της αρχής του μετα­φο­ρι­κού ισο­δύ­να­μου) και Εθνικό σύστημα συν­δυα­σμέ­νων Νησιω­τι­κών συγκοι­νω­νιών ( πλοίο-αεροπλάνο-υδροπλάνο-θαλάσσιο taxi-χερσαία συγκοι­νω­νιακά μέσα). Να επα­νε­ξε­τα­στεί η εφαρ­μογή της Κοι­νο­τι­κής Οδηγίας 3577/92 η εφαρ­μογή του οποίου οδήγησε στην ανά­πτυξη του φαι­νο­μέ­νου των «άγονων γραμμών» με συνέ­πεια να βαρύ­νε­ται ο κρα­τι­κός πρου­πο­λο­γι­σμός με περισ­σό­τερα των 80 εκα­τομ­μυ­ρίων ευρώ κατ’έτος χωρίς να καλύ­πτο­νται και οι ανάγκες των νησιών επαρκώς.

• Δράσεις συμπλη­ρω­μα­τι­κό­τη­τας της οικο­νο­μίας τους αλλά και αλλη­λεγ­γύης μεταξύ των νησιών.

• Δράσεις ενί­σχυ­σης της περι­φε­ρεια­κής συνοχής και ισό­τη­τας ευκαι­ριών για όλα τα νησιά εντός της ίδιας περι­φέ­ρειας.

• Θέσπιση Ειδικού Ταμείου Ανά­πτυ­ξης Νησιω­τι­κών Περιο­χών (ακόμα και με τη μορφή Fund), κατά τα πρότυπα του υφι­στά­με­νου Ταμείου Συνοχής με τη μόχλευση κεφα­λαίων προ­ερ­χό­με­νων από Κοι­νο­τι­κούς Πόρους (πχ ΕΣΠΑ)-το ΠΔΕ-Τοπική και Περι­φε­ρειακή Αυτοδιοίκηση-Ιδιώτες Επενδυτές-Έλληνες της Ομο­γέ­νειας.

• Για την παρα­κο­λού­θηση της κατά­στα­σης των νησιών, τη μετα­φορά και διάδοση γνώσεων σε θέματα που αφορούν στον νησιω­τικό χώρο και την παρα­γωγή και­νο­τό­μων ιδεών για τη βελ­τί­ωση της ελκυ­στι­κό­τη­τας των νησιών, προ­τεί­νουμε την ίδρυση Νησιω­τι­κού Παρα­τη­ρη­τη­ρίου.

• Σύσταση Νησιω­τι­κών Πόλων (Εκκο­λα­πτη­ρίων) Και­νο­το­μίας. Κρί­νε­ται απα­ραί­τητο προ­κει­μέ­νου να γίνει πλήρως αντα­γω­νι­στικό το Νησιω­τικό σύμπλεγμα μέσα στο σύστημα της παρα­γω­γής (επι­τέ­λους) νέας γνώσης– της αξιο­ποί­η­σης της υπάρ­χου­σας γνώσης και της τελικής μετα­τρο­πής σε τελικό προϊόν και υπη­ρε­σία με στόχο την οικο­νο­μική και κοι­νω­νική ευη­με­ρία.

• Για την ταχύ­τερη εφαρ­μογή και υλο­ποί­ηση των παρα­πάνω προ­τεί­νε­ται η σύσταση Νησιω­τι­κής Δομής, η οποία θα ανα­λά­βει :

• α. Την σύσταση εται­ρειών Venture Capital με την ενεργό συμ­με­τοχή κρα­τι­κών και ιδιω­τι­κών κεφα­λαίων..

• β. Την ανά­πτυξη «εργα­στή­ριων εκκο­λα­πτη­ρίων και­νο­το­μίας» πλήρως εξο­πλι­σμέ­νων.

• γ. Την πλήρη αξιο­ποί­ηση της εφευ­ρε­τι­κό­τη­τας και του έργου των προ­α­να­φε­ρό­με­νων «εκκο­λα­πτη­ρίων και­νο­το­μίας» σε επι­χει­ρη­μα­τικό επίπεδο.

• δ. Στόχος, η χρη­μα­το­δό­τηση μέσω των προ­α­να­φε­ρό­με­νων εται­ρειών Venture Capital του «startup» – αλλά και λοιπών επι­χει­ρη­μα­τι­κών δράσεων, που αφορούν την θαλάσ­σια και νησιω­τική οικο­νο­μία,την γαλάζια οικο­νο­μία (ναυτιλία-θαλάσσιες μεταφορές-ακτοπλοΐα-προστασία θαλάσ­σιου περιβάλλοντος-εν γένει «πολι­τι­κές παρεμ­βά­σεων σε νησιω­τι­κές και παρά­κτιες περιο­χές», υδρο­πο­νι­κές μονάδες παρα­γω­γής βιο­λο­γι­κών προ­ϊ­ό­ντων κλπ).

Απαι­τεί­ται να υπάρξει προ­σπά­θεια για βιώσιμη και ισόρ­ροπη ανά­πτυξη με τη λήψη στο­χευ­μέ­νων μέτρων, η υλο­ποί­ηση των οποίων θα πρέπει και χρονικά να συμ­φω­νη­θεί, ανα­φο­ρικά με :

• Την προ­σβα­σι­μό­τητα (Μετα­φο­ρές, Συγκοι­νω­νίες,)

• Την ανά­πτυξη ( Σχε­δια­σμός, υλο­ποί­ηση της περι­φε­ρεια­κής ανά­πτυ­ξης ΕΣΠΑ κ.λπ. με εφαρ­μογή δια­φο­ρο­ποι­η­μέ­νων πολι­τι­κών στο εσω­τε­ρικό της Περι­φέ­ρειας ανα­λό­γως των ιδιαί­τε­ρων χαρα­κτη­ρι­στι­κών της κάθε περιο­χής. – Δομές στή­ρι­ξης επι­χει­ρη­μα­τι­κό­τη­τας).

• Τον Του­ρι­σμό – εναλ­λα­κτι­κές μορφές του­ρι­σμού, αει­φο­ρι­κός του­ρι­σμός (αλιευτικός-καταδυτικός-αναρριχητικός-περιβαλλοντικός κλπ).

• Τις υπο­δο­μές και τα έργα (Λιμε­νικά, οδικά, κτι­ριακά, σχε­δια­σμοί, μελέτη, υλο­ποί­ηση, σχολεία κ.λ.π.)

• Προ­στα­σία και δια­χεί­ριση του φυσικού περι­βάλ­λο­ντος

• Τους Τομείς αγρο­τι­κής ανά­πτυ­ξης – εκπαί­δευ­σης – κατάρ­τι­σης – ενη­μέ­ρω­σης.- αλιείας.

• Την Βιομηχανία-βιοτεχνία-οικοτεχνία

• Τους Φυσι­κούς πόρους

• Την Δια­χεί­ριση υδά­τι­νων πόρων

• Την Ενέρ­γεια – ΑΠΕ

• Την Πολι­τική Προ­στα­σία και αντι­με­τώ­πιση φυσικών κατα­στρο­φών.

Για όλα τα παρα­πάνω θα πρέπει να ανα­πτυ­χθεί τριετές πρό­γραμμα με χρο­νο­διά­γραμμα υλο­ποί­η­σης. Προ­α­παι­τού­μενο η δια­βού­λευση, η δια­σφά­λιση της συμ­με­το­χής των τοπικών κοι­νω­νιών, η δέσμευση υλο­ποί­η­σης με την υπο­γραφή «Συμ­φώ­νων Τοπικής Ανά­πτυ­ξης».

Γιατί θα μπο­ρού­σαν να συναι­νέ­σουν οι δανει­στές σε αυτές τις δεσμεύ­σεις σχετικά με τα νησιά μας; Γιατί θα πρέπει στην δια­πραγ­μά­τευση να τους υπο­χρε­ώ­σουμε να απο­δε­χτούν τις παρα­πάνω προ­τά­σεις;

Γιατί στην επι­κεί­μενη δια­πραγ­μά­τευση η Ελλάδα θα πρέπει να λει­τουρ­γή­σει από θέση ισχύος:

1. Αν η Ελλη­νική Κυβέρ­νηση, προ της ουσια­στι­κής έναρξης των δια­πραγ­μα­τεύ­σεων, προ­χω­ρή­σει σε ανα­κή­ρυξη και οριο­θέ­τηση της Ελλη­νι­κής ΑΟΖ αξιο­ποιώ­ντας τα νησιά της πεντα­πλα­σιά­ζει την έκτασή της (βεβαίως αυξά­νε­ται και η έκταση της Ε.Ε).

1.1.Γιατί τα νησιά με τη θέση τους στο ανά­γλυφο της Ελλάδας αλλά και της Ευρώπης και με βάση το ισχύον Δίκαιο της Θάλασ­σας, έχουν το ίδιο δικαί­ωμα σε ΑΟΖ, όπως οι ηπει­ρω­τι­κές περιο­χές.

1.2. Με την ΑΟΖ θεσπί­ζο­νται κυριαρ­χικά δικαιώ­ματα με αντι­κεί­μενο την εξε­ρεύ­νηση, εκμε­τάλ­λευση, δια­χεί­ριση, ζωντα­νών και μη ζωντα­νών φυσικών πόρων από την επι­φά­νεια της θάλασ­σας έως τον βυθό και το υπέ­δα­φός του,δημιουρ­γεί­ται ενιαίος θαλάσ­σιος από οικο­νο­μική πλευρά χώρος και για την αλιεία, τον βυθό και το έδαφος κάτω από το βυθό (πετρέ­λαια, φυσικό αέριο), στοι­χεία άμεσου ενδια­φέ­ρο­ντος της Ε.Ε.

2. Γιατί τα Ελλη­νικά νησιά συμ­βάλ­λουν στην ανα­βαθ­μι­σμένη γεω­πο­λι­τικά θέση της Ελλάδας, ιδιαί­τερα μετά τις πρό­σφα­τες κρίσεις σε Ουκρα­νία/Ρωσία- Μέση Ανατολή-χώρες Αρα­βι­κής Άνοιξης.

2.1. Έτσι καλόν θα ήταν, είτε ο Πρω­θυ­πουρ­γός είτε ο ΥΠΕΞ κ. Κοτζιάς άμεσα και μετά τα τελευ­ταία γεγο­νότα στα σύνορα Τουρκίας- Συρίας να καλέ­σουν σε συνά­ντηση στη Ρόδο ή στην Λέσβο, τους ομο­λό­γους τους από την Κύπρο, το Ισραήλ και ενδε­χο­μέ­νως την Αίγυπτο προ­κει­μέ­νου να εκτι­μή­σουν την κατά­σταση και συμ­φω­νή­σουν σε ένα μίνι­μουμ κοινών ενερ­γειών.

3. Γιατί τα Ελλη­νικά νησιά υπο­δέ­χο­νται τις κύριες ροές των μετα­να­στευ­τι­κών ρευ­μά­των.

3.1. Άμεση ανάληψη πρω­το­βου­λίας για σύγκληση συνά­ντη­σης εκπρο­σώ­πων του ΟΗΕ-της ΕΕ-της Ελλάδας-της Ιταλίας σε Ρόδο ή Λέσβο για την εκτί­μηση της κατάστασης-της λήψης των απα­ραί­τη­των μέτρων.

4. Γιατί πραγ­μα­τικά λόγω ορθο­λο­γι­κών επι­λο­γών στον τομέα της του­ρι­στι­κής πολι­τι­κής, μπορούν σχετικά γρήγορα, αν υλο­ποι­η­θούν ορι­σμένα από τα προ­α­να­φε­ρό­μενα να εισφέ­ρουν στην παρα­γωγή υπε­ρα­ξιών, που θα συμ­βάλ­λουν έστω και μερικά στην ελά­φρυνση του χρέους της χώρας.

Πρου­πό­θεση η σχετική πολι­τική βούληση της Ελλη­νι­κής κυβέρ­νη­σης, η στήριξη των τοπικών νησιω­τι­κών κοι­νω­νιών, η ταχύ­τατη θεσμο­θέ­τηση των προ­α­να­φερ­θέ­ντων από την Ελλη­νική Κυβέρνηση-τις νησιω­τι­κές περι­φέ­ρειες (στο μέτρο των αρμο­διο­τή­των τους) αλλά και η ενερ­γο­ποί­ηση του Ελλη­νι­κού στοι­χείου της δια­σπο­ράς.

Ο Δημή­τρης Σκου­τέ­ρης είναι Πολι­τι­κός Επιστήμων- Πολι­τι­κός Ανα­λυ­τής,