Ερευνα: Oι δραματικές επιπτώσεις του Grexit για την Ελλάδα

Μία ακόμη και συντε­ταγ­μένη έξοδος της Ελλάδας από το ευρώ θα είχε δρα­μα­τι­κές επι­πτώ­σεις στην ελλη­νική οικο­νο­μία σύμφωνα με έρευνα των Ernst & Young και Oxford Economics.

Τα ευρή­ματα της μελέτης που βασί­στη­καν στο σενάριο μιας συντε­ταγ­μέ­νης εξόδου από την Ευρω­ζώνη, μετά από δια­πραγ­μά­τευση με τους εταί­ρους και δανει­στές της χώρας έχουν ως εξής:

– Του­λά­χι­στον 50% η άμεση υπο­τί­μηση – θα μπο­ρούσε να είναι σημα­ντικά μεγα­λύ­τερη ανάλογα με τις οικο­νο­μι­κές πολι­τι­κές που θα ακο­λου­θη­θούν. Σημειώ­νε­ται ότι, στην εκτι­μώ­μενη επίσημη υπο­τί­μηση, δεν έχουν συνυ­πο­λο­γι­στεί οι όποιες κερ­δο­σκο­πι­κές πιέσεις που μπορεί να εκδη­λω­θούν στο νέο νόμισμα ή και στις υπο­σχε­τι­κές πλη­ρω­μής (IOUs) που θα εκδο­θούν κατά τη μετα­βα­τική περίοδο από το ευρώ στο νέο εθνικό νόμισμα

– Άμεση μείωση της εγχώ­ριας ζήτησης κατά 25% και του πραγ­μα­τι­κού ΑΕΠ από 15% έως και 20%, που θα σήμαινε ότι η χώρα σωρευ­τικά από το 2007 θα έχανε σχεδόν το ήμισυ του εγχώ­ριου πραγ­μα­τι­κού εισο­δή­μα­τος

– Εκτί­ναξη του πλη­θω­ρι­σμού και περαι­τέρω σημα­ντική αύξηση της ανερ­γίας

– Μείωση των πραγ­μα­τι­κών μισθών, των πιστώ­σεων και των επεν­δύ­σεων

– Σε όρους ευρώ, η ελλη­νική οικο­νο­μία το πιθα­νό­τερο είναι να μην ανα­κτή­σει ποτέ τις απώ­λειες στο ΑΕΠ, καθώς η έξοδος, η στάση πλη­ρω­μών και η υπο­τί­μηση του νομί­σμα­τος, θα οδη­γή­σουν σε μόνιμη απώλεια εθνικού εισο­δή­μα­τος

– Σημα­ντική συμπί­εση του πραγ­μα­τι­κού δια­θέ­σι­μου εισο­δή­μα­τος, που θα πλήξει πολύ περισ­σό­τερο τα νοι­κο­κυ­ριά στα­θε­ρού και χαμηλού εισο­δή­μα­τος, με επα­κό­λουθο αντί­κτυπο τη φτώχεια και τη μεγάλη αύξηση της ανι­σό­τη­τας

– Σύμφωνα με μια πρώτη προ­σέγ­γιση, κατά τον πρώτο χρόνο μετά την έξοδο, το κατά κεφαλήν ΑΕΠ, σε όρους ευρώ, λόγω της συν­δυα­στι­κής επί­δρα­σης της οικο­νο­μι­κής συρ­ρί­κνω­σης και την υπο­τί­μη­σης θα μπο­ρούσε να μειωθεί σε περίπου € 11.000, σε σύγκριση με τα επίπεδα των € 17.000 το 2014

– Ακόμη και σε υπο­θε­τικό σενάριο της μείωσης του δημο­σίου χρέους κατά 50%, ο λόγος του χρέους προς το ΑΕΠ θα παρέ­μενε σε επίπεδα άνω του 130% – λόγω της υπο­τί­μη­σης, της αδυ­να­μίας μετα­τρο­πής του σε δραχμές και της δρα­μα­τι­κής μείωσης του ΑΕΠ

– Το Grexit δε θα σημα­το­δο­τούσε το τέλος της λιτό­τη­τας – αντί­θετα, το υψηλό χρέος θα άφηνε ελά­χι­στα περι­θώ­ρια ελιγμών για την κυβέρ­νηση, απο­κλεί­ο­ντας κάθε πιθα­νό­τητα δημο­σιο­νο­μι­κής χαλά­ρω­σης.

Τις επι­πτώ­σεις ενός Grexit για την ελλη­νική οικο­νο­μία διε­ρευνά μελέτη της ΕΥ. Η μελέτη εκπο­νή­θηκε σε συνερ­γα­σία με την Oxford Economics, ενός εκ των κορυ­φαίων Βρε­τα­νι­κών συμ­βου­λευ­τι­κών οίκων σε θέματα διε­θνούς οικο­νο­μίας. Σκοπός της μελέτης ήταν η ουσια­στική και αντι­κει­με­νική ενη­μέ­ρωση επι­χει­ρή­σεων ή υπο­ψη­φίων επεν­δυ­τών σχετικά με τις επι­πτώ­σεις μίας ενδε­χό­με­νης εξόδου της χώρας από την Ευρω­ζώνη. Η μελέτη ολο­κλη­ρώ­θηκε στα τέλη Μαΐου 2015.

Η μελέτη δεν αναλύει καθόλου το ακραίο σενάριο μιας άτακτης εγκα­τά­λει­ψης του κοινού νομί­σμα­τος με παράλ­ληλη καταγ­γε­λία των δανεια­κών υπο­χρε­ώ­σεων της χώρας. Οι συνέ­πειες του σενα­ρίου αυτού είναι αδύ­να­τον να απο­τι­μη­θούν, καθώς ένα τέτοιο σενάριο θα οδη­γούσε σε δρα­μα­τική μείωση του ΑΕΠ, παρα­τε­τα­μένη αστά­θεια και αβε­βαιό­τητα και έξοδο από τη συνθήκη Σένγκεν και την ίδια την Ευρω­παϊκή Ένωση, ενώ η προ­ο­πτική επα­νό­δου σε συν­θή­κες ανά­πτυ­ξης και ευη­με­ρίας δεν θα μπο­ρούσε να οριο­θε­τη­θεί χρονικά.

Αντι­θέ­τως, η παρούσα μελέτη βασί­ζε­ται στο σενάριο μιας συντε­ταγ­μέ­νης εξόδου από την Ευρω­ζώνη μετά από δια­πραγ­μά­τευση με τους εταί­ρους και δανει­στές της χώρας. Ακόμα και σε αυτό το «αισιό­δοξο σενάριο», οι συνέ­πειες για την οικο­νο­μία και την κοι­νω­νία θα είναι εξαι­ρε­τικά σοβαρές, ενώ οι επι­πτώ­σεις θα κρί­νο­νταν κυρίως από την οικο­νο­μική πολική που θα εφαρ­μο­ζό­ταν, καθώς η όποια νομι­σμα­τική ή δημο­σιο­νο­μική χαλά­ρωση θα οδη­γούσε σε βαθύ­τερα προ­βλή­ματα.

Παρου­σιά­ζο­ντας την έρευνα ο Πάνος Παπά­ζο­γλου, Διευ­θύ­νων Σύμ­βου­λος της ΕΥ Ελλάδας, είπε: «Με τη μελέτη αυτή, η ΕΥ πιστεύει ότι συμ­βά­λει στην απα­ραί­τητη ενη­μέ­ρωση ανα­φο­ρικά με τις επι­πτώ­σεις μιας εξόδου της χώρας από τη ζώνη του ευρώ. Πρό­κει­ται για ένα γεγονός που, ακόμα και στο σενάριο της συντε­ταγ­μέ­νης εξόδου, θα σημά­δευε το μέλλον της χώρας για τις επό­με­νες δεκα­ε­τίες. Στην ΕΥ έχουμε ορίσει ως απο­στολή μας το να συμ­βάλ­λουμε σημα­ντικά στη δημιουρ­γία ενός καλύ­τε­ρου κόσμου για τους ανθρώ­πους μας, για τους πελάτες μας και για την κοι­νω­νία. Στα πλαίσια αυτά πιστεύ­ουμε ότι οφεί­λουμε να μοι­ρα­σθούμε τα ευρή­ματα της σημα­ντι­κής αυτής ερευ­νη­τι­κής δου­λειάς».

Με βάση τις προ­βλέ­ψεις της Oxford Economics, η ανάλυση της ΕΥ εκτιμά ότι ενδε­χό­μενη έξοδος της χώρας από τη ζώνη του ευρώ, ακόμη και στην καλύ­τερη περί­πτωση, εκείνη μιας συντε­ταγ­μέ­νης εξόδου, θα επι­βα­ρύ­νει τα ελλη­νικά νοι­κο­κυ­ριά και τις επι­χει­ρή­σεις με τερά­στιο κόστος και θα αφήσει τη χώρα γεω­πο­λι­τικά, στρα­τη­γικά και οικο­νο­μικά απο­μο­νω­μένη.

Με την έκδοση του νέου νομί­σμα­τος, η συναλ­λαγ­μα­τική ισο­τι­μία θα υπο­τι­μη­θεί δρα­στικά, κατά του­λά­χι­στον 50%. Στο πιο θετικό σενάριο, και με την προ­ϋ­πό­θεση ότι θα υπάρξει περιο­ρι­σμένη πολι­τική, κοι­νω­νική και οικο­νο­μική αστά­θεια, η συναλ­λαγ­μα­τική ισο­τι­μία μετά την αρχική δρα­στική υπο­τί­μηση, θα μπο­ρούσε να στα­θε­ρο­ποι­η­θεί κοντά στο -30%. Όμως, αξίζει να σημειω­θεί ότι, εάν η Πολι­τεία δεν κατα­φέ­ρει να αντι­με­τω­πί­σει τις αρχικές αντι­δρά­σεις των αγορών και εφαρ­μό­σει πολι­τική νομι­σμα­τι­κής χαλά­ρω­σης με αυξη­τι­κές πλη­θω­ρι­στι­κές πιέσεις, η υπο­τί­μηση μπορεί να υπερβεί κατά πολύ το 50%. Σε αυτήν την περί­πτωση, η επί­τευξη ισορ­ρο­πίας δεν θα ήταν δυνατή για αρκετά χρόνια, με τις επι­πτώ­σεις στο ΑΕΠ να είναι βαθύ­τε­ρες και αισθη­τές σε βάθος χρόνου.

Η συρ­ρί­κνωση της οικο­νο­μι­κής δρα­στη­ριό­τη­τας θα είναι δρα­μα­τική, ενώ οι απώ­λειες της αγο­ρα­στι­κής δύναμης δεν ανα­μέ­νε­ται να αντι­στρα­φούν γρήγορα. Κατά τους πρώτους 18 μήνες μετά την έξοδο, η κατάρ­ρευση της εγχώ­ριας ζήτησης ενδέ­χε­ται να ξεπε­ρά­σει το 25% και η σωρευ­τική μείωση του πραγ­μα­τι­κού ΑΕΠ θα υπερβεί το 15%. Λαμ­βά­νο­ντας υπόψη τις τρέ­χου­σες προ­βλέ­ψεις διεθνών οργα­νι­σμών για το 2015, οι επι­πτώ­σεις μπορεί να είναι σημα­ντικά βαρύ­τε­ρες. Για να γίνει, όμως, αντι­λη­πτό το δρα­μα­τικό μέγεθος της συνο­λι­κής μείωσης του πραγ­μα­τι­κού ΑΕΠ, αξίζει να σημειω­θεί ότι η ελλη­νική οικο­νο­μία συρ­ρι­κνώ­θηκε κατά τα τελευ­ταία έξι έτη κατά 25%, που σημαί­νει ότι σωρευ­τικά η συρ­ρί­κνωση της οικο­νο­μι­κής δρα­στη­ριό­τη­τας θα φτάσει στο 50% των μεγεθών προ-κρίσης.

Στη συνέ­χεια, και υπό την προ­ϋ­πό­θεση βελ­τί­ω­σης της αντα­γω­νι­στι­κό­τη­τας και της αύξησης των εξα­γω­γών, το ΑΕΠ θα μπο­ρούσε να αρχίσει να ανα­πτύσ­σε­ται και πάλι. Ωστόσο, είναι εξαι­ρε­τικά αβέβαιο αν η βελ­τί­ωση αυτή θα μπο­ρούσε να δια­τη­ρη­θεί μέσο-μακροπρόθεσμα, δεδο­μέ­νων των δομικών αδυ­να­μιών της ελλη­νι­κής οικο­νο­μίας, και της περιο­ρι­σμέ­νης εξα­γω­γι­κής της βάσης. Στοι­χεία σχετικά με τις εξα­γω­γι­κές επι­δό­σεις που ακο­λού­θη­σαν προη­γού­με­νες υπο­τι­μή­σεις επι­βε­βαιώ­νουν αυτήν τη δια­πί­στωση, καθώς μετά την αρχική ώθηση ακο­λού­θησε απότομη πτώση του ρυθμού αύξησης των εξα­γω­γών σε λιγό­τερο από ένα χρόνο.

Επι­πλέον σχεδόν στο σύνολό τους οι εξα­γω­γι­κές δρα­στη­ριό­τη­τες της Ελλάδας βασί­ζο­νται σε εισα­γό­μενα υλικά παρα­γω­γής, το κόστος των οποίων θα εκτο­ξευ­θεί λόγω της υπο­τί­μη­σης μειώ­νο­ντας σημα­ντικά το όποιο όφελος ενί­σχυ­σης της αντα­γω­νι­στι­κό­τη­τας. Τέλος για δρα­στη­ριό­τη­τες όπως ο του­ρι­σμός, η αύξηση της αντα­γω­νι­στι­κό­τη­τας δεν προ­κύ­πτει μόνο από τη μείωση του κόστους αλλά κυρίως από το προφίλ του του­ρι­στι­κού προ­ϊ­ό­ντος. Οι δρα­μα­τι­κές συν­θή­κες σε κοι­νω­νικό επίπεδο, όπως η πιθανή αύξηση της εγκλη­μα­τι­κό­τη­τας, είναι σίγουρο πως θα συμ­βάλ­λουν αρνη­τικά στην πορεία του κλάδου.

Ακόμα και στο πιο ιδεατό σενάριο μιας συμ­φω­νίας για σημα­ντική μείωση του χρέους σε ποσοστό 50%, η αδυ­να­μία μετα­τρο­πής του χρέους στο νέο νόμισμα, σε συν­δυα­σμό με τη σημα­ντική υπο­τί­μηση, θα δια­τη­ρή­σει το λόγο του χρέους ως ποσο­στού του ΑΕΠ πάνω από το 130%. Το υψηλό χρέος (και η ανάγκη εξυ­πη­ρέ­τη­σής του) θα λει­τουρ­γή­σει ως περιο­ρι­στι­κός παρά­γο­ντας για τη δημο­σιο­νο­μική πολι­τική.

Σε περί­πτωση που υιο­θε­τη­θεί μια επε­κτα­τική δημο­σιο­νο­μική πολι­τική, οι επι­πτώ­σεις σε άλλα μέτωπα, θα οδη­γή­σουν γρήγορα στην ανα­τροπή της, καθώς θα έπρεπε να χρη­μα­το­δο­τη­θεί μέσω νομι­σμα­τι­κής χρη­μα­το­δό­τη­σης που θα οδη­γούσε σε μια ανε­ξέ­λεγ­κτη πλη­θω­ρι­στική δυνα­μική, με αυξη­μέ­νες πιέσεις για περε­ταίρω υπο­τί­μηση και πιστω­τική συρ­ρί­κνωση.

Η υπο­τί­μηση θα οδη­γή­σει άμεσα σε υψηλό πλη­θω­ρι­σμό, καθώς οι τιμές των εισα­γό­με­νων και των εμπο­ρεύ­σι­μων αγαθών θα αυξη­θούν απότομα. Σύμφωνα με τις εκτι­μή­σεις της μελέτης, ο πλη­θω­ρι­σμός ενδέ­χε­ται να φθάσει, στο πιο αισιό­δοξο σενάριο, του­λά­χι­στον το 10%. Η στα­διακή απο­κλι­μά­κωσή του θα κριθεί από τις πολι­τι­κές που θα ακο­λου­θη­θούν, καθώς η όποια νομι­σμα­τική χαλά­ρωση θα οδη­γή­σει σε σπιράλ πλη­θω­ρι­σμού και υπο­τί­μη­σης με σχεδόν σίγουρο απο­τέ­λε­σμα τον υπερ­πλη­θω­ρι­σμό, στην οποία περί­πτωση δεν θα ήταν παρά­λογο να ξεπε­ρά­σει ακόμα και το 30%.

Το Grexit θα εκτο­ξεύ­σει την ανεργία (συμπε­ρι­λαμ­βα­νο­μέ­νης της ανερ­γίας των νέων) βρα­χυ­πρό­θε­σμα άνω του 30%, ενώ σήμερα η ανεργία θα μπο­ρούσε αργά αλλά σταθερά να μειώ­νε­ται, ειδικά εάν υπάρ­ξουν άμεσα στο­χευ­μέ­νες δράσεις της Πολι­τείας και της ΕΕ για τη στήριξη της ανά­πτυ­ξης, συμπε­ρι­λαμ­βα­νο­μέ­νων και των μικρο­με­σαίων επι­χει­ρή­σεων.

Είναι σημα­ντικό, επίσης, να τονί­σουμε ότι οι εισα­γω­γές αγαθών και υπη­ρε­σιών θα καταρ­ρεύ­σουν ως απο­τέ­λε­σμα της δρα­μα­τι­κής αύξησης του κόστους μετά την υπο­τί­μηση, οδη­γώ­ντας σε ελλεί­ψεις για μια σειρά από βασικά αγαθά και προ­ϊ­ό­ντα.

Για τους κατα­να­λω­τές και τα νοι­κο­κυ­ριά οι επι­πτώ­σεις από τις ελλεί­ψεις θα είναι σημα­ντι­κές. Για ορι­σμένα βασικά αγαθά και προ­ϊ­ό­ντα όπως η βενζίνη και το πετρέ­λαιο, το φυσικό αέριο, τα φάρμακα και άλλα φαρ­μα­κευ­τικά προ­ϊ­ό­ντα, καθώς και ορι­σμένα προ­ϊ­ό­ντα δια­τρο­φής, δε θα ήταν παρά­λογο να υπο­θέ­σουμε ότι θα χρεια­σθεί η εισα­γωγή δελτίου. Για τα υπό­λοιπα, συμπε­ρι­λαμ­βα­νο­μέ­νων των προ­ϊ­ό­ντων υψηλής τεχνο­λο­γίας και ένδυσης, θα υπάρ­ξουν τερά­στιες ελλεί­ψεις στην αγορά.

Οι πραγ­μα­τι­κοί μισθοί θα μειω­θούν, οδη­γώ­ντας σε μεγάλη συμπί­εση του πραγ­μα­τι­κού δια­θέ­σι­μου εισο­δή­μα­τος, ειδικά για τα νοι­κο­κυ­ριά με σταθερά εισο­δή­ματα, όπως οι συντα­ξιού­χοι, οι νέοι, καθώς και οι χαμηλά αμει­βό­με­νοι μισθω­τοί. Η διεθνής εμπει­ρία δείχνει ότι σκλη­ρό­τερα πλήτ­το­νται τα νοι­κο­κυ­ριά με χαμηλά και μεσαία εισο­δή­ματα, με άμεσο αντί­κτυπο στη φτώχεια και την αύξηση της ανι­σό­τη­τας. Στην Αργε­ντινή το 2001, υπήρξε δρα­μα­τική αύξηση της φτώ­χειας, ενώ βάσει στοι­χείων προ­κύ­πτει ότι μέχρι το 2002, το ποσοστό του πλη­θυ­σμού που ζούσε κάτω από το όριο της φτώ­χειας έφτασε το 53%.

Η διοι­κη­τική δια­χεί­ριση του εγχει­ρή­μα­τος θα είναι εξαι­ρε­τικά περί­πλοκη. Για του­λά­χι­στον έξι μήνες μετά την έξοδο από το κοινό νόμισμα, η οικο­νο­μία θα λει­τουρ­γεί χωρίς επίσημο νόμισμα. Όλες οι τιμές, οι συμ­βά­σεις, τα περιου­σιακά στοι­χεία και οι υπο­χρε­ώ­σεις που διέ­πο­νται από το ελλη­νικό δίκαιο, θα πρέπει να μετα­τρα­πούν σε νέο νόμισμα, ενώ θα χρεια­σθεί μια παρα­τε­τα­μένη διακοπή λει­τουρ­γίας του χρη­μα­το­πι­στω­τι­κού συστή­μα­τος. Σε τέτοιες συν­θή­κες, είναι πιθανή και η εξά­πλωση της ανταλ­λα­κτι­κής οικο­νο­μίας (barter trading).

Για τις τρά­πε­ζες, των οποίων η βιω­σι­μό­τητα θα δοκι­μα­στεί σημα­ντικά, κύρια προ­τε­ραιό­τητα μετά την έξοδο θα απο­τε­λέ­σει η δια­τή­ρηση της κεφα­λαια­κής τους επάρ­κειας. Σε συν­δυα­σμό με την αβε­βαιό­τητα για το οικο­νο­μικό περι­βάλ­λον, αυτό θα οδη­γή­σει σε τερά­στια μείωση της παροχής πιστώ­σεων (credit crunch). Η απότομη συρ­ρί­κνωση των επεν­δύ­σεων στον απόηχο μιας εξόδου είναι πολύ πιθανή. Οι επεν­δύ­σεις ανα­μέ­νε­ται να μειω­θούν κατά 30% κατά τα δύο πρώτα χρόνια και όποιες προ­ο­πτι­κές αύξησης δεν προ­βλέ­πε­ται να υπάρ­ξουν νωρί­τερα από το πέρας του τρίτου χρόνου.

Σχο­λιά­ζο­ντας τα ευρή­ματα της μελέτης, ο Πάνος Παπά­ζο­γλου κατα­λή­γει: «Η έξοδος της Ελλάδας από την Ευρω­ζώνη δεν απο­τε­λεί απλό ή γρήγορο τρόπο επί­λυ­σης των οικο­νο­μι­κών προ­βλη­μά­των της χώρας. Αν η Ελλάδα δεν κατορ­θώ­σει να δημιουρ­γή­σει έναν ισχυρό εξα­γω­γικό τομέα με δύσκο­λες και στο­χευ­μέ­νες διαρ­θρω­τι­κές μεταρ­ρυθ­μί­σεις, οποια­δή­ποτε προ­σπά­θεια βελ­τί­ω­σης της αντα­γω­νι­στι­κό­τη­τας μέσω της υιο­θέ­τη­σης ενός νέου νομί­σμα­τος, δε θα έχει δια­τη­ρή­σιμα ή και δια­χει­ρί­σιμα απο­τε­λέ­σματα. Αντι­θέ­τως, ακόμη και στην περί­πτωση μιας συντε­ταγ­μέ­νης εξόδου από το ευρώ, οι αρνη­τι­κές επι­πτώ­σεις για την ελλη­νική οικο­νο­μία και κοι­νω­νία θα είναι ιδιαί­τερα επώ­δυ­νες»

Το ΒΗΜΑ