Επιστημονική διαμάχη για τον τάφο του Φιλίππου

Πέρσι ήταν η Αμφί­πολη, φέτος στον αστε­ρι­σμό της πολι­τι­κο­λο­γίας μπαίνει η Βεργίνα. Νέες δημο­σιεύ­σεις με επι­χει­ρή­ματα και αντε­πι­χει­ρή­ματα που απα­ντούν ή απορ­ρί­πτουν το ερώτημα ποιος είναι ο τάφος του Φιλίπ­που στη Μεγάλη Τούμπα των Αιγών ανα­στα­τώ­νουν την επι­στη­μο­νική κοι­νό­τητα, εν μέσω της πιο καυτής πολι­τι­κής και οικο­νο­μι­κής πραγ­μα­τι­κό­τη­τας. Αφορμή απο­τέ­λεσε πρό­σφατη δημο­σί­ευση στο περιο­δικό Ρroceedings of the National Academy of Sciences (PNAS) μελέτης των παλαιο­αν­θρω­πο­λό­γων Αντώνη Μπαρ­τσιώκα και Juan Luis Arsuaga, που αφορά τα συμπε­ρά­σματα ανα­λύ­σεων σκε­λε­τι­κού υλικού του κιβω­τιό­σχη­μου τάφου Ι της βασι­λι­κής ταφικής συστά­δας – θεωρία ωστόσο που αμφι­σβη­τεί με σειρά ανα­σκα­φι­κών και ιστο­ρι­κών δεδο­μέ­νων η Αρχαιο­λο­γική Υπη­ρε­σία σε εκτενή αναφορά που έδωσε χθες στη δημο­σιό­τητα το υπουρ­γείο Πολι­τι­σμού.

Στη νέα μελέτη που διε­νερ­γή­θηκε στο Eργαστήριο Aνθρωπολογίας του Tμήματος Ιστο­ρίας και Εθνο­λο­γίας του Δημο­κρί­τειου Πανε­πι­στη­μίου Θράκης (ΔΠΘ), δια­τυ­πώ­νε­ται η άποψη ότι τα κατά­λοιπα ανδρι­κού σκε­λε­τού ανήκουν στον Φίλιππο Β΄, ενώ τα κατά­λοιπα γυναι­κείου και βρε­φι­κού σκε­λε­τού ανήκουν στην τελευ­ταία σύζυγο του Μακε­δόνα βασιλιά Κλε­ο­πά­τρα και τη θυγα­τέρα της Ευρώπη – άποψη η οποία, σύμφωνα με την αναφορά του ΥΠΠΟ, «είχε προ­τα­θεί και παλαιό­τερα από τον ιστο­ρικό Ε. Borza αλλά δεν έγινε απο­δε­κτή από την επι­στη­μο­νική κοι­νό­τητα».

Η μελέτη του ΔΠΘ κατα­λή­γει στο συμπέ­ρα­σμα ότι ο Φίλιπ­πος Β΄ ήταν θαμ­μέ­νος στον κιβω­τιό­σχημο τάφο Ι, απορ­ρί­πτο­ντας την άποψη του Μανόλη Ανδρό­νι­κου, σύμφωνα με την οποία, ο τάφος ΙΙ ανα­γνω­ρί­στηκε ως τάφος του Φίλιπ­που Β΄, ενώ ο τάφος ΙΙΙ ομόφωνα απο­δί­δε­ται στον Αλέ­ξαν­δρο Δ΄, γιο του Μεγα­λέ­ξαν­δρου και της Ρωξάνης.

«Τα ανθρω­πο­λο­γικά δεδο­μένα», ανα­φέ­ρει στην «Κ» ο κ. Μπαρ­τσιώ­κας, «προσ­διο­ρί­ζουν με σιγου­ριά τη χρο­νο­λο­γία του τάφου, ενώ η μελέτη της παλαιο­πα­θο­λο­γίας δείχνει ότι το οστό που φέρει δια­μπερή τρύπα στο γόνατο ανήκει στον Φίλιππο Β΄. Τα στοι­χεία συμ­βα­δί­ζουν απόλυτα με τις ιστο­ρι­κές ανα­φο­ρές, καθώς τρία χρόνια πριν από τον θάνατό του (336 π.Χ.) ο Μακε­δό­νας βασι­λιάς είχε τραυ­μα­τι­στεί από δόρυ.

Υπάρ­χουν πλέον ατρά­ντα­χτες απο­δεί­ξεις ότι ο τάφος Ι ανήκει στον βασιλιά Φίλιππο, στη σύζυγό του Κλε­ο­πά­τρα (οι επι­φύ­σεις στα οστά δεί­χνουν γυναίκα 18 ετών) και στο νεο­γέν­νητο βρέφος της, ενώ ο τάφος ΙΙ ανήκει στον Αρρι­δαίο», κατα­λή­γει ο κ. Μπαρ­τσιώ­κας.

«Ο κιβω­τιό­σχη­μος τάφος Ι ήταν συλη­μέ­νος», αντι­τεί­νει η Αρχαιο­λο­γική Υπη­ρε­σία. «Τα πήλινα αγγεία που περιείχε χρο­νο­λο­γούν με ασφά­λεια το μνημείο και την ταφή στις τελευ­ταίες δεκα­ε­τίες του πρώτου μισού του 4ου π.Χ. αιώνα, με ύστατο όριο το 350 π.Χ. Ο Φίλιπ­πος Β΄ ωστόσο δολο­φο­νή­θηκε το 336 π.Χ., ενώ η Κλε­ο­πά­τρα εκτε­λέ­στηκε κάποιους μήνες μετά τον θάνατο του συζύγου της, υπάρχει δηλαδή μια χρονική από­σταση που είναι δύσκολο, αν όχι αδύνατο να γεφυ­ρω­θεί».

Τα οστά του νεκρού, σύμφωνα πάντα με την αναφορά του ΥΠΠΟ, «βρέ­θη­καν μέσα σε χώματα της επί­χω­σης που εισχώ­ρη­σαν στον τάφο έπειτα από τυμ­βω­ρυ­χία, η οποία σχε­τί­ζε­ται με την κατα­στροφή και τη διαρ­παγή του γει­το­νι­κού υπέρ­γειου ‘‘ηρώου’’». Στην ερμη­νεία ότι πρό­κει­ται για άτομο ηλικίας περίπου 45 χρονών με τραύμα στο πόδι, η Αρχαιο­λο­γική Υπη­ρε­σία απαντά ότι «ούτε η μέση ηλικία ούτε η χωλό­τητα απο­τε­λούν απο­κλει­στικό χαρα­κτη­ρι­στικό γνώ­ρι­σμα του Φιλίπ­που Β΄». Οσο για την ταύτιση του τάφου ΙΙ με τον Φίλιππο Β΄ από τον Μανόλη Ανδρό­νικο, αυτή «ενι­σχύ­ε­ται από όλα τα νεοτέρα ανα­σκα­φικά δεδο­μένα των Αιγών, και στην οποία επα­νέρ­χο­νται με πληθώρα κατη­γο­ρη­μα­τι­κών επι­χει­ρη­μά­των Ελληνες και ξένοι αρχαιο­λό­γοι, ιστο­ρι­κοί και παλαιο­αν­θρω­πο­λό­γοι (Μ. Χατζό­που­λος, Αγγε­λική Κοτ­τα­ρίδη, Robin Lane Fox, J. Musgrave), με μελέτες και άρθρα που δημο­σιεύ­τη­καν από το 2011 και εξής».

Πώς όμως βρέ­θη­καν τα οστά της Βερ­γί­νας στο Δημο­κρί­τειο Πανε­πι­στή­μιο Θράκης και τι απαντά ο κ. Μπαρ­τσιώ­κας στα σχόλια αρχαιο­λό­γων για «ελλιπή μεθο­δο­λο­γική δια­δι­κα­σία της έρευνας χωρίς τη συνερ­γα­σία των ανα­σκα­φέων και τη συσχέ­τιση των ανα­σκα­φι­κών δεδο­μέ­νων»; «Ανέλαβα τη διεύ­θυνση του εργα­στη­ρίου πριν από τέσσερα χρόνια», ανα­φέ­ρει, «βρήκα τα οστά του τάφου Ι της Βερ­γί­νας σε ένα κιβώτιο ανάμεσα σε ένα πλούσιο αρχαιο­λο­γικό και ανθρω­πο­λο­γικό υλικό από δια­φο­ρές ανα­σκα­φές της χώρας. Δεν γνωρίζω πώς κατέ­λη­ξαν εκεί. Για τη μελέτη, πρό­τεινα συνερ­γα­σία σε αρχαιο­λό­γους (σ.σ. αρνεί­ται να ανα­φέ­ρει ονόματα) που έχουν ανα­σκά­ψει στη Βεργίνα, αλλά ουδείς απο­δέ­χθηκε. Παράλ­ληλα, με γραπτή αίτηση προς το υπουρ­γείο Πολι­τι­σμού, ζήτησα άδεια για τη μελέτη του αρχαιο­λο­γι­κού υλικού της Βερ­γί­νας, ωστόσο δεν είχα καμιά αντα­πό­κριση. Ως διευ­θυ­ντής του εργα­στή­ριου είμαι υπο­χρε­ω­μέ­νος εκ του νόμου να διε­νερ­γήσω έρευνα. Απευ­θύν­θηκα γι’ αυτό σε ομάδα Ισπανών επι­στη­μό­νων διε­θνούς κύρους και προ­τί­μησα τη δημο­σί­ευση της μελέτης στο έγκυρο περιο­δικό PNAS, παρά να ανα­κοι­νώσω τα συμπε­ρά­σματα σε εκπρο­σώ­πους των ΜΜΕ, μια δια­δι­κα­σία που αμφι­σβη­τεί την εγκυ­ρό­τητα του απο­τε­λέ­σμα­τος».

Καθη­με­ρινή