Ψηφιοποίηση και Ρυθμιστική Διακυβέρνηση: Διαφάνεια και Προστασία του Πολίτη και Δημόσιου Λειτουργού

Πριν λίγες μέρες ο Πρό­ε­δρος της ΕνΠΕ, Γιώργος Χατζη­μάρ­κος (περι­φε­ρειάρ­χης Νοτίου Αιγαίου), υπέ­γραψε μνη­μό­νιο συνερ­γα­σίας με το Δημήτρη Παπα­στερ­γίου, Υπουργό Ψηφια­κής Δια­κυ­βέρ­νη­σης της Ελλάδας, για τις ψηφια­κές περι­φέ­ρειες ( digital regions). Μια εξαι­ρε­τική πολι­τική πρω­το­βου­λία που θα απο­γειώ­σει την ανα­πτυ­ξιακή λει­τουρ­γία των περι­φε­ρειών και θα συμ­βάλ­λει στην ενί­σχυση της πολυ­ε­πί­πε­δης δια­κυ­βέρ­νη­σης της χώρας.

Απο­δί­δο­ντας τα εύσημα για αυτή την τόσο σημα­ντική πρω­το­βου­λία, δράτ­το­μαι τις ευκαι­ρίας να κατα­θέσω κάποιες σκέψεις με αφορμή το πρό­σφατο περι­στα­τικό στην πολε­ο­δο­μία της Ρόδου, άλλο ένα φαι­νό­μενο δια­φθο­ράς από δημό­σιους λει­τουρ­γούς που  ανα­δει­κνύει την «ευα­λω­τό­τητα» της δημό­σιας διοί­κη­σης που σύμφωνα με τα περι­στα­τικά που βλέπουν το φως της δημο­σιό­τη­τας δεν είναι αμε­λη­τέα.

Ως εκ τούτου, σε καμία περί­πτωση δεν έχω την  πρόθεση να μετα­τραπώ σε  λαϊκό  δικαστή καθώς  σε ένα ευνο­μού­μενο κράτος η   δικαιο­σύνη θα ανα­λά­βει να δια­λευ­κά­νει αυτή την υπόθεση και να απο­φαν­θεί ανάλογα για αυτό το περι­στα­τικό. Αυτό που έχει αξία είναι η αντι­με­τώ­πιση τέτοιων φαι­νο­μέ­νων με προ­λη­πτι­κές αλλά και ελεγ­κτι­κές  πολι­τι­κές σε νευ­ραλ­γι­κούς  τομείς  της δημό­σιας  διοί­κη­σης που έχουν άμεση σχέση με τον πολίτη  καθώς σε περιό­δους κρίσεων, η ανα­ζή­τηση αιτιών και λύσεων αποκτά ιδιαί­τερη σημασία.

Η αντι­με­τώ­πιση της δια­φθο­ράς στο εγγύ­τερο προς τον πολίτη επίπεδο δια­κυ­βέρ­νη­σης ( δήμος) όπου οι δια­προ­σω­πι­κές σχέσεις απο­τε­λούν ένα καθο­ρι­στικό παρά­γο­ντα απαιτεί παρεμ­βά­σεις βρα­χυ­πρό­θε­σμες και μεσο­πρό­θε­σμες.

Οι μετα­βλη­τές που πρέπει να ληφθούν υπόψη σε αυτή την εξίσωση είναι οι εξής: (1)  η δια­προ­σω­πική σχέση πολίτη-δημόσιου λει­τουρ­γού, (2) η αδυ­σώ­πητη γρα­φειο­κρα­τία με τα πολλά παρά­θυρα,  ερμη­νείες και αλλαγές, και  (3) η απουσία ελεγ­κτι­κών μηχα­νι­σμών και αξιο­λό­γη­σης των παρε­χό­με­νων υπη­ρε­σιών ( ex-ante και ex post).

Επο­μέ­νως, η λύση της αντι­με­τώ­πι­σης της δια­φθο­ράς βρί­σκο­νται ακριβώς στην αντι­με­τώ­πιση αυτών των  μετα­βλη­τών: στην ψηφιο­ποί­ηση όλων των δια­δι­κα­σιών και στον απο­γα­λα­κτι­σμό της δια­προ­σω­πι­κής σχέσης του πολίτη-δημόσιου λει­τουρ­γού. Η δια­φά­νεια στις ψηφια­κές υπη­ρε­σίες της τοπικής αυτο­διοί­κη­σης είναι απα­ραί­τητη για να δια­σφα­λι­στεί ότι οι πολίτες έχουν πρό­σβαση σε πλη­ρο­φο­ρίες και ότι οι δια­δι­κα­σίες είναι αδια­φα­νείς και δίκαιες. Μία σημα­ντική πρω­το­βου­λία σε κεντρικό επίπεδο είναι η  Ενιαία Εθνική Πύλη (gov.gr) , ένα κεντρικό σημείο για την παροχή ψηφια­κών υπη­ρε­σιών, αυξά­νο­ντας τη δια­φά­νεια και τη διευ­κό­λυνση των συναλ­λα­γών μεταξύ του πολίτη και της δημό­σιας διοί­κηση

Στο πλαίσιο του μετα­σχη­μα­τι­σμού της λει­τουρ­γίας των ΟΤΑ  σε έξυπνες πόλεις ( smart cities)  μπορούν να υπο­στη­ρι­χθούν με την ψηφιο­ποί­ηση και  αξιο­ποί­ηση της Τεχνη­τής Νοη­μο­σύ­νης  προ­κει­μέ­νου να επι­λύ­σουν ζητή­ματα καθη­με­ρι­νό­τη­τας, μεταξύ των οποίων είναι βελ­τί­ωση της εξυ­πη­ρέ­τη­σης των πολιτών Με το πρό­γραμμα  “Ψηφια­κός Μετα­σχη­μα­τι­σμός 2021-2027”, αλλά και πολλά άλλα χρη­μα­το­δο­τικά εργα­λεία αυτή η δια­δι­κα­σία μπορούν οι  πόλεις  να μετα­τρα­πούν σε Smart Cities, βελ­τιώ­νο­ντας την ποιό­τητα ζωής των κατοί­κων.

Να τονι­στεί  πως η  ψηφιο­ποί­ηση  απο­τε­λεί μια  χρη­στική δια­δι­κα­σία που σε καμία περί­πτωση δεν αντι­κα­θι­στά τον άνθρωπο. Αντι­θέ­τως, συμ­βάλ­λει στην απο­τε­λε­σμα­τι­κό­τερη παρα­γω­γική δια­δι­κα­σία της δημό­σιας διοί­κη­σης  καθώς συμ­βάλ­λει στην ελά­φρυνση του μεγάλου όγκου δου­λειάς που σαφώς οφεί­λε­ται αφενός στην υπο­στε­λέ­χωση υπη­ρε­σιών και αφε­τέ­ρου στη δαι­δα­λώδη γρα­φειο­κρα­τία  που πρέπει να απλο­ποι­η­θεί. Απο­τέ­λε­σμα αυτών των συν­θη­κών είναι σε κάποιες περι­πτώ­σεις η δημιουρ­γία «συστη­μά­των διευ­κό­λυν­σης» των πολιτών για την επί­σπευση δια­δι­κα­σιών ( π.χ αδειο­δο­τή­σεων)  και επί­λυ­σης προ­βλη­μά­των ( π.χ η δια­γραφή προ­στί­μων για αυθαι­ρε­σίες, κλπ) .  Σε καμία περί­πτωση ουδείς  δικαιο­λο­γεί αυτές τις δια­δι­κα­σίες, όπως ουδείς δεν πρέπει να πέφτει στην παγίδα της «ανθρω­πο­φα­γίας» και να γενι­κεύει αυτά τα περι­στα­τικά θεω­ρώ­ντας πως όλοι οι δημό­σιοι λει­τουρ­γεί είναι διε­φθαρ­μέ­νοι.  Είναι άδικο!

Στόχος πρέπει να είναι η θωρά­κιση της τοπικής αυτο­διοί­κη­σης  με ένα ρυθ­μι­στικό πλαίσιο δια­κυ­βέρ­νη­σης που θα δημιουρ­γεί  μια δυνα­μική για μια  βιώσιμη ανά­πτυξη απο­κα­θι­στώ­ντας την εμπι­στο­σύνη των πολιτών έχοντας ως αφε­τη­ρία  τα εξής:

 

(α) Απρό­σκο­πτη λει­τουρ­γία των υπη­ρε­σιών με δια­φά­νεια, κανόνες με τη χρήση εργα­λείων ψηφια­κής δια­κυ­βέρ­νη­σης και κατάλ­ληλα εκπαι­δευ­μέ­νων υπαλ­λή­λων

(β) Δικαιο­σύνη στη δια­δι­κα­σία λήψης απο­φά­σεων

(γ) Σαφείς κανόνες  που απο­τρέ­πουν αυθαι­ρε­σίες, την πάταξη της γρα­φειο­κρα­τίας και την στα­θε­ρό­τητα του θεσμι­κού πλαι­σίου

(δ) Ελεγ­κτι­κούς μηχα­νι­σμούς για την πρόληψη παρα­τυ­πιών/παρα­νο­μιών.

Ενδει­κτικά κατα­τί­θε­νται κάποιες προ­τά­σεις για την αντι­με­τώ­πιση της δια­φθο­ράς σε τοπικό επίπεδο

1. Ψηφιο­ποί­ηση δια­δι­κα­σιών

Ö       Chatbots: Μειώ­νουν την δια­προ­σω­πική επαφή (κρίσιμο παρά­γο­ντα δια­φθο­ράς) και αυτο­μα­το­ποιούν υπο­βο­λές εγγρά­φων. Τα  chatbots δεν αντι­κα­θι­στούν τον άνθρωπο, αλλά  συμ­βάλ­λουν στην απρό­σκο­πτη λει­τουρ­γία μιας υπη­ρε­σίας , απο­τρέ­πο­ντας  ευκαι­ρίες για ατα­σθα­λίες και καθυ­στε­ρή­σεις.

Ö       Δια­φά­νεια : Χρήση τεχνη­τής νοη­μο­σύ­νης για αξιο­λό­γηση ex-ante/ex-post υπη­ρε­σιών, όπως η δια­χεί­ριση πολε­ο­δο­μι­κών αδειών. Ψηφιακά συστή­ματα κατα­γρά­φουν κάθε βήμα δια­δι­κα­σίας, απο­τρέ­πο­ντας «κενά» για ατα­σθα­λίες.

2. Ελεγ­κτι­κοί μηχα­νι­σμοί και ρυθ­μι­στική λει­τουρ­γία

Αξιο­λό­γηση υπη­ρε­σιών: Εφαρ­μογή αξιο­κρα­τι­κών κρι­τη­ρίων για την τοπο­θέ­τηση και απόδοση υπαλ­λή­λων, πέρα από την ποσό­τητα εργα­σιών.

Επι­τή­ρηση: Εισα­γωγή απρό­βλε­πτων ελέγχων και δια­φά­νειας σε δια­δι­κα­σίες (π.χ. δια­δι­κτυα­κές πλατ­φόρ­μες υπο­βο­λής καταγ­γε­λιών).

3. Ηθική και ευθύνη

Ήθος δημό­σιων λει­τουρ­γών: Η αξιο­πρέ­πεια και ο όρκος δεν αντι­κα­θί­στα­νται από τεχνο­λο­γία, αλλά ενι­σχύ­ο­νται με δια βίου εκπαί­δευση και κουλ­τούρα αδια­φά­νειας.

Ρόλος του πολίτη: Αντί­σταση σε εκβια­σμούς και χρήση επί­ση­μων κανα­λιών καταγ­γε­λιών (π.χ. Εσω­τε­ρι­κών Υπο­θέ­σεων).

Συνο­ψί­ζο­ντας, δυο είναι τα σημα­ντικά δεδο­μένα που θα πρέπει να ληφθούν υπόψη:

1ο) Η αξιο­ποί­ηση  της ψηφια­κής δια­κυ­βέρ­νη­σης ως μια σημα­ντική συνι­στώσα για τη ρυθ­μι­στική δια­κυ­βέρ­νηση των ΟΤΑ και

2ο)  Η ηθική και κοι­νω­νική ευθύνη (πολίτη και λει­τουρ­γού) ως  το κλειδί για μια ευνο­μού­μενη κοι­νω­νία.

 

Άλλωστε, «Η πολι­τική αρετή δεν είναι μόνο προ­σω­πική, αλλά και κοι­νω­νική ευθύνη» (Αρι­στο­τέ­λης, Πολι­τικά).

 

Δρ Ελευ­θε­ρία Φτα­κλάκη

Διε­θνο­λό­γος