Στέιτ Ντιπάρτμεντ: Τι αναφέρει στην έκθεση για τα ανθρώπινα δικαιώματα στην Ελλάδα

Σε μια μα­κρο­σκε­λή έκ­θε­ση για τα αν­θρώ­πι­να δι­καιώ­μα­τα στην Ελ­λά­δα, το Στέιτ Ντι­πάρ­τμεντ ανα­φέ­ρε­ται με­τα­ξύ άλλων στο προ­σφυ­γι­κό, την ελευ­θε­ρία της έκ­φρα­σης, τις υπο­κλο­πές, τις έμ­φυ­λες δια­κρί­σεις, την ερ­γα­σία.

Σε έκ­θε­ση του Στέιτ Ντι­πάρ­τμεντ για τα αν­θρώ­πι­να δι­καιώ­μα­τα γί­νε­ται ανα­φο­ρά στην κα­τά­στα­ση στην οποία αυτά έχουν πε­ριέλ­θει στην Ελ­λά­δα. Στην εν λόγω έκ­θε­ση το Στέιτ Ντι­πάρ­τμεντ επι­ση­μαί­νει ότι για την χώρα μας υπήρ­χαν αξιό­πι­στες ανα­φο­ρές για «σκλη­ρή, απάν­θρω­πη ή εξευ­τε­λι­στι­κή με­τα­χεί­ρι­ση ή τι­μω­ρία κρα­του­μέ­νων στις φυ­λα­κές και με­τα­να­στών και αι­τού­ντων άσυλο από τις αρχές επι­βο­λής του νόμου- πε­ριο­ρι­σμοί στην ελευ­θε­ρία της έκ­φρα­σης και των μέσων ενη­μέ­ρω­σης, συ­μπε­ρι­λαμ­βα­νο­μέ­νης της επι­βο­λής ή της απει­λής επι­βο­λής νόμων περί ποι­νι­κής δυ­σφή­μι­σης και συ­κο­φα­ντι­κής δυ­σφή­μι­σης- επα­να­προ­ω­θή­σεις και φε­ρό­με­νη βία από τις κυ­βερ­νη­τι­κές αρχές ένα­ντι με­τα­να­στών και αι­τού­ντων άσυλο, ανε­παρ­κής διε­ρεύ­νη­ση και από­δο­ση ευ­θυ­νών για τη βία με βάση το φύλο, συ­μπε­ρι­λαμ­βα­νο­μέ­νης της εν­δο­οι­κο­γε­νεια­κής βίας ή της βίας με­τα­ξύ συ­ντρό­φων- εγκλή­μα­τα που πε­ρι­λαμ­βά­νουν βία με στόχο μέλη εθνι­κών/φυ­λε­τι­κών/εθνι­κών μειο­νο­τι­κών ομά­δων- και εγκλή­μα­τα που πε­ρι­λαμ­βά­νουν βία ή απει­λές βίας με στόχο τη ΛΟ­ΑΤ­ΚΙ+ κοι­νό­τη­τα».

Παρ’ όλο που στην έκ­θε­ση ανα­γνω­ρί­ζε­ται ότι η κυ­βέρ­νη­ση έλαβε μέτρα «για την διε­ρεύ­νη­ση, τη δίωξη και την επι­βο­λή ποι­νών σε αξιω­μα­τού­χους που διέ­πρατ­ταν πα­ρα­βιά­σεις αν­θρω­πί­νων δι­καιω­μά­των ή εμπλέ­κο­νταν σε υπο­θέ­σεις δια­φθο­ράς, είτε στις δυ­νά­μεις ασφα­λεί­ας είτε αλλού στην κυ­βέρ­νη­ση», ταυ­τό­χρο­να υπο­γραμ­μί­ζε­ται και η «απο­τυ­χία της κυ­βέρ­νη­σης να διε­ρευ­νή­σει απο­τε­λε­σμα­τι­κά τις κα­ταγ­γε­λί­ες για κα­τα­χρη­στι­κές αστυ­νο­μι­κές πρα­κτι­κές και επα­να­προ­ω­θή­σεις με­τα­να­στών, καθώς και να ζη­τή­σει την από­δο­ση ευ­θυ­νών γι’ αυ­τούς που κρί­θη­καν υπαί­τιοι».

Πα­ράλ­λη­λα, ιδιαί­τε­ρη ανα­φο­ρά γί­νε­ται στην δο­λο­φο­νία του 16χρο­νου Ρομά, Κώστα Φρα­γκού­λη στην Θεσ­σα­λο­νί­κη, ο οποί­ος πυ­ρο­βο­λή­θη­κε από τις αστυ­νο­μι­κές αρχές. Ση­μειώ­νε­ται πως το εν λόγω πε­ρι­στα­τι­κό ξε­σή­κω­σε θύ­ελ­λα αντι­δρά­σε­ων, ενώ η οργή έλαβε και αντι­κυ­βερ­νη­τι­κά χα­ρα­κτη­ρι­στι­κά. Στην έκ­θε­ση του Στέιτ Ντι­πάρ­τμεντ γί­νε­ται λόγος και για ανα­φο­ρές σχε­τι­κά με την κα­κο­με­τα­χεί­ρι­ση και κα­κο­ποί­η­ση από την αστυ­νο­μία μελών φυ­λε­τι­κών και εθνο­τι­κών μειο­νο­τι­κών ομά­δων, με­τα­να­στών, αι­τού­ντων άσυλο, δια­δη­λω­τών και Ρομά. Για τον λόγο αυτό, επι­ση­μαί­νε­ται ότι μέσω δη­μο­σιευ­μά­των στα ΜΜΕ και μέσω των ΜΚΟ κα­ταγ­γέλ­θη­καν πε­ρι­στα­τι­κά βί­αι­ης και επι­κίν­δυ­νης συ­μπε­ρι­φο­ράς με την αστυ­νο­μία ή την συ­νο­ριο­φυ­λα­κή να προ­σπα­θεί να εμπο­δί­σει με­τα­νά­στες και αι­τού­ντες άσυλο να ει­σέλ­θουν στη χώρα.

Η κα­τά­στα­ση στις φυ­λα­κές

Μά­λι­στα, σε έκ­θε­ση από το 2021 της Επι­τρο­πής του Συμ­βου­λί­ου της Ευ­ρώ­πης για την πρό­λη­ψη των βα­σα­νι­στη­ρί­ων και της απάν­θρω­πης ή τα­πει­νω­τι­κής με­τα­χεί­ρι­σης ή τι­μω­ρί­ας (CPT) το­νί­ζε­ται η «πι­θα­νή απάν­θρω­πη και εξευ­τε­λι­στι­κή με­τα­χεί­ρι­ση που προ­κύ­πτει από κρα­τού­με­νους που «αφή­νο­νται να φθεί­ρο­νται σε υπερ­πλή­ρεις και εντε­λώς ακα­τάλ­λη­λες συν­θή­κες»». Η εν λόγω επι­τρο­πή έλαβε στις φυ­λα­κές Κέρ­κυ­ρας «με­ρι­κές κα­ταγ­γε­λί­ες για σω­μα­τι­κή κα­κο­με­τα­χεί­ρι­ση κρα­του­μέ­νων (γρο­θιές και κλω­τσιές) από ορι­σμέ­νους σω­φρο­νι­στι­κούς υπαλ­λή­λους» ως τι­μω­ρία για την αμ­φι­σβή­τη­ση εντο­λών». Ανα­φο­ρι­κά με τις συν­θή­κες στις φυ­λα­κές, στην έκ­θε­ση ση­μειώ­νε­ται ο υπερ­πλη­θυ­σμός, η ανε­παρ­κής υγιει­νή και πρό­σβα­ση στην υγειο­νο­μι­κή πε­ρί­θαλ­ψη, καθώς και η ανε­παρ­κής πα­ρο­χή βα­σι­κών ειδών. Εστιά­ζο­ντας στην υπερ­πλη­ρό­τη­τα των φυ­λα­κών στην έκ­θε­ση υπο­γραμ­μί­ζε­ται ότι οι εγκα­τα­στά­σεις της Τρί­πο­λης, της Κο­μο­τη­νής και του Βόλου υπε­ρέ­βη­σαν την χω­ρη­τι­κό­τη­τα κατά 219%, 214% και 190% αντί­στοι­χα.

Κα­ταγ­γε­λί­ες για την συ­μπε­ρι­φο­ρά της αστυ­νο­μί­ας

Σύμ­φω­να με όσα ανα­φέ­ρο­νται στην έκ­θε­ση του Στέιτ Ντι­πάρ­τμεντ, ο Συ­νή­γο­ρος του Πο­λί­τη, μέσω του Εθνι­κού Προ­λη­πτι­κού Μη­χα­νι­σμού Διε­ρεύ­νη­σης Αυ­θαί­ρε­των Πε­ρι­στα­τι­κών, έλαβε 288 κα­ταγ­γε­λί­ες το 2021, οι πε­ρισ­σό­τε­ρες από τις οποί­ες αφο­ρού­σαν την αστυ­νο­μία και σχε­τί­ζο­νταν με την προ­σβο­λή της αν­θρώ­πι­νης ακε­ραιό­τη­τας, της υγεί­ας ή της προ­σω­πι­κής ελευ­θε­ρί­ας. Πε­ρισ­σό­τε­ρες από τις μισές κα­ταγ­γε­λί­ες ανέ­φε­ραν κα­τα­χρη­στι­κή συ­μπε­ρι­φο­ρά που έλαβε χώρα κατά τη διάρ­κεια συλ­λή­ψε­ων, κρα­τή­σε­ων και άλλων αστυ­νο­μι­κών επι­χει­ρή­σε­ων. Σε πολ­λές πε­ρι­πτώ­σεις τα θύ­μα­τα της αστυ­νο­μι­κής κα­κο­ποί­η­σης ήταν ανή­λι­κοι, νέοι, αλ­λο­δα­ποί, με­τα­νά­στες ή αι­τού­ντες άσυλο. Ορι­σμέ­νες κα­ταγ­γε­λί­ες ανέ­φε­ραν βί­αιες απω­θή­σεις με­τα­να­στών και αι­τού­ντων άσυλο από την Ελ­λη­νι­κή Αστυ­νο­μία ή το Λι­με­νι­κό Σώμα στα θα­λάσ­σια και χερ­σαία σύ­νο­ρα. Ο Συ­νή­γο­ρος του Πο­λί­τη ανέ­φε­ρε βελ­τιώ­σεις στην προ­θυ­μία των αρχών επι­βο­λής του νόμου να συ­νερ­γα­στούν, συ­μπε­ρι­λαμ­βα­νο­μέ­νης της έναρ­ξης πει­θαρ­χι­κών ερευ­νών για τη συ­μπε­ρι­φο­ρά της αστυ­νο­μί­ας και της ανταλ­λα­γής ια­τρο­δι­κα­στι­κών εκ­θέ­σε­ων και βί­ντεο για την αξιο­λό­γη­ση τους.

Στις 6 Μαρ­τί­ου, οι ΜΚΟ Ελ­λη­νι­κό Συμ­βού­λιο για τους Πρό­σφυ­γες και Oxfam εξέ­δω­σαν κοινή έκ­θε­ση σχε­τι­κά με τις συν­θή­κες στο νε­ο­σύ­στα­το κλει­στό κέ­ντρο ελεγ­χό­με­νης πρό­σβα­σης για αι­τού­ντες άσυλο που εκ­κρε­μούν στη Σάμο. Η έκ­θε­ση ανέ­φε­ρε ότι ένας στους πέντε δια­μέ­νο­ντες είχε τεθεί σε «de facto» κρά­τη­ση για δύο μήνες, παρά τη δι­κα­στι­κή από­φα­ση του Δε­κεμ­βρί­ου του 2021 που έκρι­νε την πρα­κτι­κή αυτή πα­ρά­νο­μη. Η κοινή έκ­θε­ση ανα­φέ­ρει ότι μάρ­τυ­ρες ανέ­φε­ραν ότι η διοί­κη­ση του κέ­ντρου χρη­σι­μο­ποιού­σε «τα­κτι­κές εκ­δί­κη­σης», όπως πρω­ι­νές επι­δρο­μές, ανε­ξή­γη­τες με­τα­φο­ρές στο αστυ­νο­μι­κό τμήμα και προ­φο­ρι­κές ει­δο­ποι­ή­σεις έξω­σης σε κα­τοί­κους που άσκη­σαν έφεση για αρ­νη­τι­κή από­φα­ση ασύ­λου. Η έκ­θε­ση ση­μεί­ω­σε επί­σης «υπέρ­με­τρη χρήση της ασφά­λειας», όπως η συ­νε­χής πα­ρα­κο­λού­θη­ση όλων των ενοί­κων με κλει­στό κύ­κλω­μα τη­λε­ό­ρα­σης.

Στον τομέα της προ­σφυ­γι­κής πο­λι­τι­κής ση­μειώ­νε­ται ότι η κυ­βέρ­νη­ση συ­νερ­γά­στη­κε με το Γρα­φείο της Ύπα­της Αρ­μο­στεί­ας του ΟΗΕ για τους Πρό­σφυ­γες (UNHCR) και άλλες αν­θρω­πι­στι­κές ορ­γα­νώ­σεις για την πα­ρο­χή προ­στα­σί­ας και βο­ή­θειας σε πρό­σφυ­γες, αι­τού­ντες άσυλο και άλλα άτομα που προ­κα­λούν ανη­συ­χία. Οι αρχές συ­νερ­γά­στη­καν επί­σης με την Ευ­ρω­παϊ­κή Υπη­ρε­σία Υπο­στή­ρι­ξης για το Άσυλο. Τα άτομα χωρίς χαρ­τιά που πε­ρί­με­ναν να εγ­γρα­φούν στο σύ­στη­μα ασύ­λου ενη­με­ρώ­θη­καν για τα δι­καιώ­μα­τά τους και τις δια­δι­κα­σί­ες ασύ­λου. Ο Διε­θνής Ορ­γα­νι­σμός Με­τα­νά­στευ­σης (ΔΟΜ) βο­ή­θη­σε τα προ­γράμ­μα­τα εθε­λο­ντι­κής επι­στρο­φής. Η Ύπατη Αρ­μο­στεία του ΟΗΕ για τους Πρό­σφυ­γες βο­ή­θη­σε την κυ­βέρ­νη­ση με ενη­με­ρώ­σεις και τη δια­νο­μή πο­λύ­γλωσ­σων φυλ­λα­δί­ων και πα­κέ­των πλη­ρο­φο­ριών σχε­τι­κά με το άσυλο και τις δια­δι­κα­σί­ες ασύ­λου. Διε­θνείς και το­πι­κές ΜΚΟ και μέσα ενη­μέ­ρω­σης συ­νέ­χι­σαν να ανα­φέ­ρουν πλη­ρο­φο­ρί­ες για δυ­νη­τι­κούς αι­τού­ντες άσυλο που ει­σέρ­χο­νταν από την Τουρ­κία, οι οποί­οι κρα­τού­νταν για λίγο και στη συ­νέ­χεια εξα­να­γκά­ζο­νταν να επι­στρέ­ψουν στην Τουρ­κία χωρίς να τους επι­τρα­πεί να υπο­βά­λουν αί­τη­ση ασύ­λου. Το­πι­κά και διε­θνή μέσα ενη­μέ­ρω­σης, ΜΚΟ για τα αν­θρώ­πι­να δι­καιώ­μα­τα και διε­θνείς ορ­γα­νι­σμοί έλα­βαν ανα­φο­ρές από αι­τού­ντες άσυλο ότι κα­κο­ποι­ή­θη­καν σω­μα­τι­κά και τους στέ­ρη­σαν τα προ­σω­πι­κά τους αντι­κεί­με­να πριν από την επα­να­προ­ώ­θη­σή τους στην Τουρ­κία. Σε μια πρό­σφα­τη ανε­ξάρ­τη­τη έρευ­να υπό την αι­γί­δα της κυ­βέρ­νη­σης, το 93% των αυ­το­προσ­διο­ρι­ζό­με­νων θυ­μά­των επα­να­προ­ω­θή­σε­ων δή­λω­σαν ότι οι αρχές τους στέ­ρη­σαν προ­σω­πι­κή πε­ριου­σία- το 77% ανέ­φε­ραν ότι τους στέ­ρη­σαν τα έγ­γρα­φα ταυ­τό­τη­τάς τους. Υπήρ­ξαν επί­σης ανα­φο­ρές για σω­μα­τι­κή κα­κο­ποί­η­ση ή βία που απευ­θύ­νο­νταν σε κρα­τού­με­νους με­τα­νά­στες και σε κα­τοί­κους κλει­στών ελεγ­χό­με­νων εγκα­τα­στά­σε­ων.

Σύμ­φω­να με όσα ανα­φέ­ρο­νται στην έκ­θε­ση του Στέιτ Ντι­πάρ­τμεντ, ο Συ­νή­γο­ρος του Πο­λί­τη, μέσω του Εθνι­κού Προ­λη­πτι­κού Μη­χα­νι­σμού Διε­ρεύ­νη­σης Αυ­θαί­ρε­των Πε­ρι­στα­τι­κών, έλαβε 288 κα­ταγ­γε­λί­ες το 2021, οι πε­ρισ­σό­τε­ρες από τις οποί­ες αφο­ρού­σαν την αστυ­νο­μία και σχε­τί­ζο­νταν με την προ­σβο­λή της αν­θρώ­πι­νης ακε­ραιό­τη­τας, της υγεί­ας ή της προ­σω­πι­κής ελευ­θε­ρί­ας. Πε­ρισ­σό­τε­ρες από τις μισές κα­ταγ­γε­λί­ες ανέ­φε­ραν κα­τα­χρη­στι­κή συ­μπε­ρι­φο­ρά που έλαβε χώρα κατά τη διάρ­κεια συλ­λή­ψε­ων, κρα­τή­σε­ων και άλλων αστυ­νο­μι­κών επι­χει­ρή­σε­ων. Σε πολ­λές πε­ρι­πτώ­σεις τα θύ­μα­τα της αστυ­νο­μι­κής κα­κο­ποί­η­σης ήταν ανή­λι­κοι, νέοι, αλ­λο­δα­ποί, με­τα­νά­στες ή αι­τού­ντες άσυλο. Ορι­σμέ­νες κα­ταγ­γε­λί­ες ανέ­φε­ραν βί­αιες απω­θή­σεις με­τα­να­στών και αι­τού­ντων άσυλο από την Ελ­λη­νι­κή Αστυ­νο­μία ή το Λι­με­νι­κό Σώμα στα θα­λάσ­σια και χερ­σαία σύ­νο­ρα. Ο Συ­νή­γο­ρος του Πο­λί­τη ανέ­φε­ρε βελ­τιώ­σεις στην προ­θυ­μία των αρχών επι­βο­λής του νόμου να συ­νερ­γα­στούν, συ­μπε­ρι­λαμ­βα­νο­μέ­νης της έναρ­ξης πει­θαρ­χι­κών ερευ­νών για τη συ­μπε­ρι­φο­ρά της αστυ­νο­μί­ας και της ανταλ­λα­γής ια­τρο­δι­κα­στι­κών εκ­θέ­σε­ων και βί­ντεο για την αξιο­λό­γη­ση τους.

Η Ετή­σια έκ­θε­ση του Συ­νη­γό­ρου του Πο­λί­τη ση­μεί­ω­σε την «πα­ρα­τε­τα­μέ­νη διοι­κη­τι­κή κρά­τη­ση» των με­τα­να­στών και των αι­τού­ντων άσυλο στα κέ­ντρα προ­ε­γκα­τά­στα­σης, στα νησιά και στην ηπει­ρω­τι­κή χώρα. Την ίδια στιγ­μή υπήρ­χαν κα­ταγ­γε­λί­ες και για αυ­θαί­ρε­τες ή πα­ρά­νο­μες συλ­λή­ψεις και κρα­τή­σεις. Για πα­ρά­δειγ­μα, στις 28 Ιου­λί­ου, το μέλος του δη­μο­τι­κού συμ­βου­λί­ου Χα­λαν­δρί­ου Σω­τή­ρης Λα­πιέ­ρης και τρία άλλα άτομα συ­νε­λή­φθη­σαν μετά τη συμ­με­το­χή τους σε δια­μαρ­τυ­ρία υπέρ της υπό όρους απο­φυ­λά­κι­σης ενός αναρ­χι­κού που εξέ­τιε ποινή 20 ετών για ένο­πλη λη­στεία. Ο Λα­πιέ­ρης ισχυ­ρί­στη­κε ότι οι αρχές τους κα­τη­γό­ρη­σαν ψευ­δώς ότι εξα­πέ­λυ­σαν επί­θε­ση κατά της αστυ­νο­μί­ας. Στις 7 Ιου­λί­ου, πε­ρί­που 40 υγειο­νο­μι­κοί συ­νε­λή­φθη­σαν για πα­ρε­μπό­δι­ση της κυ­κλο­φο­ρί­ας και ανυ­πα­κοή κατά της αρχής μετά από δια­δή­λω­ση κατά των εμ­βο­λια­σμών έξω από την κα­τοι­κία του πρω­θυ­πουρ­γού.

Υπο­κλο­πές

Ιδιαί­τε­ρη έμ­φα­ση δί­νε­ται στην πε­ρί­πτω­ση των υπο­κλο­πών, οι οποί­ες απα­γο­ρεύ­ο­νται από το Σύ­νταγ­μα και τον νόμο. Η έκ­θε­ση του Στέιτ Ντι­πάρ­τμεντ στέ­κε­ται σε δύο πε­ρι­πτώ­σεις υπο­κλο­πών, αυτή του δη­μο­σιο­γρά­φου Θ. Κου­κά­κη και του προ­έ­δρου του ΠΑΣΟΚ-ΚΙΝΑΛ, Ν. Αν­δρου­λά­κη. Χα­ρα­κτη­ρι­στι­κά πε­ρι­γρά­φει: «Στις 11 Απρι­λί­ου, τα μέσα ενη­μέ­ρω­σης ισχυ­ρί­στη­καν ότι η κυ­βέρ­νη­ση χρη­σι­μο­ποί­η­σε κα­τα­σκο­πευ­τι­κό λο­γι­σμι­κό Predator από τις 21 Ιου­λί­ου έως τις 24 Σε­πτεμ­βρί­ου 2021 για να πα­ρα­κο­λου­θεί τον ερευ­νη­τή δη­μο­σιο­γρά­φο Θα­νά­ση Κου­κά­κη. Ο Κου­κά­κης υπέ­βα­λε κα­ταγ­γε­λία στην Ελ­λη­νι­κή Αρχή για την Ασφά­λεια των Επι­κοι­νω­νιών και την Προ­στα­σία του Απορ­ρή­του τον Αύ­γου­στο του 2020, ισχυ­ρι­ζό­με­νος ότι το κι­νη­τό του τη­λέ­φω­νο πα­ρα­κο­λου­θού­νταν- η αρχή δια­πί­στω­σε ότι δεν υπήρ­χαν απο­δεί­ξεις πα­ρα­κο­λού­θη­σης. Στις 28 Μαρ­τί­ου, μια έκ­θε­ση από το Citizen Lab του Πα­νε­πι­στη­μί­ου του Το­ρό­ντο επι­βε­βαί­ω­σε τις υπο­ψί­ες του Κου­κά­κη. Ο Κου­κά­κης κα­τέ­θε­σε κα­ταγ­γε­λία στο Ευ­ρω­παϊ­κό Δι­κα­στή­ριο Αν­θρω­πί­νων Δι­καιω­μά­των στις 28 Ιου­λί­ου. Ξε­χω­ρι­στά, στις 26 Ιου­λί­ου, ο Νίκος Αν­δρου­λά­κης, αρ­χη­γός του κε­ντρο­α­ρι­στε­ρού κόμ­μα­τος ΠΑΣΟΚ-ΚΙΝΑΛ, υπέ­βα­λε κα­ταγ­γε­λία στην Ει­σαγ­γε­λία του Αρεί­ου Πάγου, ισχυ­ρι­ζό­με­νος ότι είχε βρει στο κι­νη­τό του τη­λέ­φω­νο κα­τα­σκο­πευ­τι­κό λο­γι­σμι­κό Predator. Σύμ­φω­να με δη­μο­σιεύ­μα­τα των μέσων ενη­μέ­ρω­σης, η κα­ταγ­γε­λία του προ­κά­λε­σε συ­ζή­τη­ση κε­κλει­σμέ­νων των θυρών στη Βουλή, κατά την οποία ο επι­κε­φα­λής της Εθνι­κής Υπη­ρε­σί­ας Πλη­ρο­φο­ριών πα­ρα­δέ­χθη­κε ότι ο Κου­κά­κης και ο Αν­δρου­λά­κης είχαν πα­ρα­κο­λου­θη­θεί. Αρ­νή­θη­κε ότι είχε χρη­σι­μο­ποι­η­θεί το λο­γι­σμι­κό Predator και υπο­στή­ρι­ξε ότι η πα­ρα­κο­λού­θη­ση είχε διε­ξα­χθεί νό­μι­μα με την κα­τάλ­λη­λη δι­κα­στι­κή άδεια. Η κυ­βέρ­νη­ση αρ­νή­θη­κε δη­μο­σί­ως ότι αγό­ρα­σε ή χρη­σι­μο­ποί­η­σε το λο­γι­σμι­κό κα­τα­σκο­πευ­τι­κής πα­ρα­κο­λού­θη­σης Predator. Στις 5 Αυ­γού­στου, ο πρω­θυ­πουρ­γός Μη­τσο­τά­κης έκανε δε­κτές τις πα­ραι­τή­σεις του προ­σω­πάρ­χη του και του επι­κε­φα­λής της Εθνι­κής Υπη­ρε­σί­ας Πλη­ρο­φο­ριών. Στις 19 Σε­πτεμ­βρί­ου, η κυ­βέρ­νη­ση ψή­φι­σε νο­μο­θε­σία που απαι­τεί κάθε κυ­βερ­νη­τι­κή πα­ρα­βί­α­ση της ιδιω­τι­κής ζωής των πο­λι­τών να έχει προ­ε­γκρι­θεί τόσο από ει­σαγ­γε­λέα όσο και από ει­σαγ­γε­λέα εφε­τών. Στις 9 Δε­κεμ­βρί­ου, η κυ­βέρ­νη­ση ψή­φι­σε νο­μο­θε­σία που προ­βλέ­πει ελά­χι­στη ποινή φυ­λά­κι­σης δύο ετών για τη χρήση, πώ­λη­ση ή δια­νο­μή κα­τα­σκο­πευ­τι­κού λο­γι­σμι­κού».

Ελευ­θε­ρία της έκ­φρα­σης

Μια έκ­θε­ση της Ευ­ρω­παϊ­κής Επι­τρο­πής εξέ­φρα­σε ανη­συ­χί­ες σχε­τι­κά με την αδια­φα­νή κα­τα­νο­μή της κρα­τι­κής δια­φή­μι­σης στα μέσα ενη­μέ­ρω­σης, καθώς και για την πι­θα­νή πο­λι­τι­κή επιρ­ροή στο διο­ρι­σμό των μελών του διοι­κη­τι­κού συμ­βου­λί­ου των δη­μό­σιων μέσων ενη­μέ­ρω­σης. Στις 21 Σε­πτεμ­βρί­ου, η ΜΚΟ Govwatch ανέ­φε­ρε πα­ρό­μοιες δια­πι­στώ­σεις, υπο­γραμ­μί­ζο­ντας τους πε­ριο­ρι­σμούς στην ελευ­θε­ρία της έκ­φρα­σης που προ­κύ­πτουν από τον νέο νόμο περί «ψευ­δών ει­δή­σε­ων» και την έλ­λει­ψη δια­φά­νειας στη χρη­μα­το­δό­τη­ση των μέσων ενη­μέ­ρω­σης. Ση­μειώ­νε­ται ότι το Σύ­νταγ­μα και ο νόμος προ­στα­τεύ­ουν την ελευ­θε­ρία της έκ­φρα­σης, αλλά επι­τρέ­πουν συ­γκε­κρι­μέ­να πε­ριο­ρι­σμούς στον λόγο που υπο­κι­νεί δια­κρί­σεις, μίσος ή βία κατά προ­σώ­πων ή ομά­δων με βάση τη φυλή, το χρώμα του δέρ­μα­τος, τη θρη­σκεία, την κα­τα­γω­γή, την εθνι­κή ή εθνο­τι­κή κα­τα­γω­γή, τον σε­ξουα­λι­κό προ­σα­να­το­λι­σμό, την ταυ­τό­τη­τα φύλου ή την ανα­πη­ρία τους ή που εκ­φρά­ζει ιδέες που προ­σβάλ­λουν πρό­σω­πα ή ομά­δες για τους λό­γους αυ­τούς.

Η Media Freedom Rapid Response Alliance (MFRR) συ­νέ­χι­σε να εκ­φρά­ζει ανη­συ­χί­ες σχε­τι­κά με έναν νόμο του Νο­εμ­βρί­ου 2021 που επι­τρέ­πει τη δίωξη για τη διά­δο­ση «ψευ­δών ει­δή­σε­ων» και επι­τρέ­πει στις αρχές να ενερ­γούν με την υπο­ψία ότι ένα άτομο σκο­πεύ­ει να δια­δώ­σει «ψευ­δείς ει­δή­σεις», όταν υπάρ­χουν επι­πτώ­σεις στην εθνι­κή άμυνα, την οι­κο­νο­μία ή τη δη­μό­σια υγεία. Η πα­ρα­βί­α­ση του νόμου επι­σύ­ρει ποινή φυ­λά­κι­σης του­λά­χι­στον τριών μηνών και πρό­στι­μο. Ορι­σμέ­νες ΜΚΟ εξέ­φρα­σαν την ανη­συ­χία ότι ο νόμος θα μπο­ρού­σε να χρη­σι­μο­ποι­η­θεί για την επι­βο­λή ποι­νών στα μέσα ενη­μέ­ρω­σης που ανα­φέ­ρουν κυ­βερ­νη­τι­κές ενέρ­γειες για την απώ­θη­ση με­τα­να­στών και αι­τού­ντων άσυλο.

Πα­ράλ­λη­λα, σε έκ­θε­ση της 13ης Ιου­λί­ου, η Ευ­ρω­παϊ­κή Επι­τρο­πή εξέ­φρα­σε την ανη­συ­χία της για τους δη­μο­σιο­γρά­φους που αντι­με­τω­πί­ζουν απει­λές και επι­θέ­σεις. Η δια­δι­κτυα­κή πλατ­φόρ­μα του Συμ­βου­λί­ου της Ευ­ρώ­πης για την πα­ρα­κο­λού­θη­ση των απει­λών κατά των μέσων ενη­μέ­ρω­σης απα­ριθ­μεί 16 συ­να­γερ­μούς για τη χώρα. Για πα­ρά­δειγ­μα, εμπρη­στές έβα­λαν φωτιά στα κε­ντρι­κά γρα­φεία των μέσων ενη­μέ­ρω­σης Real24 στις 13 Ιου­λί­ου. Στις 24 Οκτω­βρί­ου, ο ερευ­νη­τής δη­μο­σιο­γρά­φος Τάσος Τέλ­λο­γλου ισχυ­ρί­στη­κε ότι αξιω­μα­τού­χοι των μυ­στι­κών υπη­ρε­σιών τον πα­ρα­κο­λου­θού­σαν και συ­νέ­λε­ξαν τα δε­δο­μέ­να του κι­νη­τού του τη­λε­φώ­νου από τον Μάιο έως τον Αύ­γου­στο, δήθεν λόγω της έρευ­νάς του για ένα σκάν­δα­λο υπο­κλο­πών. Τρεις άλλοι δη­μο­σιο­γρά­φοι προ­έ­βη­σαν σε πα­ρό­μοιους ισχυ­ρι­σμούς στην Επι­τρο­πή Προ­στα­σί­ας των Δη­μο­σιο­γρά­φων: Ο Θο­δω­ρής Χον­δρο­γιάν­νος, ο Θα­νά­σης Κου­κά­κης και η Ελίζα Τρια­ντα­φύλ­λου.

Επι­πλέ­ον, γί­νε­ται λόγος για κα­ταγ­γε­λί­ες από ΜΚΟ που ανέ­φε­ραν ότι οι μη ευ­νοϊ­κές ει­δή­σεις για την κυ­βέρ­νη­ση, συ­μπε­ρι­λαμ­βα­νο­μέ­νων των ισχυ­ρι­σμών για σο­βα­ρές πα­ρα­βιά­σεις των αν­θρω­πί­νων δι­καιω­μά­των, δεν ανα­φέ­ρο­νται από πολλά μέσα ενη­μέ­ρω­σης, εμπο­δί­ζο­ντας την πρό­σβα­ση του κοι­νού στην πλη­ρο­φό­ρη­ση και την τεκ­μη­ριω­μέ­νη συμ­με­το­χή στη δη­μο­κρα­τι­κή δια­δι­κα­σία. Το Govwatch, η απο­στο­λή δια­πί­στω­σης γε­γο­νό­των του MFRR στην Ελ­λά­δα και το Media Pluralism Monitor ανέ­φε­ραν έλ­λει­ψη δια­φά­νειας στη δια­νο­μή κρα­τι­κών επι­χο­ρη­γή­σε­ων σε μέσα ενη­μέ­ρω­σης για μια εκ­στρα­τεία ενη­μέ­ρω­σης για την υγεία κατά τη διάρ­κεια της παν­δη­μί­ας COVID-19. Η κυ­βέρ­νη­ση ισχυ­ρί­στη­κε ότι έδινε τις επι­δο­τή­σεις με βάση αντι­κει­με­νι­κά πρό­τυ­πα, όπως πο­σο­τι­κά κρι­τή­ρια σχε­τι­κά με την τη­λε­θέ­α­ση, την κυ­κλο­φο­ρία, τους δεί­κτες συ­νά­φειας στις ομά­δες-στό­χους, καθώς και ποιο­τι­κά κρι­τή­ρια όπως η ασφά­λεια του εμπο­ρι­κού σή­μα­τος. Ωστό­σο, η απου­σία δη­μο­σί­ως δια­θέ­σι­μων κρι­τη­ρί­ων ανά­θε­σης ώθησε μια ΜΚΟ να υπο­βά­λει αί­τη­μα ζη­τώ­ντας τη δη­μο­σιο­ποί­η­ση των κρι­τη­ρί­ων. Το δι­κα­στή­ριο απέρ­ρι­ψε το αί­τη­μα αυτό με την αι­τιο­λο­γία ότι ο αιτών δεν είχε το νό­μι­μο δι­καί­ω­μα πρό­σβα­σης στις πλη­ρο­φο­ρί­ες. Η Ευ­ρω­παϊ­κή Επι­τρο­πή ση­μεί­ω­σε επί­σης ανη­συ­χί­ες σχε­τι­κά με το γε­γο­νός ότι οι δη­μο­σιο­γρά­φοι εξα­κο­λου­θούν να αντι­με­τω­πί­ζουν ποι­νι­κές διώ­ξεις και ότι η κυ­βέρ­νη­ση πα­ρα­κο­λου­θεί τις ιδιω­τι­κές επι­κοι­νω­νί­ες δη­μο­σιο­γρά­φων και μελών του κόμ­μα­τος της αντι­πο­λί­τευ­σης.

Σχε­τι­κά με το δι­καί­ω­μα των πο­λι­τών στην ει­ρη­νι­κή δια­μαρ­τυ­ρία, επι­ση­μαί­νε­ται ότι «η αστυ­νο­μία δεν επέ­τρε­ψε πο­ρεί­ες δια­μαρ­τυ­ρί­ας σε του­λά­χι­στον δύο πε­ρι­πτώ­σεις. Στις 14 Μαΐου, η αστυ­νο­μία αρ­νή­θη­κε να επι­τρέ­ψει σε μια ομάδα Πα­λαι­στι­νί­ων να δια­μαρ­τυ­ρη­θεί στην ισ­ραη­λι­νή πρε­σβεία, πα­ρό­λο που η ομάδα είχε λάβει την κα­τάλ­λη­λη άδεια. Στις 22 Ιου­λί­ου, η αστυ­νο­μία στη συ­νοι­κία Εξάρ­χεια της Αθή­νας εμπό­δι­σε φε­μι­νι­στι­κές ομά­δες να πραγ­μα­το­ποι­ή­σουν απροει­δο­ποί­η­τη πο­ρεία για να δια­μαρ­τυ­ρη­θούν για μια από­πει­ρα βια­σμού. Πα­ράλ­λη­λα, όπως ανα­φέ­ρει και πρό­σφα­τη έκ­θε­ση της Ελ­λη­νι­κής Ένω­σης για τα Δι­καιώ­μα­τα του Αν­θρώ­που, η υπερ­βο­λι­κή χρήση βίας από την αστυ­νο­μία απο­τε­λεί συ­στη­μι­κό και επα­να­λαμ­βα­νό­με­νο πρό­βλη­μα. Οι βί­αιες συ­γκρού­σεις με­τα­ξύ αστυ­νο­μί­ας και δια­δη­λω­τών ώθη­σαν τις αστυ­νο­μι­κές αρχές να ξε­κι­νή­σουν διοι­κη­τι­κή έρευ­να για την αστυ­νο­μι­κή βία. Το απο­τέ­λε­σμα αυτής της έρευ­νας εκ­κρε­μεί.

Δια­φθο­ρά και έλ­λει­ψη δια­φά­νειας

Σύμ­φω­να με την έκ­θε­ση, από τον νόμο προ­βλέ­πο­νται ποι­νι­κές κυ­ρώ­σεις για αξιω­μα­τού­χους που κα­τα­δι­κά­στη­καν για δια­φθο­ρά, αλλά η κυ­βέρ­νη­ση δεν εφάρ­μο­ζε πάντα τον νόμο απο­τε­λε­σμα­τι­κά. Οι αξιω­μα­τού­χοι με­ρι­κές φορές εμπλέ­κο­νται σε πρα­κτι­κές δια­φθο­ράς ατι­μώ­ρη­τοι. Η Εθνι­κή Αρχή Δια­φά­νειας (NTA) επι­βλέ­πει την εφαρ­μο­γή ενός Εθνι­κού Σχε­δί­ου Δρά­σης για την Κα­τα­πο­λέ­μη­ση της Δια­φθο­ράς (NACAP) για την πε­ρί­ο­δο 2022-2025, διε­ξά­γει έρευ­νες και πα­ρα­κο­λου­θεί την εφαρ­μο­γή των δια­τά­ξε­ων που σχε­τί­ζο­νται με τις δη­λώ­σεις πε­ριου­σια­κών στοι­χεί­ων και το lobbying.

Τον Δε­κέμ­βριο του 2021, οι δια­τά­ξεις του Ποι­νι­κού Κώ­δι­κα περί δω­ρο­δο­κί­ας τρο­πο­ποι­ή­θη­καν για να αντα­πο­κρι­θούν στις συ­στά­σεις της Ομά­δας Κρα­τών κατά της Δια­φθο­ράς (GRECO), του ορ­γα­νι­σμού κατά της δια­φθο­ράς του Συμ­βου­λί­ου της Ευ­ρώ­πης. Το 2021 ο Ει­σαγ­γε­λέ­ας Οι­κο­νο­μι­κών Εγκλη­μά­των χει­ρί­στη­κε 266 υπο­θέ­σεις, κλεί­νο­ντας 81, ενώ 156 ήταν ακόμη σε εκ­κρε­μό­τη­τα. Ο ει­σαγ­γε­λέ­ας άσκη­σε κα­τη­γο­ρί­ες σε 19 υπο­θέ­σεις.

Πα­ράλ­λη­λα, γί­νε­ται ανα­φο­ρά στην πο­λύ­κρο­τη υπό­θε­ση Qatargate, με την έκ­θε­ση να ανα­φέ­ρει: «Στις 11 Δε­κεμ­βρί­ου, οι βελ­γι­κές αρχές συ­νέ­λα­βαν την Εύα Καϊλή, Ελ­λη­νί­δα βου­λευ­τή και αντι­πρό­ε­δρο του Ευ­ρω­παϊ­κού Κοι­νο­βου­λί­ου, για φε­ρό­με­νη συμ­με­το­χή σε σκάν­δα­λο δια­φθο­ράς. Κα­τη­γο­ρή­θη­κε για δια­φθο­ρά, ξέ­πλυ­μα βρώ­μι­κου χρή­μα­τος αφού φέ­ρε­ται να έλαβε δω­ρο­δο­κί­ες από την κυ­βέρ­νη­ση του Κατάρ. Η Καϊλή αφαι­ρέ­θη­κε από τα αντι­προ­ε­δρι­κά της κα­θή­κο­ντα και από τις 31 Δε­κεμ­βρί­ου πα­ρέ­μει­νε προ­φυ­λα­κι­σμέ­νη στις Βρυ­ξέλ­λες. Στις 12 Δε­κεμ­βρί­ου, η ελ­λη­νι­κή αρχή για την κα­τα­πο­λέ­μη­ση της νο­μι­μο­ποί­η­σης εσό­δων από πα­ρά­νο­μες δρα­στη­ριό­τη­τες πά­γω­σε τα πε­ριου­σια­κά στοι­χεία της ίδιας και της στε­νής οι­κο­γέ­νειάς της».

Δια­κρί­σεις

Ανα­φο­ρι­κά με την βία σε βάρος των γυ­ναι­κών, η έκ­θε­ση ανα­φέ­ρει ότι «Αν και οι αρχές γε­νι­κά εφάρ­μο­ζαν απο­τε­λε­σμα­τι­κά το νόμο όταν ανα­φέρ­θη­καν τα εγκλή­μα­τα, ορι­σμέ­νες ΜΚΟ δή­λω­σαν ότι οι αρχές επι­βο­λής του νόμου δεν αντα­πο­κρί­θη­καν κα­τάλ­λη­λα σε επι­ζώ­ντες που κα­τήγ­γει­λαν εν­δο­οι­κο­γε­νεια­κή βία. Στις 31 Ιου­λί­ου, μια γυ­ναί­κα στη Ζά­κυν­θο μα­χαι­ρώ­θη­κε μέχρι θα­νά­του από τον σύ­ζυ­γό της μετά από μή­νυ­ση για εν­δο­οι­κο­γε­νεια­κή βία ενα­ντί­ον του. Ο το­πι­κός Τύπος επέ­κρι­νε την αστυ­νο­μία επει­δή άφησε τη γυ­ναί­κα απρο­στά­τευ­τη. Τα μέσα ενη­μέ­ρω­σης ανέ­φε­ραν ότι έως τις 30 Σε­πτεμ­βρί­ου, 15 γυ­ναί­κες είχαν πε­θά­νει ως απο­τέ­λε­σμα εν­δο­οι­κο­γε­νεια­κής βίας κατά τη διάρ­κεια του έτους».

Στη συ­νέ­χεια γί­νε­ται μνεία στις φυ­λε­τι­κές δια­κρί­σεις, με την έκ­θε­ση του Στέιτ Ντι­πάρ­τμεντ να υπο­γραμ­μί­ζει πως «Ενώ το σύ­νταγ­μα και ο νόμος απα­γο­ρεύ­ουν τις δια­κρί­σεις σε βάρος μελών μειο­νο­τι­κών ομά­δων, οι Ρομά και τα μέλη άλλων μειο­νο­τι­κών ομά­δων αντι­με­τώ­πι­σαν δια­κρί­σεις. Υπήρ­χαν κυ­βερ­νη­τι­κά προ­γράμ­μα­τα για τον με­τρια­σμό της φτώ­χειας, της ανερ­γί­ας και των κοι­νω­νι­κών, φυ­λε­τι­κών ή εθνο­τι­κών προ­κα­τα­λή­ψε­ων, αλλά αυτά τα προ­γράμ­μα­τα συχνά δεν είχαν συ­νέ­πεια και απο­τε­λε­σμα­τι­κό­τη­τα. Η Ευ­ρω­παϊ­κή Επι­τρο­πή Κατά του Ρα­τσι­σμού και της Μι­σαλ­λο­δο­ξί­ας (ECRI) ση­μεί­ω­σε στην έκ­θε­σή της τον Σε­πτέμ­βριο ότι πρό­σφυ­γες, αι­τού­ντες άσυλο και άλλοι με­τα­νά­στες, καθώς και Ρομά, ήταν θύ­μα­τα συ­χνής ρη­το­ρι­κής μί­σους, κατά και­ρούς από πο­λι­τι­κούς και κρα­τι­κούς αξιω­μα­τού­χους».

Στον τομέα της εκ­παί­δευ­σης των προ­σφύ­γων ανα­φέ­ρε­ται ότι «τα παι­διά των αι­τού­ντων άσυλο, που διέ­με­ναν κυ­ρί­ως σε κλει­στές εγκα­τα­στά­σεις ελεγ­χό­με­νης πρό­σβα­σης και σε Κέ­ντρα Υπο­δο­χής και Ταυ­το­ποί­η­σης, είχαν γε­νι­κά πολύ πε­ριο­ρι­σμέ­νη ή κα­θό­λου πρό­σβα­ση στην επί­ση­μη εκ­παί­δευ­ση και μόνο με­ρι­κή πρό­σβα­ση σε προ­γράμ­μα­τα άτυ­πης εκ­παί­δευ­σης. Οι το­πι­κοί αξιω­μα­τού­χοι συχνά απέ­κλειαν Ρομά μα­θη­τές από τα σχο­λεία ή τους έστελ­ναν σε σχο­λεία δια­χω­ρι­σμέ­να μόνο για Ρομά. Η ECRI ση­μεί­ω­σε ότι το επί­πε­δο εκ­παί­δευ­σης με­τα­ξύ των Ρομά πα­ρα­μέ­νει χα­μη­λό, με υψηλά πο­σο­στά εγκα­τά­λει­ψης, εν μέρει λόγω της ανε­παρ­κούς υπο­δο­μής. Ορι­σμέ­να μέλη της μου­σουλ­μα­νι­κής μειο­νό­τη­τας στη Θράκη είπαν ότι η ποιό­τη­τα της μειο­νο­τι­κής σχο­λι­κής εκ­παί­δευ­σης ήταν κα­τώ­τε­ρη, επι­κα­λού­με­νοι την απου­σία δί­γλωσ­σων (ελ­λη­νο­τουρ­κι­κών) γυ­μνα­σί­ων και γυ­μνα­σί­ων».

Στην ερ­γα­σία, ο Συ­νή­γο­ρος του Πο­λί­τη επε­σή­μα­νε ότι ση­μειώ­θη­καν δια­κρί­σεις με βάση τη φυλή, το φύλο, την ανα­πη­ρία και την ηλι­κία. Σε μια έκ­θε­ση της 31ης Μαρ­τί­ου, ο Συ­νή­γο­ρος του Πο­λί­τη έκανε λόγο για τα ευ­ρή­μα­τα από προη­γού­με­νες ανα­φο­ρές σχε­τι­κά με ερ­γο­δό­τες που απο­λύ­ουν γυ­ναί­κες ερ­γα­ζό­με­νες από την ερ­γα­σία κατά τη διάρ­κεια και αμέ­σως μετά την εγκυ­μο­σύ­νη. Πα­ράλ­λη­λα, ο Συ­νή­γο­ρος του Πο­λί­τη βρήκε επί­σης ορι­σμέ­νους ερ­γο­δό­τες απρό­θυ­μους να δια­τη­ρή­σουν υπαλ­λή­λους που είχαν με­ρι­κή ανα­πη­ρία. Την ίδια στιγ­μή, οι μι­σθοί των γυ­ναι­κών ήταν 10,4% χα­μη­λό­τε­ροι από εκεί­νους των αν­δρών υπαλ­λή­λων, σύμ­φω­να με το Ελ­λη­νι­κό Ίδρυ­μα Ευ­ρω­παϊ­κής και Εξω­τε­ρι­κής Πο­λι­τι­κής με βάση τα στα­τι­στι­κά στοι­χεία του 2018.

Πηγή naftemporiki.gr