Το Χριστουγεννιάτικο μήνυμα του Οικουμενικού Πατριάρχη Βαρθολομαίου

Τι­μιώ­τα­τοι ἀδελ­φοί Ἀρ­χιε­ρε­ῖς,

Προ­σφι­λέ­στα­τα τέκνᾳ ἐν Κυρίῳ,

Ἑορ­τά­ζει σή­με­ρον ἡ Ἁγία Ἐκ­κλη­σία τήν κατά σάρκα Γέν­νη­σιν τοῦ προ­αιω­νί­ου Υἱοῦ καί Λόγου τοῦ Θεοῦ, τό «ξένον καί πα­ρά­δο­ξον» μυ­στή­ριον, τό «ἀπο­κε­κρυμ­μέ­νον ἀπό τῶν αἰώ­νων καί τῶν γε­νε­ῶν» (Κολ. α’, 26). Ἐν Χρι­στῷ ἀπο­κα­λύ­πτε­ται ὁρι­στι­κῶς ἡ ἀλή­θεια περί τοῦ Θεοῦ καί περί τοῦ ἀν­θρώ­που, ὡς θε­ο­λο­γι­κώ­τα­τα ἐξη­γεῖ ὁ Ἅγιος Κύ­ριλ­λος Ἀλε­ξαν­δρεί­ας: «Ἄν­θρω­ποι μέν κατά φύσιν ἡμεῖς, αὐτός δέ εἰς τό παρά φύσιν διά φι­λαν­θρω­πί­αν κα­τα­δρα­μών, γέ­γο­νεν ἄν­θρω­πος. Δο­ῦλοι Θεοῦ κατά φύσιν ἡμεῖς ὡς ποι­ή­μα­τα· δο­ῦλος ἐχρη­μά­τι­σε καί αὐτός εἰς τό παρά φύσιν ἐνε­χθείς, ὅτε γέ­γο­νεν ἄν­θρω­πος. Ἀλλά καί τό ἐνα­ντί­ον, Θεός κατ᾿ οὐσί­αν αὐτός· θεοί καί ἡμεῖς εἰς τό παρά φύσιν ἀνα­βαί­νο­ντες διά τήν χάριν· ἄν­θρω­ποι γάρ· Υἱός κατά φύσιν αὐτός· υἱοί καί ἡμεῖς κατά θέσιν, ὡς εἰς ἀδελ­φό­τη­τα τήν πρός αὐτόν κε­κλη­μέ­νοι»[1].

«Γνώ­σε­σθε τήν ἀλή­θειαν, καί ἡ ἀλή­θεια ἐλευ­θε­ρώ­σει ὑμᾶς» (Ἰωάν. η’, 32). Ὁ Κύ­ριος ἡμῶν Ἰη­σο­ῦς Χρι­στός εἶναι «ἡ ὁδός καί ἡ ἀλή­θεια καί ἡ ζωή» (Ἰωάν ιδ’ 6), εἶναι ὁ ἐλευ­θε­ρω­τής τοῦ ἀν­θρώ­που «ἐκ τῆς δου­λεί­ας τοῦ ἀλ­λο­τρί­ου». Δέν ὑπάρ­χει ζωή καί ἐλευ­θε­ρία χωρίς τήν Ἀλή­θειαν ἤ ἐκτός τῆς Ἀλη­θεί­ας. Τό νά δί­δω­μεν εἰς τήν ζωήν μας ὅ,τι νόημα ἐπι­θυ­μο­ῦμεν δέν εἶναι ἐλευ­θε­ρία, ἀλλά ἡ σύγ­χρο­νος ἐκ­δο­χή τοῦ προ­πα­το­ρι­κοῦ ἁμαρ­τή­μα­τος, ὁ αὐτο­ε­γκλει­σμός τοῦ ἀν­θρώ­που εἰς μίαν αὐτάρ­κη καί αὐτά­ρε­σκον αὐτο­νο­μί­αν, χωρίς αἰσθη­τή­ριον διά τήν ἀλή­θειαν ὡς σχέ­σιν μέ τόν Θεόν καί μέ τόν συ­νάν­θρω­πον. Τά Χρι­στού­γεν­να εἶναι και­ρός αὐτο­γνω­σί­ας, κα­τα­νο­ή­σε­ως τῆς δια­φο­ρᾶς με­τα­ξύ «Θε­αν­θρώ-που» καί «ἀν­θρω­πο­θε­οῦ», συ­νει­δη­το­ποι­ή­σε­ως τῆς σω­τη­ριώ­δους χρι­στια­νι­κῆς δι­δα­σκα­λί­ας: «Οὐκ ἄν­θρω­πον ἀπο­θε­ω­θέ­ντα λέ­γο­μεν, ἀλλά Θεόν ἐναν­θρω­πή­σα­ντα»[2].

Τό εὐάγ­γε­λον μή­νυ­μα τῶν Χρι­στου­γέν­νων συ­νη­χεῖ ἐφέ­τος μέ τά τύ­μπα­να τοῦ πο­λέ­μου καί τήν κλαγ­γήν τῶν ὅπλων εἰς τήν Οὐκρα­νί­αν, ἡ ὁποία ὑφί­στα­ται τάς δει­νάς συ­νε­πεί­ας μιᾶς ἰτα­μῆς καί ἀδί­κου εἰσβο­λῆς. Ὅλοι οἱ πό­λε­μοι εἶναι δι᾿ ἡμᾶς τούς Χρι­στια­νούς ἀδελ­φο­κτό­νοι καί ἐμ­φύ­λιοι, εἶναι, ὡς διε­κή­ρυ­ξεν ἡ Ἁγία καί Με­γά­λη Σύ­νο­δος τῆς Ὀρ­θο­δό­ξου Ἐκ­κλη­σί­ας, «ἀπόρ­ροια τοῦ ἐν τῷ κόσμῳ κακοῦ καί τῆς ἁμαρ­τί­ας»[3]. Εἰς τήν πε­ρί­πτω­σιν τῆς Οὐκρα­νί­ας ἰσχύ­ουν προ­σέ­τι τά λόγια τοῦ Ἁγίου Γρη­γο­ρί­ου τοῦ Πα­λα­μᾶ περί τῶν συγ­χρό­νων αὐτῷ αἱμα­τη­ρῶν συ­γκρού­σε­ων εἰς τήν Θεσ­σα­λο­νί­κην με­τα­ξύ Ὀρ­θο­δό­ξων, «κοι­νήν πλου­τού­ντων μη­τέ­ρα τήν ἱεράν Ἐκ­κλη­σί­αν καί τήν εὐσέ­βειαν, ἧς ἀρ­χη­γός καί τε­λειω­τής Χρι­στός ὁ τοῦ Θεοῦ γνή­σιος Υἱός, ὅς ἡμῶν οὐ Θεός μόνον, ἀλλά καί ἀδελ­φός εὐδό­κη­σεν εἶναι, καί Πατήρ»[4].

Εἰς τό πρό­σω­πον τοῦ Χρι­στοῦ ἐτε­λέ­σθη ἡ «ἀνα­κε­φα­λαί­ω­σις» τῶν πά­ντων, ἡ ἀνά­δει­ξις τῆς ἑνό­τη­τος τοῦ γέ­νους τῶν ἀν­θρώ­πων καί τῆς ἱε­ρό­τη­τος τοῦ ἀν­θρω­πί­νου προ­σώ­που, ἡ διά­νοι­ξις τῆς ὁδοῦ πρός τό «καθ᾿ ὁμοί­ω­σιν», καί ἀπε­κα­λύ­φθη ἡ εἰρή­νη «ἡ ὑπε­ρέ­χου­σα πάντα νοῦν» (Φιλ. δ’, 7). Ὁ Χρι­στός εἶναι «ἡ εἰρή­νη ἡμῶν» (Ἑφεσ. β’, 14), καί εἰς Αὐτόν εἶναι ἀφιε­ρω­μέ­νος ὁ ἱστο­ρι­κός καί ἐμ­βλη­μα­τι­κός Ἱερός Ναός τῆς «Ἁγίας Εἰρή­νης» εἰς τήν Πόλιν τοῦ Κων­στα­ντί­νου.

Ὁ Σωτήρ ἡμῶν μα­κα­ρί­ζει τούς «εἰρη­νο­ποιούς», ὅτι «υἱοί Θεοῦ κλη­θή­σο­νται» (Ματθ. ε’, 9), προ­βάλ­λει τήν ἰδέαν τῆς δι­καιο­σύ­νης καί τῆς ἀγά­πης ἀκόμη καί πρός τούς ἐχθρούς. Ἡ Ὀρ­θό­δο­ξος Ἐκ­κλη­σία εὔχε­ται εἰς τήν Θείαν Λει­τουρ­γί­αν «ὑπέρ τῆς ἄνω­θεν εἰρή­νης» καί «ὑπέρ τῆς εἰρή­νης τοῦ σύ­μπα­ντος κό­σμου». «Τήν σήν εἰρή­νην καί τήν σήν ἀγά­πην χά­ρι­σαι ἡμῖν, Κύριε ὁ Θεός ἡμῶν· πάντα γάρ ἀπέ­δω­κας ἡμῖν», αἰτού­με­θα δο­ξά­ζο­ντες τόν Δο­τῆρα πα­ντός ἀγα­θοῦ κατά τήν Λει­τουρ­γί­αν τοῦ Με­γά­λου Βα­σι­λεί­ου. Ἡμεῖς, οἱ ὁπο­ῖοι πα­ρε­λά­βο­μεν παρά τοῦ Θεοῦ τά πάντα, ὀφεί­λο­μεν, ὡς ἐξό­χως εὐερ­γε­τη­θέ­ντες, νά ἀγω­νι­ζώ­με­θα διά τήν εἰρή­νην πε­ρισ­σό­τε­ρον ἀπό τούς λοι­πούς ἀν­θρώ­πους, κατά τό Βι­βλι­κόν: «Παντί δέ ᾧ ἐδόθη πολύ, πολύ καί ζη­τη­θή­σε­ται παρ᾿ αὐτοῦ» (Λουκ. ιβ’, 48). Ἐν τῇ ἐν­νοίᾳ ταύτῃ, ὅσα, ἀντι­θέ­τως πρός τήν ἀρχήν αὐτήν, πράτ­το­νται ὑπό Χρι­στια­νῶν δέν βα­ρύ­νουν τόν Χρι­στια­νι­σμόν, ἀλλά ἐκεί­νους οἱ ὁπο­ῖοι δροῦν κατά πα­ρά­βα­σιν τῶν θείων προ­σταγ­μά­των.

Ποτέ εἰς τήν ἱστο­ρί­αν τῆς ἀν­θρω­πό­τη­τος, ἡ εἰρή­νη με­τα­ξύ τῶν λαῶν δέν ὑπῆρ­ξεν αὐτο­νό­η­τος κα­τά­στα­σις, ἀλλά ἦτο πα­ντα­χοῦ καί πά­ντο­τε ἀπο­τέ­λε­σμα ἐμπνευ­σμέ­νων πρω­το­βου­λι­ῶν, γεν­ναιό­τη­τος καί αὐτο­θυ­σί­ας, αντι­στά­σε­ως εἰς τήν βίαν καί ἀπορ­ρί­ψε­ως τοῦ πο­λέ­μου ὡς μέσου λύ­σε­ως δια­φο­ρῶν, διαρ­κής ἀγών διά τήν δι­καιο­σύ­νην καί τήν προ­στα­σί­αν τῆς ἀν­θρω­πί­νης ἀξιο­πρε­πεί­ας. Ἡ συμ­βο­λή των εἰς τήν εἰρή­νην καί τήν κα­ταλ­λα­γήν ἀπο­τε­λεῖ πρώ­τι­στον κρι­τή­ριον τῆς ἀξιο­πι­στί­ας τῶν θρη­σκει­ῶν. Ἀναμ­φι­βό­λως, εἰς τάς θρη­σκευ­τι­κάς πα­ρα­δό­σεις ὑπάρ­χουν κί­νη­τρα ὄχι μόνον διά τήν ἐσω­τε­ρι­κήν εἰρή­νην, ἀλλά καί διά τήν προ­α­γω­γήν καί τήν ἐγκα­θί­δρυ­σιν τῆς εἰρή­νης τῆς κοι­νω­νί­ας, διά τήν ὑπέρ­βα­σιν τῆς ἐπι­θε­τι­κό­τη­τος εἰς τάς σχέ­σεις τῶν ἀτό­μων καί τῶν λαῶν. Τό γε­γο­νός αὐτό εἶναι ἰδιαι­τέ­ρως ση­μα­ντι­κόν εἰς τήν ἐπο­χήν μας, κατά τήν ὁποί­αν προ­βάλ­λε­ται ἡ ἄπο­ψις ὅτι ἡ εἰρή­νη θά προ­έλ­θῃ ὡς ἀπο­τέ­λε­σμα τῆς οἰκο­νο­μι­κῆς ἀνα­πτύ­ξε­ως, τῆς ἀνό­δου τοῦ βιο­τι­κοῦ ἐπι­πέ­δου, τῆς προ­ό­δου τῆς ἐπι­στή­μης καί τῆς τε­χνο­λο­γί­ας, διά μέσου τῆς ψη­φια­κῆς ἐπι­κοι­νω­νί­ας καί τοῦ δια­δι­κτύ­ου. Ἔχο­μεν τήν βε­βαιό­τη­τα, ὅτι δέν εἶναι δυ­να­τόν νά ὑπάρ­ξῃ εἰρή­νη τῶν λαῶν καί τῶν πο­λι­τι­σμῶν, χωρίς τήν εἰρή­νην τῶν θρη­σκει­ῶν, χωρίς τόν διά­λο­γον καί τήν συ­νερ­γα­σί­αν των. Ἡ πί­στις εἰς Θεόν ἐνι­σχύ­ει τόν ἀγῶνα δι᾿ ἕνα κό­σμον εἰρή­νης καί δι­καιο­σύ­νης, ἀκόμη καί ὅταν ἡ προ­σπά­θεια αὐτή εὑρί­σκε­ται ἐνώ­πιον ἀνυ­περ­βλή­των, κατ᾿ ἄν­θρω­πον, ἐμπο­δί­ων. Πά­ντως, εἶναι άπα­ρά­δε­κτον, ἐκ­πρό­σω­ποι θρη­σκει­ῶν νά κη­ρύσ­σουν φα­να­τι­σμόν καί νά ἀναρ­ρι­πί­ζουν τήν φλόγα τοῦ μί­σους.

Ἱε­ρώ­τα­τοι καί Θε­ο­φι­λέ­στα­τοι ἀδελ­φοί καί ἀγα­πη­τά τέκνα,

Χρι­στός γεν­νᾶται· δο­ξά­σα­τε, Χρι­στός ἐξ οὐρα­νῶν· ἀπα­ντή­σα­τε, Χρι­στός ἐπί γῆς· ὑψώ­θη­τε! Στοι­χο­ῦντες τῇ προ­τρο­πῇ τοῦ Ἁγίου προ­κα­τό­χου τῆς ἡμῶν Με­τριό­τη­τος εἰς τόν Θρό­νον τῆς Κων­στα­ντι­νου­πο­λί­τι­δος Ἐκ­κλη­σί­ας Γρη­γο­ρί­ου τοῦ Θε­ο­λό­γου, ἄς ἑορ­τά­σω­μεν τήν γε­νέ­θλιον ἡμέ­ραν τοῦ Σω­τῆρος τοῦ κό­σμου ἐν πνευ­μα­τι­κῇ εὐφρο­σύ­νῃ, «μή κο­σμι­κῶς, ἀλλ᾿ ὑπερ­κο­σμί­ως», φεύ­γο­ντες «πᾶν τό πε­ριτ­τόν καί ὑπέρ τήν χρεί­αν· καί ταῦτα πει­νώ­ντων ἄλλων καί δε­ο­μέ­νων, τῶν ἐκ τοῦ αὐτοῦ πηλοῦ τε καί κρά­μα­τος»[5]. Εὐχό­με­θα πρός πά­ντας ὑμᾶς, κα­τα­νυ­κτι­κόν καί δο­ξο­λο­γι­κόν Ἅγιον Δω­δε­κα­ή­με­ρον, τό ὁπο­ῖον εἶναι ὄντως πλή­ρω­μα χρό­νου καί ἀκτίς τοῦ φωτός τῆς αἰω­νιό­τη­τος. Εἴθε τό ἐπερ­χό­με­νον 2023 νά ἀπο­δει­χθῇ, εὐδο­κίᾳ καί χά­ρι­τι τοῦ δι᾿ ἡμᾶς τούς ἀν­θρώ­πους καί διά τήν ἡμε­τέ­ραν σω­τη­ρί­αν σαρ­κω­θέ­ντος Θεοῦ Λόγου, πε­ρί­ο­δος εἰρή­νης, ἀγά­πης καί ἀλ­λη­λεγ­γύ­ης, ἀλη­θής ἐνιαυ­τός τῆς χρη­στό­τη­τος τοῦ Κυ­ρί­ου.

Ἔτη πολλά καί εὐλο­γη­μέ­να!

Χρι­στού­γεν­να ‚βκβ’

† Ὁ Κων­στα­ντι­νου­πό­λε­ως

διά­πυ­ρος πρός Θεόν εὐχέ­της πά­ντων ὑμῶν

[1] Κυ­ρίλ­λου Ἀλε­ξαν­δρεί­ας, Ἡ Βί­βλος τῶν Θη­σαυ­ρῶν περί τῆς Ἁγίας καί Ὁμο­ου­σί­ου Τριά­δος, PG 75, 561.

[2] Ἰω­άν­νου Δα­μα­σκη­νοῦ, Ἔκ­δο­σις ἀκρι­βής τῆς ὀρ­θο­δό­ξου πί­στε­ως, PG 94, 988.

[3] Ἡ ἀπο­στο­λή τῆς Ὀρ­θο­δό­ξου Ἐκ­κλη­σί­ας εἰς τόν σύγ­χρο­νον κό­σμον, Δ’, 1.

[4] Γρη­γο­ρί­ου Πα­λα­μᾶ, Περί τῆς πρός ἀλ­λή­λους εἰρή­νης, PG 151, 10.

[5] Γρη­γο­ρί­ου Θε­ο­λό­γου, Εἰς τά Θε­ο­φά­νια, εἴτουν Γε­νέ­θλια τοῦ Σω­τῆρος, PG 36, 316.